Adhyaya 16
Śrāddha-kalpa: Dāna-phala-nirdeśa (Gifts in Śrāddha and Their Fruits)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਲਪ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਨੂੰ ਤਾਰਣ-ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ/ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ, ਸਵਿਆਂਜਨ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਕਮੰਡਲੂ, ਪਾਦੁਕਾ/ਉਪਾਨਹ, ਤਾਲਵ੍ਰਿੰਤ ਪੱਖਾ, ਛਤਰ, ਸ਼ਯਿਆ-ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਆਸ਼੍ਰਯ, ਵਸਤ੍ਰ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਆਦਿ ਦੇਣ ਦੇ ਫਲ ਵਰਣੇ ਹਨ—ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰ ਸਮ ਚਮਕਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ, ਦੀਰਘ ਆਯੁ, ਐਸ਼ਵਰਯ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਗੰਧੀ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਉੱਤਮ ਯਾਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਕਾਰ, ਗ੍ਰਹੀਤਾ-ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਫਲ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਬੱਧ ਜੋੜਤੋੜ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्राह्मणपरीक्षा नाम पञ्चदशो ऽध्यायः // १५// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि दानानि च फलानि च / तारणं सर्वभूतानां स्वर्गमार्गसुखावहम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ੍ਧਕਲਪ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਰੀਖਿਆ’ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਤਾਰਣ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 2
लोके श्रेष्ठतम् सर्वमात्मनश्चैव यत्प्रियम् / सर्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाज्ञयार्थिना
ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।
Verse 3
जांबूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् / दिव्याप्सरोभिः संपूर्णमन्नदो लभते ऽक्षयम्
ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਖੰਡ (ਅਕ੍ਸ਼ਯ) ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
सव्यञ्जनं तु यो दद्यादहतं श्राद्धकर्मणि / आयुः प्राकाश्यमैश्वर्यं रूपं च लभते शुभम्
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ੍ਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਤਾਜ਼ਾ (ਅਹਤ) ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਯੁ, ਯਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ, ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
यज्ञोपवीतं यो दद्याच्छ्राद्धकाले तु यज्ञवित् / पावनं सर्व विप्राणां ब्रह्मदानस्य तत्फलम्
ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਦ ਸ਼ਰਾਧ੍ਧ ਸਮੇਂ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
Verse 6
प्लुतं विप्रेषु यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमडलुम् / मधुक्षीराज्यदधिभिर्दातारमुपतिष्ठते
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਲੁਤ (ਉੱਤਮ) ਕਮੰਡਲੂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਤੇ ਦਹੀਂ ਸਮੇਤ ਫਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦਾਤੇ ਦੇ ਕੋਲ ਉਪਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
चक्राविद्धं च यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमण्डलुम् / धेनुं सलभते दिव्यां पयोदां सुखदो हिनीम्
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚਕ੍ਰਾਵਿੱਧ (ਚਕ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ) ਕਮੰਡਲੂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉੱਤਮ ਧੇਨੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
तूलपूर्णे च यो दद्यात्पादुके श्राद्धकर्मणि / शोभनं लभते यानं पादयोः सुखमेधते
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੂਈ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਵਾਹਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 9
व्यचनं तालवृन्तं च दत्त्वा विप्राय सत्कृतम् / प्राप्नुयात्सर्वपुष्पाणि सुगन्धीनि मृदूनि च
ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਯਜਨ (ਪੱਖਾ) ਅਤੇ ਤਾਲ-ਵ੍ਰਿੰਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਸਭ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 10
श्राद्धे ह्युपानहौ दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः सदा बुधः / दिव्यं स लभते यानं वाजियुक्तं नवं तथा
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਪਾਨਹੌ (ਜੁੱਤੇ) ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਦਾ ਦਿਵ੍ਯ, ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਾਹਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
श्राद्धे छत्रं तु यो दद्यात्पुष्पमालान्वितं तथा / प्रासादो ह्युत्तमो भूत्वा गच्छन्तमनुगच्छति
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਮੇਤ ਛਤਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਰਗਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
Verse 12
शरणं रत्नसंपूर्णं सशय्याभोजनं बुधः / श्राद्धे दत्त्वा यतिभ्यस्तु नाकपृष्ठे महीयते
ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਯਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਸਰਾ, ਸ਼ੈਯਾ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
सुक्तावैदूर्यवासांसि रत्नानि विविधानि च / वाहनानि च दिव्यानि प्रयुतान्यर्बुदानि च
ਉਹ ਮੋਤੀ ਤੇ ਵੈਦੂਰਯ ਨਾਲ ਜੜੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਨੇਕ ਰਤਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਅਪਾਰ (ਪ੍ਰਯੁਤ-ਅਰਬੁਦ) ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
सुमहद्व्योमगं पुण्यं सर्वकामसमन्वितम् / चन्द्रसूर्यनिभं दिव्यं विमानं लभते ऽक्षयम्
ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਆਕਾਸ਼ਗਾਮੀ, ਪੁੰਨਮਯ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਦ੍ਰ-ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਖਯ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
अप्सरोभिः परिवृतं कामगं सुमनोजवम् / वसेत्स तु विमानाग्रे स्तूयमानः समन्ततः
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਤੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
दिव्यैःपुष्पैश्चितश्चाहुर्दानानां परमं बुधाः / सुश्लक्ष्मानि सुवर्णानि श्राद्धे पात्राणि दापयेत्
ਵਿਦਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਦਾਨ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ।
Verse 17
रसास्तमुपतिष्ठन्ति भक्ष्यं सौभाग्यमेव च / तिलानिक्षूंस्तथा श्राद्धे द्विजेभ्यः संप्रयच्छति
ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਰਸ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਵੀ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗੰਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 18
मित्राणि लभते लोके स्त्रीषु सौभाग्यमेव च / यः पात्रं तैजसं दद्यान्मनोज्ञ श्राद्धभोजनैः
ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਭਾਗ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਰਾਧ-ਭੋਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 19
पात्रं भवति कामाना रूपस्य च धनस्य च / राजतं काञ्चनं वापि यो दद्याच्छ्राद्धकर्मणि
ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 20
दानात्तु लभते कामान्प्राकाश्यं धनमेव च / धेनुं श्राद्धे तु यो दद्याद्गृष्टिं कुम्भापदोहनीम्
ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਯੋਗ ਦੁੱਧਾਰੂ ਧੇਨੂ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 21
गावस्तमुपतिष्ठन्ति नरं पुष्टिस्तथैव च / दद्याद्यः शिशिरे चाग्निं बहुकाष्ठं प्रयत्नतः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੱਕੜ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 22
कायाग्निदीप्तिं प्राकाश्यं सौभाग्यं तभते नरः / इन्धनानि तु यो दद्या द्द्विजेभ्यः शिशिरागमे
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਰਦੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਇੰਧਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਹ-ਅਗਨੀ ਦੀ ਦੀਪਤੀ, ਤੇਜ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
नित्यं जयति संग्रामे श्रिया जुष्टस्तु जायते / सुरभीणि च माल्यानि गन्धवन्ति तथैव च
ਉਹ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
पूजयित्वा तु पात्रेभ्यः श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत् / गन्धमाल्यं महात्मानं सुखानि विविधानि च
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਦਾਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਦਾਇਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 25
दातारमुपतिष्ठन्ति युवत्यश्च पतिव्रताः / शयनासनयानानि भूमयो वाहनानि च
ਦਾਤੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਜ, ਆਸਨ, ਯਾਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यादश्वमेधफलं लभेत् / श्राद्धकाले गुणवति विप्रे वै समुपस्थिते
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਾਧ ਵੇਲੇ ਗੁਣਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ।
Verse 27
इष्टद्रव्यं च यो दद्यात्स्मृतिं मेधां च विन्दति / सर्पिःपूर्णानि पात्राणि श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत्
ਜੋ ਮਨਪਸੰਦ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੇਧਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਤਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ।
Verse 28
कुम्भोपदोहगृष्टीनां बह्वीनां फलमश्नुते / श्राद्धे यथेप्सितं दत्त्वा पुण्डरीकफलं लभेत्
ਉਹ ਅਨੇਕ ਘੜਿਆਂ ਜਿਤਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
वनं पुष्पफलोपेतं दत्त्वा गोसवमश्नुते / कूपारामतडागानि क्षेत्रगोष्ठगृहाणि च
ਫੁੱਲ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੋਸਵ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਕੂਆਂ, ਬਾਗ, ਤਲਾਬ, ਖੇਤ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਘਰ ਆਦਿ (ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
Verse 30
दत्त्वा मोदन्ति ते स्वर्गे नित्यमाचन्द्रतारकम् / स्वास्तीर्णं शयनं दत्त्वा श्राद्धेरत्नविभूषितम्
ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚੰਦ-ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਈ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 31
पितरस्तस्य तुष्यन्ति स्वर्गलोकं समशनुते / अस्मिंल्लोके च संपन्नं स्यन्दनं च सुवाहनैः
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 32
अष्टाभिः पूज्यते चात्र धनधान्यैश्च वर्द्धते / पर्णकौशेयपट्टोर्णे तथा प्रावारकंबलौ
ਇੱਥੇ ਉਹ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕੌਸ਼ੇਯ, ਪੱਟ, ਉਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਵਾਰ ਤੇ ਕੰਬਲ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 33
अजिनं काञ्चनं पट्टं प्रवेणीं मृगलोमकम् / दद्यादेतानि विप्राणां भोजयित्वा यथाविधि
ਅਜਿਨ, ਸੋਨਾ, ਪੱਟ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਵੇਣੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਲੋਮ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 34
प्राप्नोति श्रद्धधानस्तु वाजपेयफलं नरः / बहुभार्याः सुरूपाश्च पुत्रा भृत्याश्च किङ्कराः
ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਤੇ ਕਿੰਕਰ (ਅਨੁਚਰ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 35
वशे तिष्ठन्ति भूतानि लोके चास्मिन्निरामयम् / कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलं गहनं तथा
ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਿਰਾਮਯ (ਰੋਗ-ਰਹਿਤ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ੇਯ, ਖ਼ਸ਼ੌਮ, ਕਾਰਪਾਸ, ਦੁਕੂਲ ਅਤੇ ਗਹਨ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 36
श्राद्धे चैतानि यो दद्यात्कामानाप्नोत्यनुत्तमान् / अलक्ष्मीं नाशयन्त्येते तमः सूर्योदयो यथा
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 37
भ्राजते य विमानाग्रे नक्षत्रेष्विव चन्द्रमाः / वासो हि सर्वदैवत्ये सर्वदेवैरभिष्टुतम्
ਜਿਵੇਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਰਵ-ਦੇਵਤ੍ਯ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
Verse 38
वस्त्राभावे क्रिया नास्ति य५दानतपांसि च / तस्माद्वस्त्राणि देयानि श्राद्धकाले तु नित्यशः
ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਯਜ੍ਞ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਤਪ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿੱਤ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 39
तानि सर्वाण्यवाप्नोति श्राद्धे दत्त्वा तु मानवः / नित्यश्राद्धे तु यो दद्यात्प्रयतस्तत्परायणः
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੱਤ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 40
सर्वकामानवाप्नोति राज्यं स्वगे तथव च / सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते
ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵੀ; ਅਤੇ ਸਰਵ-ਕਾਮ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 41
भक्ष्यजातं तु सुकृतं स्वस्तिकाद्यं सशर्करम् / कृसर मधुसर्पिश्च पयः पायसमेव च
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਭੱਖ, ਸਵਸਤਿਕ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਭੋਜਨ, ਸ਼ੱਕਰ ਸਮੇਤ; ਕ੍ਰਿਸਰ, ਸ਼ਹਿਦ-ਘਿਉ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਵੀ।
Verse 42
स्निग्धप्रायाश्च यो दद्यादग्निष्टोमफलं लभेत् / दधिगव्यमसंसृष्टं भक्ष्यान्नानाविधांस्तथा
ਜੋ ਘਿਉ ਆਦਿ ਚਿਕਣੇ ਪਦਾਰਥ ਵੱਧ ਦੇ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਮਿਲਾਵਟ ਦਹੀਂ, ਗੋ-ਦੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਨਾਨਾ ਭੱਖ-ਅੰਨ ਵੀ।
Verse 43
दत्त्वा न शोचते श्राद्धे वर्षासु च मघासु च / घृतेन भोजयेद्विप्रान्घृतं भूमौ समुत्सृजोत्
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਘਿਉ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਰਪਣ/ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
Verse 44
छायायां हस्तिनश्चैव दत्त्वा श्राद्धेन शोचते / ओदनं पायसं सर्पिर्मधुमूलफलानि च
ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ (ਦਾਨ) ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਓਦਨ, ਪਾਇਸ, ਘਿਉ, ਸ਼ਹਿਦ, ਕੰਦ-ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 45
भक्ष्यांश्च विविधान्दत्त्वा परत्रेह च मोदते / शर्कराक्षीरसंयुक्ताः पृथुका नित्यमक्षयाः
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੱਖ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੱਕਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪૃਥੁਕਾ ਸਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
Verse 46
स्यात्तु संवत्सरं प्रीतिः शाकैर्मांसरसेन च / सक्तुलाजास्तथापूपाः कुल्माषा व्यञ्जनैः सह
ਸ਼ਾਕ, ਮਾਸ-ਰਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੱਕਤੂ, ਲਾਜਾ, ਅਪੂਪ ਤੇ ਕੁਲਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 47
सर्पिःस्निग्धानि सर्वाणि दध्ना संस्कृत्य भोजयेत् / श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात्पद्मं स लभते निधिम्
ਘਿਉ ਨਾਲ ਸਨਿੱਘੇ ਕੀਤੇ ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਾਏ; ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਦਮ-ਨਿਧਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 48
नवसस्यानियो दद्याच्छ्राद्धे सत्कृत्य यत्नतः / सर्वभोगानवाप्नोति पूज्यते च दिवं गतः
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਅੰਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਭੋਗ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 49
भक्ष्यभोज्यानि पेयानि चोष्यलेङ्यवराणि च / भोजनाग्रासनं दत्त्वा अतिथिभ्यः कृताञ्जलिः
ਭੱਖਣਯੋਗ, ਭੋਜਨਯੋਗ, ਪੀਣਯੋਗ ਅਤੇ ਚੋਸਣ-ਲੇਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਤਮ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰਾਸ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰ ਰਹੋ।
Verse 50
सर्वयज्ञक्रतूनां हि फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् / क्षिप्रमत्युष्णमक्लिष्टं दद्यादन्नं बुभुक्षते
ਉਹ ਸਭ ਯਜ્ઞ-ਕ੍ਰਤੂਆਂ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ, ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਐਸਾ, ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 51
सव्यञ्जनं तथा स्निग्धं भक्त्या सत्कृत्य यत्नतः / तरुणादित्यसंकाशं विमानं हंसवाहनम्
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸਵਿਆੰਜਨ ਅਤੇ ਸਨਿੱਘ ਅੰਨ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੰਸਵਾਹਨ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 52
अन्नदो लभते नित्यं कन्याकोटीस्तथैव च / अन्नदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चित्तु विद्यते
ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿੱਤ ਹੀ ਕਨਿਆ-ਕੋਟੀ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਨਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ।
Verse 53
अन्नाद्भूतानि जायन्ते जीवन्ति प्रभवन्ति च / जीवदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चन विद्यते
ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਜੀਉਂਦੇ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ।
Verse 54
अन्नाल्लोकाः प्रतिष्ठन्ति लोकदानस्य तत्फलम् / अन्नं प्रजापतिः साक्षात्ते न सर्वमिदं ततम्
ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਲੋਕਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਅੰਨ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
Verse 55
तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति / यानि रत्नानि मेदिन्यां वाहनानि स्त्रियस्तथा
ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਾਨ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਤਨ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਹੋਣ।
Verse 56
क्षिप्रं प्राप्नोति तत्सर्वं पितृभक्तस्तु यो नरः / प्रतिश्रयं च यो दद्यादतिथिब्यः कृताञ्जलिः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 57
देवास्तं संप्रतीच्छन्ति दिव्यातिथ्यैः सहस्रशः / सर्वाण्येतानि यो दद्यात्पृथिव्यामेकराड्भवेत्
ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਆਤਿਥ੍ਯਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕਛਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਬਣੇ।
Verse 58
त्रिभिर्द्वाभ्यामथैकेन दानेन तु सुखी भदेत् / दानानि परमो धर्मः सद्भिः सत्कृत्य पूजितः
ਤਿੰਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਇਕ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਜਣ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
Verse 59
त्रैलोक्यस्या धिपत्यं हि दानेनैव ध्रुवं स्थितम् / अराजा लभते राज्यमधनश्चोत्तमं धनम् / क्षीणायुर्लभते चायुः पितृभक्तः सदा नरः
ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਅਧਿਪਤ੍ਯ ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਟੱਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਉਹ ਰਾਜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਉੱਤਮ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੱਟ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ।
Frequently Asked Questions
A śrāddha-kalpa dāna-phala index: specific gifts offered during śrāddha are paired with explicitly described outcomes (longevity, prosperity, vehicles/vimānas, heavenly honors).
Bṛhaspati speaks, presenting dāna as ‘tāraṇa’ (a means of deliverance/support) and as a source of svarga-mārga sukha, i.e., pleasurable and elevated post-mortem trajectories.
No; the sampled content is ritual-prescriptive and motivational, focusing on śrāddha offerings and their rewards rather than vamsha lists, bhuvana-kośa measurements, or Lalitopakhyana vidyā/yantra narratives.