Adhyaya 26
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः (Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ-ਰਾਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਰਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਕੁਲਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਹਿਤ ਲਈ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ; ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਦੇਹ ‘ਤੇ ਘਾਵ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹੋਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਪਿਤ੍ਰ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਨਵੇਂ ਸਮੇਂ-ਪਟ ‘ਤੇ ਮੁੜਦੀ ਹੈ—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੈਹਯ ਰਾਜਾ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ-ਕੰਢੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਵਰਣਨ—ਲਾਲੀਮਾਂ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਗੀਤ, ਕਮਲ ਤੇ ਭੌਰੇ; ਰਿਸ਼ੀ ਨਦੀ-ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਹੋਮ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਯਜ੍ਞਮਈ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਘਨ ਪਾਵੇਗੀ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ, ਅਰਜੁਨੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਭਾਰਗਵਚਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਅਨੁਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 2
निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्
ਕੁਲਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਵੀ ਕੀਤਾ।
Verse 3
तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्
ਉਸੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।
Verse 4
एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ।
Verse 5
तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 6
एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭ੍ਰਿਗੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਿਨਾ ਭੇਦ ਸਮਾਨ ਵਰਤਦਾ ਸੀ।
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੈਹਯ ਰਾਜਾ ਚਤੁਰੰਗੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
Verse 8
संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः
ਆਕਾਸ਼ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬੰਧੂਕ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਲਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਰੁਣ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਲਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 9
मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि
ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ; ਉੱਡੀਆਂ ਕੇਤਕੀ ਵਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਸੀ।
Verse 10
वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः
ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਘੋਂਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਪੰਛੀ ਚਹਿਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਸੀ।
Verse 11
नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्
ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਵਿਚ ਸੁਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 12
विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਤਰੀ-ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਕਰਮਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਨੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 13
प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु
ਹਰ ਵੀਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਮ ਲਈ ਮੁਨੀ-ਸਮਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੋਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 14
स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਉਹ ਦੋਹਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਆੰਗਣ ਚहल-ਪਹਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ।
Verse 15
विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः
ਕਮਲ ਖਿੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਭੌਰੇ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੋਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੰਛੀ ਚਹਿਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 16
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
ਮੰਦ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵੇਲਾ ਆਇਆ ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਬੇਚੈਨ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ।
Verse 17
गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः
ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਜਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਕਈ ਅਜਿਨ-ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਜਪਮਾਲਾ ਦੇ ਮਣਕੇ ਫੇਰਦੇ ਸਨ।
Verse 18
सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु
ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਪ੍ਰੈਸ਼ ਉਚਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 19
यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 20
प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति
ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਦੀ ਤਮਸਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 21
तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः
ਜਦ ਤਾਰੇ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਠ ਨਿਰਮਲ ਹੋਏ, ਤਦ ਮੈਤਰੀ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ ਹੈਹਯੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ।
Verse 22
निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः
ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ; ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਸਨ—ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ।
Verse 23
सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਚਿਵ ਅਤੇ ਸਮਉਮਰ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੀ; ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਨਿਵਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 24
नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः
ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
Verse 25
ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਢੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਜਥਿਆਂ ਸਮੇਤ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 26
भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः
ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः
ਉਸ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 28
निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः
ਕੁਝ ਬਾਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵੱਢੇ ਗਏ ਸਨ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
Verse 29
वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः
ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਆਗੂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭਿਆਨਕ ਨੇਜ਼ੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ।
Verse 30
मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः
ਸ਼ੇਰ, ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ ਆਦਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 31
वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि
ਧਰਤੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਕੁਝ ਜਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
Verse 32
श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः
ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹਿਰਨ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਫੜੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਚੀਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬੇਚੈਨ ਸਨ।
Verse 33
युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च
ਉਹ ਜੰਗਲ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰ, ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਸਾਹੀ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ।
Verse 34
चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि
ਉੱਥੇ ਚਮਰੀ ਗਾਵਾਂ, ਰੁਰੂ ਹਿਰਨ, ਗਿੱਦੜ, ਗਵਯ, ਰਿੱਛ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਘਿਆੜ, ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ, ਚੀਤੇ ਅਤੇ ਗੈਂਡੇ ਵੀ ਸਨ।
Verse 35
विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्
ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਯੰਕੂ ਹਿਰਨ, ਬੱਚੇ, ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੇ ਬੱਚੇ, ਬੁੱਢੇ, ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਝੁੰਡ ਸਨ।
Verse 36
निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः
ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 37
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅੱਧੇ ਅਸਮਾਨ (ਦੁਪਹਿਰ) 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਉਹ ਰਾਜਾ...
Verse 38
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
...ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿਆਸੇ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ...
Verse 39
विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्
...ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੁੱਭੀ ਲਗਾਈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੁਖਦ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ...
Verse 40
बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः
...ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਠਲ ਖਾਧੇ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਆਇਆ।
Verse 41
विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः
ਉਹ ਰਾਜਾ ਫੌਜ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਸ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 42
निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्
ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਗਹਿਰੇ ਖੋਹ ਤੋਂ ਨਗਰ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ; ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਥਾਂ ਵੇਖਿਆ।
Verse 43
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
ਪੁੰਨ-ਸ਼ੀਲ ਮਹਾਤਮਾ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 44
परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः
ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ; ਸੁਹਾਵਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 45
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
ਰਾਜਾ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਰੇਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
Verse 46
पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ, ਆਸਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
Verse 47
निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः
ਉਹ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੱਧਰੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਕੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਸੀਨ ਵੇਖਿਆ।
Verse 48
पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ; ਅਤੇ ਮੁਨੀਵਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 49
स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत
ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਲਈ ਨਿਮੰਤਰਣ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 50
महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने
ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸੈਨਾਬਲ ਸਮੇਤ ਹਾਂ।
Verse 51
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਨਜ ਆਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਰ।
Verse 52
शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम
ਤੂੰ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਫੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 53
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਐਸੀ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਛਣ ਠਹਿਰੋ।
Verse 54
सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਆਤਿਥ੍ਯ ਤਿਆਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਹੈ।
Verse 55
उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्
ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਮਹਿਮਾਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਲਈ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਗੌਰਵ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਧ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 56
अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्
ਤਦ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੁਰਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਦਨ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਅਨੇਕ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਚਿੰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਰਭੀ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਨਨ੍ਯ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਸਾਧ੍ਯ ਸੀ।
Verse 57
अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः
ਉਹ ਉੱਚਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਵਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਧੌਲੇ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 58
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः
ਕਾਂਸੇ, ਅਰਕੂਟ, ਰਸ, ਤਾਂਬੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਮਹਲ, ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਤੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਅਨੇਕ ਭਵਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
Verse 59
महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्
ਉਹ ਥਾਂ ਮਹਾਰਘ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵੇਦਿਕਾਵਾਂ, ਨਿਸ਼ਕੂਟ, ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ, ਕੁਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਟੰਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਤੋਲ-ਸਮਤਲ ਕਪਾਟਾਂ, ਅਰਗਲਾਂ, ਕੰਧਾਂ, ਦੇਹਲੀਜ਼ਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 60
वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः
ਵਲਭੀਆਂ, ਲਿੰਦਾਂ, ਅੰਗਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚਤੁਸ਼ਕਿਕਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਸਤੰਭਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਚਿੱਤਰ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 61
उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः
ਉੱਥੇ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਪੀਠਿਕਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸਨ; ਅਤੇ ਭੱਖਯ-ਭੋਜਯ ਤੇ ਨਾਨਾ ਅੰਨ-ਪਾਨ ਪਾਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 62
गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः
ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਭ ਸੰਪੱਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਮਾਨੋ ਇੱਕ ਨਗਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
Frequently Asked Questions
It advances the Bhārgava Rāma (Paraśurāma) biographical strand while introducing the Haihaya royal presence (Daihayeśvara), positioning an imminent interaction/conflict between a Bhārgava exemplar and a Kṣatriya power bloc.
The Narmadā tīra is foregrounded through dawn and āśrama-ritual descriptions; it authenticates the setting as a tīrtha landscape and frames the transition from orderly sacrificial life to the intrusion of the Haihaya lord’s hunt.
Rāma’s acts are legitimized by layered authority: kulaguru injunction (tapas), Śambhu’s command (tīrtha-krama), and deva-protection (daitya-vadha), culminating in Hara’s grace—presented as a model where obedience and ritual order yield righteous power.