Adhyaya 4
Brahmā’s Boons, Hiraṇyakaśipu’s Cosmic Tyranny, and Prahlāda’s Transcendental Qualities
ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਕਥਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਦੁਲੱਭ ਵਰ ਦਿੱਤੇ। ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਈਰਖਾ ਤੇ ਵੈਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਯਮਈ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਬਿਨਾ ਜੋਤੇ ਫਲ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਤਨ ਦੇਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਵੀ ਅਣਕਾਬੂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਦਾਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਅਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ। ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ-ਬੰਧ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ; ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਕੀਰਤਨ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਰੂਪ ਭਕਤੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਸਾਧੂ-ਗੁਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰੂਰ ਪੀੜਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
श्रीनारद उवाच एवं वृत: शतधृतिर्हिरण्यकशिपोरथ । प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरांस्तस्य सुदुर्लभान् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 2
श्रीब्रह्मोवाच तातेमे दुर्लभा: पुंसां यान् वृणीषे वरान् मम । तथापि वितराम्यङ्ग वरान् यद्यपि दुर्लभान् ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਤਸ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਮੰਗੇ ਹਨ ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਲਭ ਹਨ; ਤੱਥਾਪਿ, ਪੁੱਤਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।
Verse 3
ततो जगाम भगवानमोघानुग्रहो विभु: । पूजितोऽसुरवर्येण स्तूयमान: प्रजेश्वरै: ॥ ३ ॥
ਤਦੋਂ ਅਮੋਘ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵਵਿਭੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ।
Verse 4
एवं लब्धवरो दैत्यो बिभ्रद्धेममयं वपु: । भगवत्यकरोद् द्वेषं भ्रातुर्वधमनुस्मरन् ॥ ४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਲੱਗਾ।
Verse 5
स विजित्य दिश: सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुर: । देवासुरमनुष्येन्द्रगन्धर्वगरुडोरगान् ॥ ५ ॥ सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन्मनून् । यक्षरक्ष:पिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनपि ॥ ६ ॥ सर्वसत्त्वपतीञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥ ७ ॥
ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਗੰਧਰਵ, ਗਰੁੜ, ਮਹਾਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤ੍ਰਪਤੀ ਯਮ, ਮਨੂ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਵੀ ਛੀਨ ਲਿਆ।
Verse 6
स विजित्य दिश: सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुर: । देवासुरमनुष्येन्द्रगन्धर्वगरुडोरगान् ॥ ५ ॥ सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन्मनून् । यक्षरक्ष:पिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनपि ॥ ६ ॥ सर्वसत्त्वपतीञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥ ७ ॥
ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਗੰਧਰਵ, ਗਰੁੜ, ਮਹਾਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤ੍ਰਪਤੀ ਯਮ, ਮਨੂ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਵੀ ਛੀਨ ਲਿਆ।
Verse 7
स विजित्य दिश: सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुर: । देवासुरमनुष्येन्द्रगन्धर्वगरुडोरगान् ॥ ५ ॥ सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन्मनून् । यक्षरक्ष:पिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनपि ॥ ६ ॥ सर्वसत्त्वपतीञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥ ७ ॥
ਮਹਾਸੁਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ-ਰਾਜੇ, ਗੰਧਰਵ, ਗਰੁੜ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ-ਚਾਰਣ-ਵਿਦਿਆਧਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤ੍ਰਪਤੀ, ਮਨੂ, ਯਕਸ਼-ਰਾਕਸ਼ਸ-ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੀਨ ਲਿਆ।
Verse 8
देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिपिष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा । त्रैलोक्यलक्ष्म्यायतनमध्युवासाखिलर्द्धिमत् ॥ ८ ॥
ਸਾਰੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਤ੍ਰਿਪਿਸ਼ਟਪ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਹਾ-ਵੈਭਵੀ ਭਵਨ—ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਧਾਮ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।
Verse 9
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਫਰਸ਼ ਅਮੋਲਕ ਪੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਧਾਂ ਸਫਟਿਕ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤੰਭ ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚਿੱਤਰਵਿਚਿੱਤਰ ਛਤਾਂ, ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਦੇ ਆਸਨ; ਝੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸ਼ੈਯਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਝੰਕਾਰਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਉਸੇ ਮਹੇਂਦਰ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਇਕਰਾਟ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਵਿਭਵ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ।
Verse 10
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਫਰਸ਼ ਅਮੋਲਕ ਪੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਧਾਂ ਸਫਟਿਕ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤੰਭ ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚਿੱਤਰਵਿਚਿੱਤਰ ਛਤਾਂ, ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਦੇ ਆਸਨ; ਝੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸ਼ੈਯਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਝੰਕਾਰਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਉਸੇ ਮਹੇਂਦਰ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਇਕਰਾਟ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਵਿਭਵ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ।
Verse 11
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਫਰਸ਼ ਅਮੋਲਕ ਪੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਧਾਂ ਸਫਟਿਕ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤੰਭ ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚਿੱਤਰਵਿਚਿੱਤਰ ਛਤਾਂ, ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਦੇ ਆਸਨ; ਝੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸ਼ੈਯਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਝੰਕਾਰਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਉਸੇ ਮਹੇਂਦਰ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਇਕਰਾਟ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਵਿਭਵ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ।
Verse 12
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਫਰਸ਼ ਅਮੋਲਕ ਪੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਧਾਂ ਸਫਟਿਕ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤੰਭ ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਤਾਨ, ਪਦਮਰਾਗ ਦੇ ਆਸਨ, ਫੇਨ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸ਼ੈਯਾ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਸੀ। ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵੇਖਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ। ਉਸ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 13
तमङ्ग मत्तं मधुनोरुगन्धिना विवृत्तताम्राक्षमशेषधिष्ण्यपा: । उपासतोपायनपाणिभिर्विना त्रिभिस्तपोयोगबलौजसां पदम् ॥ १३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੀਖੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਨਾਲ ਮੱਤਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀਆਂ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਯੋਗ-ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 14
जगुर्महेन्द्रासनमोजसा स्थितं विश्वावसुस्तुम्बुरुरस्मदादय: । गन्धर्वसिद्धा ऋषयोऽस्तुवन्मुहु- र्विद्याधराश्चाप्सरसश्च पाण्डव ॥ १४ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਾਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਅਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਗੰਧਰਵ, ਮੈਂ ਆਪ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 15
स एव वर्णाश्रमिभि: क्रतुभिर्भूरिदक्षिणै: । इज्यमानो हविर्भागानग्रहीत् स्वेन तेजसा ॥ १५ ॥
ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾਈ ਨਾਲ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੱਖਣਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਵਿ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਗ ਆਪ ਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
Verse 16
अकृष्टपच्या तस्यासीत् सप्तद्वीपवती मही । तथा कामदुघा गावो नानाश्चर्यपदं नभ: ॥ १६ ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਬਿਨਾਂ ਜੋਤੇ ਹੀ ਅਨਾਜ ਉਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਮਦੁਘਾ ਗਾਂਵਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 17
रत्नाकराश्च रत्नौघांस्तत्पत्न्यश्चोहुरूर्मिभि: । क्षारसीधुघृतक्षौद्रदधिक्षीरामृतोदका: ॥ १७ ॥
ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ—ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਂਗ—ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਰਤਨ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਮਦਿਰਾ, ਘਿਉ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਨ।
Verse 18
शैला द्रोणीभिराक्रीडं सर्वर्तुषु गुणान् द्रुमा: । दधार लोकपालानामेक एव पृथग्गुणान् ॥ १८ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਲਈ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਭੂਮੀ ਬਣ ਗਈਆਂ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖ਼ਤ ਤੇ ਬੂਟੇ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੇ। ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਵਰਖਾ, ਸੁਕਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਬਿਨਾਂ, ਇਕੱਲੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 19
स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान् प्रियान् । यथोपजोषं भुञ्जानो नातृप्यदजितेन्द्रिय: ॥ १९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਕਛਤਰ ਸਮਰਾਟ ਬਣਿਆ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਪਿਆਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 20
एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिन: । कालो महान् व्यतीयाय ब्रह्मशापमुपेयुष: ॥ २० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਾਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਉਹ ਭੋਗੀ ਬਣਿਆ।
Verse 21
तस्योग्रदण्डसंविग्ना: सर्वे लोका: सपालका: । अन्यत्रालब्धशरणा: शरणं ययुरच्युतम् ॥ २१ ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਉਗ੍ਰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਸ਼ਰਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਚ੍ਯੁਤ—ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।
Verse 22
तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै यत्रात्मा हरिरीश्वर: । यद्गत्वा न निवर्तन्ते शान्ता: संन्यासिनोऽमला: ॥ २२ ॥ इति ते संयतात्मान: समाहितधियोऽमला: । उपतस्थुर्हृषीकेशं विनिद्रा वायुभोजना: ॥ २३ ॥
ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਮਲ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
Verse 23
तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै यत्रात्मा हरिरीश्वर: । यद्गत्वा न निवर्तन्ते शान्ता: संन्यासिनोऽमला: ॥ २२ ॥ इति ते संयतात्मान: समाहितधियोऽमला: । उपतस्थुर्हृषीकेशं विनिद्रा वायुभोजना: ॥ २३ ॥
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 24
तेषामाविरभूद्वाणी अरूपा मेघनि:स्वना । सन्नादयन्ती ककुभ: साधूनामभयङ्करी ॥ २४ ॥
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਉਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
Verse 25
मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठा: सर्वेषां भद्रमस्तु व: । मद्दर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये ॥ २५ ॥ ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य यत् । तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत्प्रतीक्षत ॥ २६ ॥
ਹੇ ਵਿਬੁਧ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਡਰੋ ਨਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
Verse 26
मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठा: सर्वेषां भद्रमस्तु व: । मद्दर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये ॥ २५ ॥ ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य यत् । तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत्प्रतीक्षत ॥ २६ ॥
ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ-ਅਧਮ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਤਦ ਤੱਕ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।
Verse 27
यदा देवेषु वेदेषु गोषु विप्रेषु साधुषु । धर्मे मयि च विद्वेष: स वा आशु विनश्यति ॥ २७ ॥
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਵੇਦਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਾਧੂਆਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਈਰਖਾ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 28
निर्वैराय प्रशान्ताय स्वसुताय महात्मने । प्रह्रादाय यदा द्रुह्येद्धनिष्येऽपि वरोर्जितम् ॥ २८ ॥
ਜਦੋਂ ਨਿਰਵੈਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੇਗਾ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 29
श्रीनारद उवाच इत्युक्ता लोकगुरुणा तं प्रणम्य दिवौकस: । न्यवर्तन्त गतोद्वेगा मेनिरे चासुरं हतम् ॥ २९ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਲੋਕਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
Verse 30
तस्य दैत्यपते: पुत्राश्चत्वार: परमाद्भुता: । प्रह्रादोऽभून्महांस्तेषां गुणैर्महदुपासक: ॥ ३० ॥
ਉਸ ਦੈਤ੍ਯਪਤੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਚਾਰ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਭਗਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ।
Verse 31
ब्रह्मण्य: शीलसम्पन्न: सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: । आत्मवत्सर्वभूतानामेकप्रियसुहृत्तम: । दासवत्सन्नतार्याङ्घ्रि: पितृवद्दीनवत्सल: ॥ ३१ ॥ भ्रातृवत्सदृशे स्निग्धो गुरुष्वीश्वरभावन: । विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जित: ॥ ३२ ॥
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਚਿਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ-ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਮਾਣਯੋਗਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਵਾਂਗ ਨਿਮਰ, ਦीनਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਦਇਆਵਾਨ, ਸਮਕੱਖਾਂ ਲਈ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਸਨੇਹੀ; ਗੁਰੂਆਂ, ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ-ਤੁਲ੍ਯ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਵਿਦਿਆ, ਰੂਪ, ਜਨਮ, ਧਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 32
ब्रह्मण्य: शीलसम्पन्न: सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: । आत्मवत्सर्वभूतानामेकप्रियसुहृत्तम: । दासवत्सन्नतार्याङ्घ्रि: पितृवद्दीनवत्सल: ॥ ३१ ॥ भ्रातृवत्सदृशे स्निग्धो गुरुष्वीश्वरभावन: । विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जित: ॥ ३२ ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਚਿਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲਾ, ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ-ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਮਾਣਯੋਗਾਂ ਅੱਗੇ ਦਾਸ ਵਾਂਗ ਨਿਮਰ, ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਵਤਸਲ, ਸਮਾਨਾਂ ਲਈ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਸਨੇਹੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਵਿਦਿਆ, ਧਨ, ਰੂਪ, ਕੁਲ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 33
नोद्विग्नचित्तो व्यसनेषु नि:स्पृह: श्रुतेषु दृष्टेषु गुणेष्ववस्तुदृक् । दान्तेन्द्रियप्राणशरीरधी: सदा प्रशान्तकामो रहितासुरोऽसुर: ॥ ३३ ॥
ਵਿਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕਦੇ ਘਬਰਾਇਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤੇ ਨਿਰਾਸਕਤ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਅਤੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅਸਾਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਅਸੁਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਅਸੁਰ ਨਹੀਂ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 34
यस्मिन्महद्गुणा राजन्गृह्यन्ते कविभिर्मुहु: । न तेऽधुना पिधीयन्ते यथा भगवतीश्वरे ॥ ३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਾਧੂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਨਿਤ੍ਯ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹੀ ਗੁਣ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਦਯਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 35
यं साधुगाथासदसि रिपवोऽपि सुरा नृप । प्रतिमानं प्रकुर्वन्ति किमुतान्ये भवादृशा: ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਜਿੱਥੇ ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
Verse 36
गुणैरलमसङ्ख्येयैर्माहात्म्यं तस्य सूच्यते । वासुदेवे भगवति यस्य नैसर्गिकी रति: ॥ ३६ ॥
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਅਸੰਖ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣ ਕੌਣ ਗਿਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੀ, ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਭਕਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹੀ ਗੁਣ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਨ।
Verse 37
न्यस्तक्रीडनको बालो जडवत्तन्मनस्तया । कृष्णग्रहगृहीतात्मा न वेद जगदीदृशम् ॥ ३७ ॥
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲ-ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਰਹੇ; ਇਸ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ।
Verse 38
आसीन: पर्यटन्नश्नन् शयान: प्रपिबन् ब्रुवन् । नानुसन्धत्त एतानि गोविन्दपरिरम्भित: ॥ ३८ ॥
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਬੈਠਣਾ, ਤੁਰਨਾ, ਖਾਣਾ, ਲੇਟਣਾ, ਪੀਣਾ ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਹੀ ਲੋੜਾਂ ਆਪੇ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
Verse 39
क्वचिद्रुदति वैकुण्ठचिन्ताशबलचेतन: । क्वचिद्धसति तच्चिन्ताह्लाद उद्गायति क्वचित् ॥ ३९ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਚਿੱਤ ਵੈਕੁੰਠ-ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਦੇ ਉਹ ਰੋ ਪੈਂਦਾ, ਕਦੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ; ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਲ੍ਹਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ।
Verse 40
नदति क्वचिदुत्कण्ठो विलज्जो नृत्यति क्वचित् । क्वचित्तद्भावनायुक्तस्तन्मयोऽनुचकार ह ॥ ४० ॥
ਕਦੇ ਉਹ ਉਤਕੰਠਾ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਦਾ; ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਾਜ ਭੁੱਲ ਕੇ ਨੱਚ ਪੈਂਦਾ। ਅਤੇ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਨਮਯ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦਾ।
Verse 41
क्वचिदुत्पुलकस्तूष्णीमास्ते संस्पर्शनिर्वृत: । अस्पन्दप्रणयानन्दसलिलामीलितेक्षण: ॥ ४१ ॥
ਕਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਜਲ ਵਰਗੇ ਅੰਸੂ ਅੱਧ-ਮੁੰਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
Verse 42
स उत्तमश्लोकपदारविन्दयो- र्निषेवयाकिञ्चनसङ्गलब्धया । तन्वन् परां निर्वृतिमात्मनो मुहु- र्दु:सङ्गदीनस्य मन: शमं व्यधात् ॥ ४२ ॥
ਅਕਿੰਚਨ, ਨਿਰਮਲ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦਾ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮਾਨੰਦ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਲਪ ਆਤਮਿਕ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 43
तस्मिन्महाभागवते महाभागे महात्मनि । हिरण्यकशिपू राजन्नकरोदघमात्मजे ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਵਤ, ਮਹਾਂਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨਾਲ—ਜੋ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਘੋਰ ਅਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 44
श्रीयुधिष्ठिर उवाच देवर्ष एतदिच्छामो वेदितुं तव सुव्रत । यदात्मजाय शुद्धाय पितादात् साधवे ह्यघम् ॥ ४४ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਪਿਤਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
Verse 45
पुत्रान् विप्रतिकूलान् स्वान् पितर: पुत्रवत्सला: । उपालभन्ते शिक्षार्थं नैवाघमपरो यथा ॥ ४५ ॥
ਮਾਪੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਅਣਸੁਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਡਾਂਟਦੇ ਹਨ—ਪਰਾਏ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ? ਇਹੀ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 46
किमुतानुवशान् साधूंस्तादृशान् गुरुदेवतान् । एतत्कौतूहलं ब्रह्मन्नस्माकं विधम प्रभो । पितु: पुत्राय यद्द्वेषो मरणाय प्रयोजित: ॥ ४६ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ! ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ—ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਐਸਾ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਹੀ ਯਤਨ ਕੀਤਾ?
Frequently Asked Questions
Within Purāṇic theology, Brahmā functions as a cosmic administrator who awards results of tapas according to the potency and procedure of austerity, not as the final moral arbiter. The narrative highlights a recurring Bhāgavata principle: boons obtained through tapas can expand material capacity, but they do not purify the heart. Therefore, the asura’s benedictions become the stage on which Bhagavān’s higher governance (īśvara-nīti) and protection of devotees (poṣaṇam) will later be revealed.
The chapter explicitly diagnoses his dissatisfaction: instead of controlling the senses, he remains their servant (indriya-dāsatā). Bhāgavata ethics treats external sovereignty as insufficient for sukha when the mind is driven by kāma and pride. Thus even after conquering the three worlds and enjoying Svarga’s opulence, his inner lack persists, illustrating that bhoga without self-mastery and devotion cannot yield lasting fulfillment.
The sound vibration is the Lord’s transcendental reassurance, described as coming from a personality not visible to material eyes. Its core instruction is bhakti-sādhana: become devotees through hearing and chanting about the Lord and offering prayers (śravaṇa, kīrtana, stuti). The voice also frames the moral trigger for divine intervention: when Hiraṇyakaśipu persecutes Prahlāda, the Lord will kill him despite Brahmā’s benedictions.
Prahlāda is presented as a reservoir of transcendental qualities because he is an unalloyed devotee of Viṣṇu. The text emphasizes humility despite aristocracy, universal friendliness, self-control, freedom from envy toward Vaiṣṇavas, and spontaneous absorption in Kṛṣṇa culminating in bhāva symptoms (tears, jubilation, singing, and ecstatic stillness). These traits mark him as sādhūnām agrya—an exemplar cited even by the devas.
The chapter ends by shifting from cosmic oppression to the intimate family conflict at its center: the asura-king torments his own saintly son. Yudhiṣṭhira’s pointed questions—how a father could seek to kill an obedient, virtuous child—create the narrative hinge that leads directly into the next chapter’s detailed account of Hiraṇyakaśipu’s punishments of Prahlāda and the theological meaning of the devotee’s endurance.