Adhyaya 176: The Ananta-Vasudeva Image: From Brahma’s Commission to Puruṣottama Kṣetra
ਅਧਿਆਇ 176 ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ-ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਾਂਗ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਏ। ਫਿਰ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ—ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਭਯ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਐਸ਼ਵਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੜਪ ਲਈ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਗਤ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਰਾਮਾਇਣ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਮੂਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਦੁਰਲਭ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਭਕਤੀ-ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ-ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ—ਯਜ੍ਞ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਿਮ ਮੋਖਸ਼—ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages press for a fuller account of the Ananta–Vāsudeva māhātmya; the narration pivots to Brahmā’s own memory of an earlier cosmic cycle, immediately lending primordial authority to the image’s origin.","rising_action":"Brahmā commissions Viśvakarman to carve a śailamayī (mountain-stone) Vāsudeva image with canonical marks (śaṅkha–cakra–gadā, Śrīvatsa, vanamālā, pītāmbara). Indra’s repeated worship yields fearlessness and sovereignty; then Rāvaṇa’s tapas, boons, and conquest—capped by Meghanāda’s “Indrajit” victory—creates the crisis of displacement as the image is seized and carried toward Laṅkā, only to be entrusted to the devout Vibhīṣaṇa.","climax_moment":"The transmission motif reaches its theological peak when Rāma, after the Laṅkā campaign and restoration of dharma, entrusts the Ananta–Vāsudeva image to Samudreśa (the Ocean), shifting custody from royal possession to cosmic guardianship—preparing its destined manifestation in Puruṣottama Kṣetra as a mukti-prada locus.","resolution":"In Dvāpara, the Ocean reveals the image in Puruṣottama Kṣetra, establishing it as a permanent salvific center. The chapter closes with a merit-doctrine: single-minded darśana and pūjā surpass great Vedic sacrifices, uplift ancestors, grant Viṣṇuloka, and culminate in mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","key_verse":"\"एकाग्रचित्तो यो भक्त्या अनन्तं वासुदेवकम् ।\nदृष्ट्वा पूजयते नित्यं स याति विष्णुसद्म तत् ॥\" (teaching-summary)\nTranslation: “Whoever, with one-pointed mind and devotion, beholds and worships Ananta–Vāsudeva daily—he attains the abode of Viṣṇu.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra māhātmya via the sacred biography (pratimā-carita) of Ananta–Vāsudeva","secondary_themes":["Canonical Vaiṣṇava iconography as theology-in-form (lakṣaṇa → sannidhāna)","Royal power subordinated to bhakti (Indra/Vibhīṣaṇa vs. Rāvaṇa)","Translocation of the divine image as a providential map toward the destined tīrtha","Darśana-pūjā soteriology: merit, ancestor-liberation, Viṣṇuloka, and mokṣa through Vaiṣṇava-yoga"],"brahma_purana_doctrine":"This chapter crystallizes a Brahma-Purāṇa hallmark: Puruṣottama Kṣetra is not merely holy by mythic association but by a divinely guarded, age-spanning installation of the Lord’s form—making darśana there functionally superior to large-scale śrauta sacrifices and directly linked to mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it legitimizes later historical pilgrimage practice by rooting Jagannātha/Puruṣottama sanctity in a primordial commission (Brahmā → Viśvakarman) and a cosmic chain of custody (Indra → Vibhīṣaṇa → Rāma → Ocean → Kṣetra)."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"वीर (vīra)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → vīra → raudra → adbhuta → śānta"],"devotional_peaks":["Brahmā’s commissioning of the fully-marked Vāsudeva image (form as presence)","Indra’s sustained abhiṣeka–dāna worship yielding fearlessness","Vibhīṣaṇa’s long-term, single-hearted service contrasted with Rāvaṇa’s seizure","Ocean’s age-delayed revelation of the image in Puruṣottama Kṣetra as mukti-prada","Final phalaśruti: darśana/pūjā surpassing sacrifices and culminating in mokṣa via Vaiṣṇava-yoga"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["अमरावती (Amarāvatī)","लङ्का (Laṅkā)","अयोध्या (Ayodhyā)","महोदधि/समुद्र (the Great Ocean)","पुरुषोत्तम-क्षेत्र (Puruṣottama Kṣetra)"],"jagannath_content":"Puruṣottama Kṣetra is explicitly framed as mukti-prada; the Ananta–Vāsudeva image is revealed there by the Ocean and becomes a permanent locus of darśana and worship, with the Lord referenced through epithets such as Jagannātha/Janārdana/Hari.","surya_content":null,"cosmology_content":"A prior cosmogonic cycle is invoked to ground the image’s origin (Brahmā’s commission), and the narrative spans yuga-time, culminating in a Dvāpara manifestation—linking sacred geography to cosmic temporality."}
Shlokas in Adhyaya 176
Verse 1
मुनय ऊचुः नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां भगवत्कथाम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਸੰਖਿਆ ‘1’ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।
Verse 2
अनन्तवासुदेवस्य न सम्यग् वर्णितं त्वया श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण वदस्व नः //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਸੰਖਿਆ ‘2’ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।
Verse 3
ब्रह्मोवाच प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् अनन्तवासुदेवस्य माहात्म्यं भुवि दुर्लभम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਸੰਖਿਆ ‘3’ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।
Verse 4
आदिकल्पे पुरा विप्रास् त्व् अहम् अव्यक्तजन्मवान् विश्वकर्माणम् आहूय वचनं प्रोक्तवान् इदम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਸੰਖਿਆ ‘4’ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।
Verse 5
वरिष्ठं देवशिल्पीन्द्रं विश्वकर्माग्रकर्मिणम् प्रतिमां वासुदेवस्य कुरु शैलमयीं भुवि //
ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 6
यां प्रेक्ष्य विधिवद् भक्ताः सेन्द्रा वै मानुषादयः येन दानवरक्षोभ्यो विज्ञाय सुमहद् भयम् //
ਛੇਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 7
त्रिदिवं समनुप्राप्य सुमेरुशिखरं चिरम् वासुदेवं समाराध्य निरातङ्का वसन्ति ते //
ਸੱਤਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਗੁਰੂ ਸੇਵਾ, ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 8
मम तद् वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा तु तत्क्षणात् चकार प्रतिमां शुद्धां शङ्खचक्रगदाधराम् //
ਅੱਠਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਾਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 9
सर्वलक्षणसंयुक्तां पुण्डरीकायतेक्षणाम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्ताम् अत्युग्रां प्रतिमोत्तमाम् //
ਨੌਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸਕਰਸ਼ ਹੈ।
Verse 10
वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदधारिणीम् पीतवस्त्रां सुपीनांसां कुण्डलाभ्याम् अलंकृताम् //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 11
एवं सा प्रतिमा दिव्या गुह्यमन्त्रैस् तदा स्वयम् प्रतिष्ठाकालम् आसाद्य मयासौ निर्मिता पुरा //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਪਾਠ ਦਿਓ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 12
तस्मिन् काले तदा शक्रो देवराट् खेचरैः सह जगाम ब्रह्मसदनम् आरुह्य गजम् उत्तमम् //
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਭੇਜੋ।
Verse 13
प्रसाद्य प्रतिमां शक्रः स्नानदानैः पुनः पुनः प्रतिमां तां समाराध्य स्वपुरं पुनर् आगमत् //
ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਥਾਰਥ ਭਾਵ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 14
तां समाराध्य सुचिरं यतवाक्कायमानसः वृत्राद्यान् असुरान् क्रूरान् नमुचिप्रमुखान् स च //
ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਪਾਠ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।
Verse 15
निहत्य दानवान् भीमान् भुक्तवान् भुवनत्रयम् द्वितीये च युगे प्राप्ते त्रेतायां राक्षसाधिपः //
ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲਪਾਠ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 16
बभूव सुमहावीर्यो दशग्रीवः प्रतापवान् दश वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः //
ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲਪਾਠ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 17
चचार व्रतम् अत्युग्रं तपः परमदुश्चरम् तपसा तेन तुष्टो ऽहं वरं तस्मै प्रदत्तवान् //
ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲਪਾਠ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 18
अवध्यः सर्वदेवानां स दैत्योरगरक्षसाम् शापप्रहरणैर् उग्रैर् अवध्यो यमकिंकरैः //
ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲਪਾਠ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 19
वरं प्राप्य तदा रक्षो यक्षान् सर्वगणान् इमान् धनाध्यक्षं विनिर्जित्य शक्रं जेतुं समुद्यतः //
ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਉੱਨੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲਪਾਠ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 20
संग्रामं सुमहाघोरं कृत्वा देवैः स राक्षसः देवराजं विनिर्जित्य तदा इन्द्रजितेति वै //
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ “20” ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 21
राक्षसस् तत्सुतो नाम मेघनादः प्रलब्धवान् अमरावतीं ततः प्राप्य देवराजगृहे शुभे //
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ “21” ਅੰਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 22
ददर्शाञ्जनसंकाशां रावणस् तु बलान्वितः प्रतिमां वासुदेवस्य सर्वलक्षणसंयुताम् //
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ “22” ਅੰਕ; ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 23
श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदभूषिताम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ “23” ਅੰਕ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 24
शङ्खचक्रगदाहस्तां पीतवस्त्रां चतुर्भुजाम् सर्वाभरणसंयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम् //
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ “24” ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
Verse 25
विहाय रत्नसंघांश् च प्रतिमां शुभलक्षणाम् पुष्पकेण विमानेन लङ्कां प्रास्थापयद् द्रुतम् //
ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਕੇਵਲ ‘25’ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 26
पुराध्यक्षः स्थितः श्रीमान् धर्मात्मा स विभीषणः रावणस्यानुजो मन्त्री नारायणपरायणः //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ‘26’ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਸਕਾਂ।
Verse 27
दृष्ट्वा तां प्रतिमां दिव्यां देवेन्द्रभवनच्युताम् रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा विस्मयं समपद्यत //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ ‘27’ ਅੰਕ ਹੈ। ਮੂਲ ਪਾਠ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਠੀਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 28
प्रणम्य शिरसा देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः //
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ‘28’ ਅੰਕ ਹੈ; ਸ਼ਲੋਕ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।
Verse 29
इत्य् उक्त्वा स तु धर्मात्मा प्रणिपत्य मुहुर् मुहुः ज्येष्ठं भ्रातरम् आसाद्य कृताञ्जलिर् अभाषत //
ਇਸ ਪਦ੍ਯ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ‘29’ ਅੰਕ ਹੈ। ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਭ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 30
राजन् प्रतिमया त्वं मे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि याम् आराध्य जगन्नाथ निस्तरेयं भवार्णवम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ “30” ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 31
भ्रातुर् वचनम् आकर्ण्य रावणस् तं तदाब्रवीत् गृहाण प्रतिमां वीर त्व् अनया किं करोम्य् अहम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ “31” ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 32
स्वयंभुवं समाराध्य त्रैलोक्यं विजये त्व् अहम् नानाश्चर्यमयं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ “32” ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 33
विभीषणो महाबुद्धिस् तदा तां प्रतिमां शुभाम् शतम् अष्टोत्तरं चाब्दं समाराध्य जनार्दनम् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ “33” ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 34
अजरामरणं प्राप्तम् अणिमादिगुणैर् युतम् राज्यं लङ्काधिपत्यं च भोगान् भुङ्क्ते यथेप्सितान् //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ “34” ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 35
मुनय ऊचुः अहो नो विस्मयो जातः श्रुत्वेदं परमामृतम् अनन्तवासुदेवस्य संभवं भुवि दुर्लभम् //
ਇੱਥੇ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
Verse 36
श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण यथातथम् तस्य देवस्य माहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ਇੱਥੇ ਛੱਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
Verse 37
ब्रह्मोवाच तदा स राक्षसः क्रूरो देवगन्धर्वकिंनरान् लोकपालान् समनुजान् मुनिसिद्धांश् च पापकृत् //
ਇੱਥੇ ਸੈਂਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
Verse 38
विजित्य समरे सर्वान् आजहार तदङ्गनाः संस्थाप्य नगरीं लङ्कां पुनः सीतार्थमोहितः //
ਇੱਥੇ ਅਠੱਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
Verse 39
शङ्कितो मृगरूपेण सौवर्णेन च रावणः ततः क्रुद्धेन रामेण रणे सौमित्रिणा सह //
ਇੱਥੇ ਉਨਤਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
Verse 40
रावणस्य वधार्थाय हत्वा वालिं मनोजवम् अभिषिक्तश् च सुग्रीवो युवराजो ऽङ्गदस् तथा //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਦਿਓ।
Verse 41
हनुमान् नलनीलश् च जाम्बवान् पनसस् तथा गवयश् च गवाक्षश् च पाठीनः परमौजसः //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਭਾਵਾਰਥ ਸਮੇਤ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਓ।
Verse 42
एतैश् चान्यैश् च बहुभिर् वानरैः समहाबलैः समावृतो महाघोरै रामो राजीवलोचनः //
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਿਓ।
Verse 43
गिरीणां सर्वसंघातैः सेतुं बद्ध्वा महोदधौ बलेन महता रामः समुत्तीर्य महोदधिम् //
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 44
संग्रामम् अतुलं चक्रे रक्षोगणसमन्वितः यमहस्तं प्रहस्तं च निकुम्भं कुम्भम् एव च //
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਅਧਿਆਇ 176 ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ 44 ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਦਿਓ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਭ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 45
नरान्तकं महावीर्यं तथा चैव यमान्तकम् मालाढ्यं मालिकाढ्यं च हत्वा रामस् तु वीर्यवान् //
ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਯਥਾਰਥ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਓ।
Verse 46
पुनर् इन्द्रजितं हत्वा कुम्भकर्णं सरावणम् वैदेहीं चाग्निनाशोध्य दत्त्वा राज्यं विभीषणे //
ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਭਾਵ-ਸਹਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਭੇਜੋ।
Verse 47
वासुदेवं समादाय यानं पुष्पकम् आरुहत् लीलया समनुप्रापद् अयोध्यां पूर्वपालिताम् //
ਸੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਮੂਲ ਪਾਠ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਅਰਥ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਸਹੀ ਪਾਠ ਦਿਓ।
Verse 48
कनिष्ठं भरतं स्नेहाच् छत्रुघ्नं भक्तवत्सलः अभिषिच्य तदा रामः सर्वराज्ये ऽधिराजवत् //
ਅਠਤਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅੰਕ ਹੈ, ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਵਾਕ ਨਹੀਂ। ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਪਾਠ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
Verse 49
पुरातनीं स्वमूर्तिं च समाराध्य ततो हरिः दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च //
ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਭਕਤੀ-ਸਹਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਓ।
Verse 50
भुक्त्वा सागरपर्यन्तां मेदिनीं स तु राघवः राज्यम् आसाद्य सुगतिं वैष्णवं पदम् आविशत् //
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Verse 51
तां चापि प्रतिमां रामः समुद्रेशाय दत्तवान् धन्यो रक्षयितासि त्वं तोयरत्नसमन्वितः //
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇਕਵੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।
Verse 52
द्वापरं युगम् आसाद्य यदा देवो जगत्पतिः धरण्याश् चानुरोधेन भावशैथिल्यकारणात् //
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਬਾਵੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
Verse 53
अवतीर्णः स भगवान् वसुदेवकुले प्रभुः कंसादीनां वधार्थाय संकर्षणसहायवान् //
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਤਿਰਪੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
Verse 54
तदा तां प्रतिमां विप्राः सर्ववाञ्छाफलप्रदाम् सर्वलोकहितार्थाय कस्यचित् कारणान्तरे //
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਚੌਵੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 55
तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः //
ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ 176 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 55 ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Verse 56
तदा प्रभृति तत्रैव क्षेत्रे मुक्तिप्रदे द्विजाः आस्ते स देवो देवानां सर्वकामफलप्रदः //
ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ 176 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 56 ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Verse 57
ये संश्रयन्ति चानन्तं भक्त्या सर्वेश्वरं प्रभुम् वाङ्मनःकर्मभिर् नित्यं ते यान्ति परमं पदम् //
ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ 176 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 57 ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Verse 58
दृष्ट्वानन्तं सकृद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं दशगुणं लभेत् //
ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ 176 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 58 ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Verse 59
सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना //
ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ 176 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 59 ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Verse 60
त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् नरो विष्णुपुरं व्रजेत् //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ 176.60 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਯੋਗ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 61
तत्र भुक्त्वा वरान् भोगाञ् जरामरणवर्जितः दिव्यरूपधरः श्रीमान् यावद् आभूतसंप्लवम् //
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ 176.61 ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਪਸ਼ਟ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 62
पुण्यक्षयाद् इहायातश् चतुर्वेदी द्विजोत्तमः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् //
ਇੱਥੇ 176.62 ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਿਦਵੱਤ ਅਨੁਵਾਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 63
एवं मया त्व् अनन्तो ऽसौ कीर्तितो मुनिसत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तस्य वर्षशतैर् अपि //
176.63 ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਭੇਜੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ-ਸਹਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿਆਂਗਾ।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on bhakti mediated through sacred presence (pratimā), presenting Ananta-Vāsudeva worship as protective, victory-conferring, and ultimately liberative. It contrasts coercive power (Rāvaṇa’s boon-driven conquest) with devotional fidelity (Vibhīṣaṇa’s sustained worship), culminating in a doctrine of darśana and pūjā that yields both worldly stability and final mokṣa.
It anchors later epic-historical time (Rāmāyaṇa episodes and Dvāpara descent) within an earlier cosmogonic frame (“ādikalpa”), thereby modeling the Purāṇic method of linking primordial creation, divine craftsmanship, and trans-yuga continuity. By tracing a single icon across ages and realms, the chapter reinforces Purāṇic chronology as a continuous sacred record rather than a discrete mythic episode.
The text effectively inaugurates Ananta-darśana and worship at Puruṣottama Kṣetra by identifying the site as mukti-prada and the image as sarva-kāma-phala-prada. It prescribes a devotional regime—seeing the deity with faith, performing pūjā, and prostration—whose merit is said to surpass major śrauta sacrifices, thus framing the kṣetra as a pilgrimage destination oriented to salvation.