Shloka 30
Viśvarūpa’s Death, Vṛtrāsura’s Manifestation, and the Devas’ Surrender to Nārāyaṇa
आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ दृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥
ātma-tulyaiḥ ṣoḍaśabhir vinā śrīvatsa-kaustubhau paryupāsitam unnidra- śarad-amburuhekṣaṇam
ਪਰਮਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਿੱਜੀ ਪਾਰਸ਼ਦ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠ ਕੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
In Vaikuṇṭhaloka the Supreme Personality of Godhead has four hands and decorations like the Śrīvatsa mark on His chest and the gem known as Kaustubha. These are special indications of the Supreme Personality of Godhead. The Lord’s personal attendants and other devotees in Vaikuṇṭha have the same features, except for the Śrīvatsa mark and the Kaustubha gem.
FAQs
This verse describes the Lord’s eyes as fully blossomed autumn lotuses—pure, beautiful, and spiritually enchanting—indicating His ever-awake, compassionate presence.
Śrīvatsa is the sacred mark on the Lord’s chest, and Kaustubha is His celebrated jewel; both are traditional identifiers of the Supreme Personality of Godhead in Vaiṣṇava descriptions.
Meditating on these divine features (lotus eyes, sacred marks) supports steadiness in devotion, reduces anxiety, and redirects attention from temporary fears to spiritual shelter.