Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Parīkṣit’s Inquiry into Vṛtrāsura’s Bhakti and the Beginning of Citraketu’s Trial

आत्मन: प्रीयते नात्मा परत: स्वत एव वा । लक्षयेऽलब्धकामं त्वां चिन्तया शबलं मुखम् ॥ २१ ॥

ātmanaḥ prīyate nātmā parataḥ svata eva vā lakṣaye ’labdha-kāmaṁ tvāṁ cintayā śabalaṁ mukham

ਹੇ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ, ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ? ਤੇਰਾ ਫਿੱਕਾ ਚਿਹਰਾ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ātmanaḥfrom oneself
ātmanaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); used in sense 'from oneself'
prīyateis pleased
prīyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootprī (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; Ātmanepada (आत्मनेपद)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-निपात)
ātmāthe self
ātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
parataḥfrom others
parataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootparatas (अव्यय)
FormAdverb/ablatival indeclinable (अव्यय) meaning 'from another/externally'
svataḥof itself
svataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsvatas (अव्यय)
FormAdverb/ablatival indeclinable (अव्यय) meaning 'from oneself, of its own accord'
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण-निपात)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्प-निपात)
lakṣayeI perceive
lakṣaye:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootlakṣ (धातु)
FormPresent (लट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular; Parasmaipada (परस्मैपद)
alabdha-kāmamwith unfulfilled desire
alabdha-kāmam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roota-labdha + kāma (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; नञ्-तत्पुरुष: alabdha 'not obtained' + kāma 'desire' = 'one whose desire is unfulfilled'
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
cintayāby anxiety
cintayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootcintā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; means 'by/with worry'
śabalampale, discolored
śabalam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśabala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; agrees with mukham
mukhamface
mukham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
N
Nārada Muni
K
King Citraketu

FAQs

This verse explains that inner satisfaction does not arise merely from oneself, from others, or automatically; when desires remain unfulfilled, the mind becomes disturbed and shows itself as anxiety and sorrow.

Seeing Citraketu’s grief and worry, Nārada identified the root cause—unfulfilled desire—and began guiding him from lamentation toward spiritual understanding and steadiness.

Notice when anxiety is driven by unmet expectations; instead of seeking relief only through external changes, address desire itself through reflection, devotional practice, and cultivating inner contentment.