Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Viśvarūpa’s Death, Vṛtrāsura’s Manifestation, and the Devas’ Surrender to Nārāyaṇa

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

viṣvag vivardhamānaṁ tam iṣu-mātraṁ dine dine dagdha-śaila-pratīkāśaṁ sandhyābhrānīka-varcasam

ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੈਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੜੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ; ਪਿਘਲੇ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਜਟਾਂ-ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੂੰਛਾਂ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।

viṣvakin all directions, everywhere
viṣvak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootviṣvak (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), क्रियाविशेषण (adverb)
vivardhamānamgrowing, increasing
vivardhamānam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi√vṛdh (धातु) + śatṛ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
tamhim/that (object)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
iṣu-mātram(only) arrow-sized, of the measure of an arrow
iṣu-mātram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootiṣu (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (परिमाण/प्रमाण-निर्देशः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
dinein a day
dine:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम् (locative)
dineday by day
dine:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्तिः (reduplication for emphasis)
dagdha-śaila-pratīkāśamresembling a burnt mountain
dagdha-śaila-pratīkāśam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdagdha (√dah, क्त-कृदन्त) + śaila (प्रातिपदिक) + pratīkāśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपमान/सादृश्य-निर्देशः: ‘दग्धशैलस्य प्रतिकाशः’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
sandhyā-bhra-anīka-varcasamhaving the radiance of twilight-cloud masses
sandhyā-bhra-anīka-varcasam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsandhyā (प्रातिपदिक) + bhra (प्रातिपदिक) + anīka (प्रातिपदिक) + varcas (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वर्ण/तेजः-निर्देशः: ‘सन्ध्याभ्राणीकस्य वर्चस्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
V
Vṛtrāsura

FAQs

This verse says his form grew in all directions day after day, beginning from the size of an arrow and becoming mountain-like and blazing.

Śukadeva uses vivid similes to convey overwhelming dread and supernatural power—his body looked scorched and immense, yet glowing like dense evening clouds.

The imagery teaches steadiness: external terror can appear to “grow,” but a devotee anchors the mind in dharma and remembrance of the Lord rather than panic.