Daksha’s Sacrifice, Sati’s Self-Immolation, and Uma’s Tapas - Brahma Purana Adhyaya 34 | Punjabi | Vedapath

Vyasa

Brahma Purana Adhyaya 34Daksha yajna destructionSati self-immolation Brahma Purana101 Shlokas

Adhyaya 34: Daksha’s Sacrifice, Sati’s Self-Immolation, and Uma’s Tapas

ਅਧਿਆਇ 34 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ (ਰੁਦ੍ਰ/ਸ਼ੰਕਰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਕਾਰਣ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਵਿਭਵਸ਼ਾਲੀ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਧੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਪਤਨੀ ਸਤੀ ਬਿਨਾਂ ਸੱਦੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗਾਗਨੀ ਨਾਲ ਆਤਮਦਾਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਕਸ਼-ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਸਪਰ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਮਨਵੰਤਰ-ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੀ ਹਿਮਵਾਨ ਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਉਮਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦੀ ਹੈ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹਿਮਵਾਨ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ (ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ, ਏਕਪਾਟਲਾ) ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਮਾ ਦਾ ਨਿਯਤ ਵਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Chapter Arc

{"opening_hook":"Brahmā resumes the etiological memory of Dakṣa’s earlier yajña—already once shattered by Rudra—so that the reader enters a world where even the devas tremble and seek refuge at Kailāsa, establishing Śiva’s non-derivative sovereignty.","rising_action":"Dakṣa convenes his daughters in a domestic-cum-ritual assembly; Satī arrives without invitation, meets public slight and the deliberate omission of Śiva from honor, and turns the scene into a debate on dharma: paternal authority versus marital allegiance and the inviolability of Rudra’s status.","climax_moment":"Satī, unable to bear the insult to Tryambaka, vows rebirth and performs agneyī dhāraṇā—yogic ignition—entering fire by her own will; the act becomes both protest and metaphysical transition, immediately summoning Śiva’s wrath and the logic of curse-and-countercurse that binds ritual history to cosmic time.","resolution":"The narrative is re-stitched through manvantara logic: Dakṣa’s rebirth among humans and Satī’s rebirth as Umā, daughter of Himavān and Menā; Kaśyapa’s counsel on progeny as ancestor-liberation motivates Himavān’s tapas; Umā and her sisters’ austerities culminate in Brahmā’s intervention, confirming Śarva/Maheśvara as Umā’s destined husband and closing with Śiva’s transcendent epithets and immeasurable forms.","key_verse":"“By the fire of yoga she abandoned that body, vowing again to be born for Śaṅkara; thus the Lord’s power is not bound by sacrifice, nor by the gods’ ordinances.” (Memorable teaching of the chapter; phrased as a faithful sense-translation rather than a fixed critical-edition citation.)"}

Thematic Essence

{"primary_theme":"Rudra’s sovereignty over sacrifice and the Satī→Umā rebirth arc (yajña-bhaṅga, yogic self-immolation, tapas, and destined union).","secondary_themes":["Ritual without reverence: critique of yajña-pride and social honor-politics in sacred assemblies","Curse as cosmological mechanism: imprecation linking ethics, ritual history, and manvantara cycles","Progeny as ancestor-liberation: Kaśyapa’s counsel to Himavān and the dharmic value of offspring","Tapas as world-ordering force: ascetic heat compelling divine adjudication"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter advances a Purāṇic Śaiva doctrine compatible with the Adi-Purāṇa frame: Rudra is an independent cosmic authority whose recognition is prerequisite for sacrificial legitimacy, while cyclical time (manvantara) integrates rupture into continuity through rebirth and re-ordination.","adi_purana_significance":"As ‘First Purāṇa’ style narrative theology, it supplies an origin-explanation (etiology) for a major pan-Purāṇic myth while explicitly mapping it onto manvantara succession—showing how primordial conflicts become templates for later cosmic and social order."}

Emotional Journey

{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"रौद्र (raudra)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → भयानक (bhayanaka) → वीर (vira) → करुण (karuna) → रौद्र (raudra) → अद्भुत (adbhuta) → शान्त (shanta)"],"devotional_peaks":["Satī’s uncompromising defense of Tryambaka’s honor as a form of bhakti grounded in dharma","The agneyī dhāraṇā moment: yogic surrender that turns grief into vow and metaphysical passage","Umā’s tapas ‘heating the worlds,’ culminating in Brahmā’s authoritative confirmation of Śiva as her goal"]}

Tirtha Focus

{"tirthas_covered":["कैलास (Kailāsa)","एकाम्रक (Ekāmraka)","वाराणसी (Vārāṇasī)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Manvantara-linked rebirth logic is foregrounded: Dakṣa’s reappearance in a later cycle and Satī’s rebirth as Umā integrate mythic event into cyclical cosmology; curse-and-boon function as instruments of time’s continuity."}

Shlokas in Adhyaya 34

Verse 1

ब्रह्मोवाच यो ऽसौ सर्वगतो देवस् त्रिपुरारिस् त्रिलोचनः उमाप्रियकरो रुद्रश् चन्द्रार्धकृतशेखरः //

ਹੁਣ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 34.1 ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਰਥ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਲਵੋ।

Verse 2

विद्राव्य विबुधान् सर्वान् सिद्धविद्याधरान् ऋषीन् गन्धर्वयक्षनागांश् च तथान्यांश् च समागतान् //

ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਨਯੋਗ ਹੈ।

Verse 3

जघान पूर्वं दक्षस्य यजतो धरणीतले यज्ञं समृद्धं रत्नाढ्यं सर्वसंभारसंभृतम् //

ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 4

यस्य प्रतापसंत्रस्ताः शक्राद्यास् त्रिदिवौकसः शान्तिं न लेभिरे विप्राः कैलासं शरणं गताः //

ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਧਰਮਾਰਥ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰਯੋਗ ਹੈ।

Verse 5

स आस्ते तत्र वरदः शूलपाणिर् वृषध्वजः पिनाकपाणिर् भगवान् दक्षयज्ञविनाशनः //

ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ‘5’ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 6

महादेवो ऽकले देशे कृत्तिवासा वृषध्वजः एकाम्रके मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदो हरः //

ਛੇਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ‘6’ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਮ ਅੰਕ ਹੈ।

Verse 7

मुनय ऊचुः किमर्थं स भवो देवः सर्वभूतहिते रतः जघान यज्ञं दक्षस्य देवैः सर्वैर् अलंकृतम् //

ਸੱਤਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘7’ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 8

न ह्य् अल्पं कारणं तत्र प्रभो मन्यामहे वयम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः //

ਅੱਠਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ‘8’ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच दक्षस्यासन्न् अष्ट कन्या याश् चैवं पतिसंगताः स्वेभ्यो गृहेभ्यश् चानीय ताः पिताभ्यर्चयद् गृहे //

ਨੌਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ‘9’ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਮ-ਸੂਚਨਾ ਹੈ।

Verse 10

ततस् त्व् अभ्यर्चिता विप्रा न्यवसंस् ताः पितुर् गृहे तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यम्बकस्य वै //

ਇੱਥੇ ਦਸਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਰਥ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 11

नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रम् अभिद्विषन् अकरोत् संनतिं दक्षे न च कांचिन् महेश्वरः //

ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 12

जामाता श्वशुरे तस्मिन् स्वभावात् तेजसि स्थितः ततो ज्ञात्वा सती सर्वास् तास् तु प्राप्ताः पितुर् गृहम् //

ਇੱਥੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

जगाम साप्य् अनाहूता सती तु स्वपितुर् गृहम् ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजाम् असंमताम् ततो ऽब्रवीत् सा पितरं देवी क्रोधसमाकुला //

ਇੱਥੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 14

सत्य् उवाच यवीयसीभ्यः श्रेष्ठाहं किं न पूजसि मां प्रभो असत्कृताम् अवस्थां यः कृतवान् असि गर्हिताम् अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च मां त्वं सत्कर्तुम् अर्हसि //

ਇੱਥੇ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच एवम् उक्तो ऽब्रवीद् एनां दक्षः संरक्तलोचनः //

ਇਹ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 16

दक्ष उवाच त्वत्तः श्रेष्ठा वरिष्ठाश् च पूज्या बालाः सुता मम तासां ये चैव भर्तारस् ते मे बहुमताः सति //

ਇਹ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 17

ब्रह्मिष्ठाश् च व्रतस्थाश् च महायोगाः सुधार्मिकाः गुणैश् चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यम्बकात् सति //

ਇਹ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 18

वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः भृगुर् मरीचिश् च तथा श्रेष्ठा जामातरो मम //

ਇਹ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 19

तैश् चापि स्पर्धते शर्वः सर्वे ते चैव तं प्रति तेन त्वां न बुभूषामि प्रतिकूलो हि मे भवः //

ਇਹ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਉੱਨੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 20

इत्य् उक्तवांस् तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा शापार्थम् आत्मनश् चैव येनोक्ता वै महर्षयः तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवी तम् अब्रवीत् //

ਇੱਥੇ ‘20’ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 21

सत्य् उवाच वाङ्मनःकर्मभिर् यस्माद् अदुष्टां मां विगर्हसि तस्मात् त्यजाम्य् अहं देहम् इमं तात तवात्मजम् //

ਇੱਥੇ ‘21’ ਦੀ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच ततस् तेनापमानेन सती दुःखाद् अमर्षिता अब्रवीद् वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे //

ਇੱਥੇ ‘22’ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 23

सत्य् उवाच येनाहम् अपदेहा वै पुनर् देहेन भास्वता तत्राप्य् अहम् असंमूढा संभूता धार्मिकी पुनः गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यम्बकस्यैव धीमतः //

ਇੱਥੇ ‘23’ ਦੀ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 24

ब्रह्मोवाच तत्रैवाथ समासीना रुष्टात्मानं समादधे धारयाम् आस चाग्नेयीं धारणाम् आत्मनात्मनि //

ਇੱਥੇ ‘24’ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਥ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 25

ततः स्वात्मानम् उत्थाप्य वायुना समुदीरितः सर्वाङ्गेभ्यो विनिःसृत्य वह्निर् भस्म चकार ताम् //

ਪੱਚੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਅੰਕ-ਸੂਚਨਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 26

तद् उपश्रुत्य निधनं सत्या देव्याः स शूलधृक् संवादं च तयोर् बुद्ध्वा याथातथ्येन शंकरः दक्षस्य च विनाशाय चुकोप भगवान् प्रभुः //

ਛੱਬੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਅੰਕ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 27

श्रीशंकर उवाच यस्माद् अवमता दक्ष सहसैवागता सती प्रशस्ताश् चेतराः सर्वास् त्वत्सुता भर्तृभिः सह //

ਸਤਾਈਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਮ ਅੰਕ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਹੈ।

Verse 28

तस्माद् वैवस्वते प्राप्ते पुनर् एते महर्षयः उत्पत्स्यन्ति द्वितीये वै तव यज्ञे ह्य् अयोनिजाः //

ਅਠਾਈਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ; ਸਿਰਫ਼ ਗਿਣਤੀ ਦਰਜ ਹੈ।

Verse 29

हुते वै ब्रह्मणः सत्त्रे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः अभिव्याहृत्य सप्तर्षीन् दक्षं सो ऽभ्यशपत् पुनः //

ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ—ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਾਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅੰਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

Verse 30

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्यान्तरे मनोः प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश् चापि प्रचेतसः //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਤ੍ਰਿੰਸ਼ਤਮ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 31

दक्ष इत्य् एव नाम्ना त्वं मारिषायां जनिष्यसि कन्यायां शाखिनां चैव प्राप्ते वै चाक्षुषान्तरे //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अहं तत्रापि ते विघ्नम् आचरिष्यामि दुर्मते धर्मकामार्थयुक्तेषु कर्मस्व् इह पुनः पुनः //

ਇਹ ਬੱਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪਾਵਨ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣੋਕਤ ਤੱਤ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।

Verse 33

ततो वै व्याहृतो दक्षो रुद्रं सो ऽभ्यशपत् पुनः //

ਇਹ ਤੇਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪੁਰਾਣ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਬੱਧ ਹੈ; ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 34

दक्ष उवाच यस्मात् त्वं मत्कृते क्रूर ऋषीन् व्याहृतवान् असि तस्मात् सार्धं सुरैर् यज्ञे न त्वां यक्ष्यन्ति वै द्विजाः //

ਇਹ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ-ਪਾਠ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 35

कृत्वाहुतिं तव क्रूर अपः स्पृशन्ति कर्मसु इहैव वत्स्यसे लोके दिवं हित्वायुगक्षयात् ततो देवैस् तु ते सार्धं न तु पूजा भविष्यति //

ਇਹ ਅਧਿਆਇ 34 ਦਾ 35ਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਗਿਣਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਮੂਲ ਪਾਠ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਹੀ ਠੀਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 36

रुद्र उवाच चातुर्वर्ण्यं तु देवानां ते चाप्य् एकत्र भुञ्जते न भोक्ष्ये सहितस् तैस् तु ततो भोक्ष्याम्य् अहं पृथक् //

ਇਹ ਅਧਿਆਇ 34 ਦਾ 36ਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 37

सर्वेषां चैव लोकानाम् आदिर् भूर्लोक उच्यते तम् अहं धारयाम्य् एकः स्वेच्छया न तवाज्ञया //

ਇਹ ਅਧਿਆਇ 34 ਦਾ 37ਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਮੂਲ ਪੰਕਤੀਆਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 38

तस्मिन् धृते सर्वलोकाः सर्वे तिष्ठन्ति शाश्वताः तस्माद् अहं वसामीह सततं न तवाज्ञया //

ਇਹ ਅਧਿਆਇ 34 ਦਾ 38ਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਮਿਲਣ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਯਥਾਵਤ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।

Verse 39

ब्रह्मोवाच ततो ऽभिव्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा उत्पन्नो मानुषेष्व् इह //

ਇਹ ਅਧਿਆਇ 34 ਦਾ 39ਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 40

यदा गृहपतिर् दक्षो यज्ञानाम् ईश्वरः प्रभुः समस्तेनेह यज्ञेन सो ऽयजद् दैवतैः सह //

ਇਹ ਚੌਦਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 41

अथ देवी सती यत् ते प्राप्ते वैवस्वते ऽन्तरे मेनायां ताम् उमां देवीं जनयाम् आस शैलराट् //

ਇਹ ਚੌਦਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 42

सा तु देवी सती पूर्वम् आसीत् पश्चाद् उमाभवत् सहव्रता भवस्यैषा नैतया मुच्यते भवः //

ਇਹ ਚੌਦਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 43

यावद् इच्छति संस्थानं प्रभुर् मन्वन्तरेष्व् इह मारीचं कश्यपं देवी यथादितिर् अनुव्रता //

ਇਹ ਚੌਦਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਤੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 44

सार्धं नारायणं श्रीस् तु मघवन्तं शची यथा विष्णुं कीर्तिर् उषा सूर्यं वसिष्ठं चाप्य् अरुन्धती //

ਇਹ ਚੌਦਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚੁਆਲੀਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 45

नैतांस् तु विजहत्य् एता भर्तॄन् देव्यः कथंचन एवं प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे //

ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਓ।

Verse 46

प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश् चापि प्रचेतसाम् दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां पुनर् नृप //

Verse 47

जज्ञे रुद्राभिशापेन द्वितीयम् इति नः श्रुतम् भृग्वादयस् तु ते सर्वे जज्ञिरे वै महर्षयः //

Verse 48

आद्ये त्रेतायुगे पूर्वं मनोर् वैवस्वतस्य ह देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस् तनुम् //

Verse 49

इत्य् एषो ऽनुशयो ह्य् आसीत् तयोर् जात्यन्तरे गतः प्रजापतेश् च दक्षस्य त्र्यम्बकस्य च धीमतः //

Verse 50

तस्मान् नानुशयः कार्यो वरेष्व् इह कदाचन जात्यन्तरगतस्यापि भावितस्य शुभाशुभैः जन्तोर् न भूतये ख्यातिस् तन् न कार्यं विजानता //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਸੰਕੇਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।

Verse 51

मुनय ऊचुः कथं रोषेण सा पूर्वं दक्षस्य दुहिता सती त्यक्त्वा देहं पुनर् जाता गिरिराजगृहे प्रभो //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇਕਵੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਕੇਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।

Verse 52

देहान्तरे कथं तस्याः पूर्वदेहो बभूव ह भवेन सह संयोगः संवादश् च तयोः कथम् //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਬਾਵੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀਮੂਲਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।

Verse 53

स्वयंवरः कथं वृत्तस् तस्मिन् महति जन्मनि विवाहश् च जगन्नाथ सर्वाश्चर्यसमन्वितः //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਤ੍ਰੇਪੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 54

तत् सर्वं विस्तराद् ब्रह्मन् वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम् श्रोतुम् इच्छामहे पुण्यां कथां चातिमनोहराम् //

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾਣ ਦਾ ਚੌਵੰਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਮੂਲ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਕੇਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।

Verse 55

ब्रह्मोवाच शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां पापप्रणाशिनीम् उमाशंकरयोः पुण्यां सर्वकामफलप्रदाम् //

ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਦਿਓ।

Verse 56

कदाचित् स्वगृहात् प्राप्तं कश्यपं द्विपदां वरम् अपृच्छद् धिमवान् वृत्तं लोके ख्यातिकरं हितम् //

Verse 57

केनाक्षयाश् च लोकाः स्युः ख्यातिश् च परमा मुने तथैव चार्चनीयत्वं सत्सु तत् कथयस्व मे //

Verse 58

कश्यप उवाच अपत्येन महाबाहो सर्वम् एतद् अवाप्यते ममाख्यातिर् अपत्येन ब्रह्मणा ऋषिभिः सह //

Verse 59

किं न पश्यसि शैलेन्द्र यतो मां परिपृच्छसि वर्तयिष्यामि यच् चापि यथादृष्टं पुराचल //

Verse 60

वाराणसीम् अहं गच्छन्न् अपश्यं संस्थितं दिवि विमानं सुनवं दिव्यम् अनौपम्यं महर्धिमत् //