Adhyaya 3
Hiraṇyakaśipu’s Austerities and Brahmā’s Boons (The Architecture of ‘Conditional Immortality’)
ਨਾਰਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜੇਯ ਬਣਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਮੰਦਰਾਚਲ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ। ਉਸ ਦੇ ਤਪੋਤੇਜ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਿ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚਿਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਜੀਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਤੇ ਕਾਲ-ਨਿਯੰਤਾ ਕਹਿ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਤਦਾਰ ਰੱਖਿਆਵਾਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਾ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਰਗ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਨਾਲ ਹੀ ਇਕਛਤਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਚਨ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦਿਆਂ।
Shlokas
Verse 1
श्रीनारद उवाच हिरण्यकशिपू राजन्नजेयमजरामरम् । आत्मानमप्रतिद्वन्द्वमेकराजं व्यधित्सत ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜੇਯ, ਅਜਰਾ-ਅਮਰ ਅਤੇ ਬੇਮੁਕਾਬਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
Verse 2
स तेपे मन्दरद्रोण्यां तप: परमदारुणम् । ऊर्ध्वबाहुर्नभोदृष्टि: पादाङ्गुष्ठाश्रितावनि: ॥ २ ॥
ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਟਿਕਾ ਕੇ।
Verse 3
जटादीधितिभी रेजे संवर्तार्क इवांशुभि: । तस्मिंस्तपस्तप्यमाने देवा: स्थानानि भेजिरे ॥ ३ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਚਮਕ ਨਿਕਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ।
Verse 4
तस्य मूर्ध्न: समुद्भूत: सधूमोऽग्निस्तपोमय: । तीर्यगूर्ध्वमधोलोकान् प्रातपद्विष्वगीरित: ॥ ४ ॥
ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਨਿਕਲੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਉੱਪਰਲੇ, ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਵਿਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾਉਣ ਲੱਗੀ।
Verse 5
चुक्षुभुर्नद्युदन्वन्त: सद्वीपाद्रिश्चचाल भू: । निपेतु: सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश ॥ ५ ॥
ਉਸ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ; ਗ੍ਰਹਿ-ਤਾਰੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠੀਆਂ।
Verse 6
तेन तप्ता दिवं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं ययु: सुरा: । धात्रे विज्ञापयामासुर्देवदेव जगत्पते । दैत्येन्द्रतपसा तप्ता दिवि स्थातुं न शक्नुम: ॥ ६ ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੜੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਏ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਤਪੋ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦਗਧ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 7
तस्य चोपशमं भूमन् विधेहि यदि मन्यसे । लोका न यावन्नङ्क्ष्यन्ति बलिहारास्तवाभिभू: ॥ ७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪੁਰਖ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਸਕਾਰੀ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿਓ।
Verse 8
तस्यायं किल सङ्कल्पश्चरतो दुश्चरं तप: । श्रूयतां किं न विदितस्तवाथापि निवेदितम् ॥ ८ ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਜੋ ਅਰਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ।
Verse 9
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्य: परमेष्ठी निजासनम् ॥ ९ ॥ तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात्साधयिष्ये तथात्मन: ॥ १० ॥
“ਤਪੋਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਸ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਭ ਧਾਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਕਾਲ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਿੱਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਤਪੋਯੋਗ-ਸਮਾਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਪਦ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।”
Verse 10
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्य: परमेष्ठी निजासनम् ॥ ९ ॥ तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात्साधयिष्ये तथात्मन: ॥ १० ॥
ਤਪੋਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਆਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਯ ਹੋਇਆ। ਕਾਲ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਿੱਤ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜਨਮ ਤਪੱਸਿਆ, ਯੋਗ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਸਾਧ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਉਹੀ ਪਦ ਲਵਾਂਗਾ।
Verse 11
अन्यथेदं विधास्येऽहमयथा पूर्वमोजसा । किमन्यै: कालनिर्धूतै: कल्पान्ते वैष्णवादिभि: ॥ ११ ॥
ਆਪਣੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਵਾਂਗਾ। ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਲਟ ਦੇਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪਲਟ ਦਿਆਂਗਾ। ਕਲਪਾਂਤ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਵਲੋਕ ਵੀ ਕਾਲ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 12
इति शुश्रुम निर्बन्धं तप: परममास्थित: । विधत्स्वानन्तरं युक्तं स्वयं त्रिभुवनेश्वर ॥ १२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਤੁਹਾਡਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਲੱਗੇ, ਉਹੀ ਕਦਮ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਕੋ।
Verse 13
तवासनं द्विजगवां पारमेष्ठ्यं जगत्पते । भवाय श्रेयसे भूत्यै क्षेमाय विजयाय च ॥ १३ ॥
ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਆਸਨ ਜਗਤ ਦੇ ਮੰਗਲ, ਸ਼੍ਰੇਯ, ਐਸ਼ਵਰਯ, ਖੇਮ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਲਈ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਲਈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਪੇ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਉਹ ਆਸਨ ਹਥਿਆ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 14
इति विज्ञापितो देवैर्भगवानात्मभूर्नृप । परितो भृगुदक्षाद्यैर्ययौ दैत्येश्वराश्रमम् ॥ १४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਤਮਭੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਏ।
Verse 15
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकै: । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥ १५ ॥ तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मित: प्राह हसंस्तं हंसवाहन: ॥ १६ ॥
ਹੰਸਵਾਹਨ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵਲਮੀਕ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਤਿੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਚੀਟੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਚਰਬੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਤੱਕ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਦਿੱਸਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 16
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकै: । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥ १५ ॥ तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मित: प्राह हसंस्तं हंसवाहन: ॥ १६ ॥
ਹੰਸਵਾਹਨ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵਲਮੀਕ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਤਿੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਚੀਟੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਚਰਬੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਤੱਕ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਦਿੱਸਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 17
श्रीब्रह्मोवाच उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते तप:सिद्धोऽसि काश्यप । वरदोऽहमनुप्राप्तो व्रियतामीप्सितो वर: ॥ १७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਠੋ, ਉੱਠੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹੋ; ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜੋ ਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੰਗੋ।
Verse 18
अद्राक्षमहमेतं ते हृत्सारं महदद्भुतम् । दंशभक्षितदेहस्य प्राणा ह्यस्थिषु शेरते ॥ १८ ॥
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਧੀਰਜ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਚੀਟੀਆਂ ਦੇ ਡੰਸਣ ਨਾਲ ਦੇਹ ਭੱਖੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।
Verse 19
नैतत्पूर्वर्षयश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । निरम्बुर्धारयेत्प्राणान् को वै दिव्यसमा: शतम् ॥ १९ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾ ਤਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 20
व्यवसायेन तेऽनेन दुष्करेण मनस्विनाम् । तपोनिष्ठेन भवता जितोऽहं दितिनन्दन ॥ २० ॥
ਹੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਹ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਜੋ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਅਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।
Verse 21
ततस्त आशिष: सर्वा ददाम्यसुरपुङ्गव । मर्तस्य ते ह्यमर्तस्य दर्शनं नाफलं मम ॥ २१ ॥
ਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਵਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਮਰ ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮਰਣਧਰਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 22
श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वादिभवो देवो भक्षिताङ्गं पिपीलिकै: । कमण्डलुजलेनौक्षद्दिव्येनामोघराधसा ॥ २२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਅਮੋਘ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੀਟੀਆਂ ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਉਠਿਆ।
Verse 23
स तत्कीचकवल्मीकात् सहओजोबलान्वित: । सर्वावयवसम्पन्नो वज्रसंहननो युवा । उत्थितस्तप्तहेमाभो विभावसुरिवैधस: ॥ २३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮੰਡਲੂ ਦਾ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਉਸ ਵਾਂਬੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਓਜ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ, ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 24
स निरीक्ष्याम्बरे देवं हंसवाहमुपस्थितम् । ननाम शिरसा भूमौ तद्दर्शनमहोत्सव: ॥ २४ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੰਸ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਉਪਸਥਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਹੋਤਸਵ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 25
उत्थाय प्राञ्जलि: प्रह्व ईक्षमाणो दृशा विभुम् । हर्षाश्रुपुलकोद्भेदो गिरा गद्गदयागृणात् ॥ २५ ॥
ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਰਾਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਅਤੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 26
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग्जगदिदं स्वयञ्ज्योति: स्वरोचिषा ॥ २६ ॥ आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रज:सत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नम: ॥ २७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਵੈ-ਜ੍ਯੋਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग्जगदिदं स्वयञ्ज्योति: स्वरोचिषा ॥ २६ ॥ आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रज:सत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नम: ॥ २७ ॥
ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ, ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 28
नम आद्याय बीजाय ज्ञानविज्ञानमूर्तये । प्राणेन्द्रियमनोबुद्धिविकारैर्व्यक्तिमीयुषे ॥ २८ ॥
ਆਦਿ ਬੀਜ-ਸਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।
Verse 29
त्वमीशिषे जगतस्तस्थुषश्च प्राणेन मुख्येन पति: प्रजानाम् । चित्तस्य चित्तैर्मनइन्द्रियाणां पतिर्महान् भूतगुणाशयेश: ॥ २९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ-ਗਿਆਨੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋ। ਭੂਤਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
Verse 30
त्वं सप्ततन्तून् वितनोषि तन्वा त्रय्या चतुर्होत्रकविद्यया च । त्वमेक आत्मात्मवतामनादि- रनन्तपार: कविरन्तरात्मा ॥ ३० ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਵੇਦ-ਮੂਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਯੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਤੰਤੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤ੍ਰਿਵੇਦੋਕਤ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯਾਜ਼੍ਞਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ।
Verse 31
त्वमेव कालोऽनिमिषो जनाना- मायुर्लवाद्यवयवै: क्षिणोषि । कूटस्थ आत्मा परमेष्ठ्यजो महां- स्त्वं जीवलोकस्य च जीव आत्मा ॥ ३१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਨਿਮਿਸ਼, ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਕਾਲ ਹੋ; ਖ਼ਣ, ਲਵ, ਨਿਮੇਸ਼, ਮੁਹੂਰਤ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕੂਟਸਥ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਅਜ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਕਸ਼ੀ-ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ; ਜੀਵਲੋਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਤਮਾ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
Verse 32
त्वत्त: परं नापरमप्यनेज- देजच्च किञ्चिद्व्यतिरिक्तमस्ति । विद्या: कलास्ते तनवश्च सर्वा हिरण्यगर्भोऽसि बृहत्त्रिपृष्ठ: ॥ ३२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਾ ਕੁਝ ਉੱਚਾ ਹੈ ਨਾ ਕੁਝ ਨੀਵਾਂ; ਥਿਰ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਦਿ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗ-ਉਪਾਂਗ ਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਹਰੀ ਦੇਹ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋ; ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਨਿਯੰਤਾ ਹੋ।
Verse 33
व्यक्तं विभो स्थूलमिदं शरीरं येनेन्द्रियप्राणमनोगुणांस्त्वम् । भुङ्क्षे स्थितो धामनि पारमेष्ठ्ये अव्यक्त आत्मा पुरुष: पुराण: ॥ ३३ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਅਵਿਕਾਰੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥੂਲ, ਵਿਅਕਤ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅਵ੍ਯਕਤ ਆਤਮਾ, ਪੁਰਾਣ ਪੁਰੁਸ਼—ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹੋ।
Verse 34
अनन्ताव्यक्तरूपेण येनेदमखिलं ततम् । चिदचिच्छक्तियुक्ताय तस्मै भगवते नम: ॥ ३४ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੰਤ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਚਿਤ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਚਿਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਰੂਪ ਤਟਸਥ (ਮਾਰਜਿਨਲ) ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ—ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 35
यदि दास्यस्यभिमतान् वरान्मे वरदोत्तम । भूतेभ्यस्त्वद्विसृष्टेभ्यो मृत्युर्मा भून्मम प्रभो ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਚੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 36
नान्तर्बहिर्दिवा नक्तमन्यस्मादपि चायुधै: । न भूमौ नाम्बरे मृत्युर्न नरैर्न मृगैरपि ॥ ३६ ॥
ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰਾਂ, ਨਾ ਬਾਹਰ; ਨਾ ਦਿਨੇ, ਨਾ ਰਾਤੀਂ; ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ, ਨਾ ਜਾਨਵਰ ਨਾਲ।
Verse 37
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगै: । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥ ३७ ॥ सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मन: । तपोयोगप्रभावाणां यन्न रिष्यति कर्हिचित् ॥ ३८ ॥
ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ ਕਿ ਜੀਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੜ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨਾਗ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਣ। ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਦਵੰਦਵ ਬਣਾਓ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕਛਤਰ ਰਾਜ, ਉਸ ਪਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਤਪ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਦੇ ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 38
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगै: । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥ ३७ ॥ सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मन: । तपोयोगप्रभावाणां यन्न रिष्यति कर्हिचित् ॥ ३८ ॥
ਸਭ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਰਗੀ (ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ) ਮਹਿਮਾ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਅਤੇ ਤਪ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਦਿਓ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
Frequently Asked Questions
Within Bhāgavata theology, devas like Brahmā are administrators who respond to severe tapas with boons, acknowledging the power generated by austerity. Brahmā’s granting does not imply moral approval; it reflects the cosmic rule that tapas yields results. The narrative then demonstrates that such boons remain limited and cannot override Bhagavān’s ultimate sovereignty, especially in matters of Poṣaṇa (protecting devotees).
He asks to avoid death by any being created by Brahmā, to avoid death in or out of a residence, by day or night, on earth or in the sky, by weapon, and by human or animal—plus supremacy and siddhis. It is strategic because it attempts to fence off every ordinary category through which death occurs, creating a logic of ‘conditional immortality.’ The later narrative resolves this by showing the Supreme Lord acting in a category-transcending way while still respecting the boon’s wording.
His stuti frames Brahmā as the cosmic engineer operating through material nature and time: creation, maintenance, and dissolution occur via prakṛti invested with sattva, rajas, and tamas. This aligns with Bhāgavata cosmology where Brahmā, as Hiraṇyagarbha and secondary creator, presides over visarga (secondary creation) under the Supreme’s sanction, while remaining distinct from the ultimate source.