Shloka 19

Nārada Instructs Dakṣa’s Sons; Allegory of the World; Dakṣa Curses Nārada

Devanagari script

कालचक्रं भ्रमि तीक्ष्णं सर्वं निष्कर्षयज्जगत् । स्वतन्त्रमबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १९ ॥

Transliteration

kāla-cakraṁ bhrami tīkṣṇaṁ sarvaṁ niṣkarṣayaj jagat svatantram abudhasyeha kim asat-karmabhir bhavet

Translation

ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਤਰੇ ਤੇ ਵਜਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਕਾਲ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਭੌਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?

Synonyms

• काल: of time
• काल: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; समासे पूर्वपदम्

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: काल-चक्रम् = ‘wheel of time’; वाक्ये विशेष्यरूपेण

• भ्रमि: whirling
• भ्रमि: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ-प्राय/प्रत्ययलोपेन), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘चक्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः ‘भ्रमन्’

• तीक्ष्णम्: sharp, fierce
• तीक्ष्णम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘चक्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘जगत्’ इत्यस्य विशेषणम्/समष्टिवाचक

• निष्कर्षयत्: dragging out, pulling along
• निष्कर्षयत्: विशेषण (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निस् + कृश्/कर्ष् (धातु: कर्ष्) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘चक्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः ‘आकर्षयत्/निष्कासयत्’

• जगत्: the world
• जगत्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘निष्कर्षयत्’ इत्यस्य कर्म

• स्वतन्त्रम्: independent
• स्वतन्त्रम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वतन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘(तं) अबुधम्’ इत्यस्य विशेषणम् (अर्थः ‘स्वाधीनम्/स्वेच्छया वर्तते’ इति मन्यमानः)

• अबुधस्य: of the ignorant
• अबुधस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अबुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• इह: here
• इह: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• किम्: what?
• किम्: प्रश्न (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• असत्: bad
• असत्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: असत् (प्रातिपदिक)
• Form: समासे पूर्वपदम्

• कर्मभिः: by actions
• कर्मभिः: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• भवेत्: would be
• भवेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Purport

This verse explains the words kṣaura-pavyaṁ svayaṁ bhrami, which especially refer to the orbit of eternal time. It is said that time and tide wait for no man. According to the moral instructions of the great politician Cāṇakya Paṇḍita:

Characters & Entities

• Narada Muni

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the wheel of time (kāla-cakra)?

This verse says time is a sharp, ever-rotating force that carries everything in the world toward destruction, so worldly arrogance and sinful pursuits cannot produce lasting benefit.

Why did Narada Muni say this to the sons of Daksha?

Narada was instructing Daksha’s sons to awaken spiritual intelligence—reminding them that time devours all material plans, so one should not act foolishly as if independent, especially through impious karma.

Practical application of this teaching in modern life?

Remembering time’s certainty helps prioritize dharma and bhakti over harmful shortcuts—choose actions with lasting spiritual value rather than temporary gains that end in loss.