Adhyaya 1

Verse 1

श्रीराजोवाच सम: प्रिय: सुहृद्ब्रह्मन् भूतानां भगवान् स्वयम् । इन्द्रस्यार्थे कथं दैत्यानवधीद्विषमो यथा ॥ १ ॥

ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਮ, ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕੇ? ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਸਮ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪੱਖਪਾਤ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੈਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 2

न ह्यस्यार्थ: सुरगणै: साक्षान्नि:श्रेयसात्मन: । नैवासुरेभ्यो विद्वेषो नोद्वेगश्चागुणस्य हि ॥ २ ॥

ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਅਤੇ ਨਿਹਸ਼੍ਰੇਯਸ-ਸਰੂਪ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਵਾਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ? ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਹਨ; ਤਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 3

इति न: सुमहाभाग नारायणगुणान् प्रति । संशय: सुमहाञ्जातस्तद्भ‍वांश्छेत्तुमर्हति ॥ ३ ॥

ਹੇ ਮਹਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਕੀ ਉਹ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਨ ਜਾਂ ਨਿਰਪੱਖ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਸਹਿਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਸਦਾ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮ ਅਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਹਨ।

Verse 4

श्रीऋषिरुवाच साधु पृष्टं महाराज हरेश्चरितमद्भ‍ुतम् । यद् भागवतमाहात्म्यं भगवद्भ‍क्तिवर्धनम् ॥ ४ ॥ गीयते परमं पुण्यमृषिभिर्नारदादिभि: । नत्वा कृष्णाय मुनये कथयिष्ये हरे: कथाम् ॥ ५ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਹਰਿ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭਗਵਦ-ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹਰਿ-ਕਥਾ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 5

श्रीऋषिरुवाच साधु पृष्टं महाराज हरेश्चरितमद्भ‍ुतम् । यद् भागवतमाहात्म्यं भगवद्भ‍क्तिवर्धनम् ॥ ४ ॥ गीयते परमं पुण्यमृषिभिर्नारदादिभि: । नत्वा कृष्णाय मुनये कथयिष्ये हरे: कथाम् ॥ ५ ॥

ਇਹ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਮੁਨੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹਰਿ-ਕਥਾ ਕਹਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਕੀਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਭਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 6

निर्गुणोऽपि ह्यजोऽव्यक्तो भगवान्प्रकृते: पर: । स्वमायागुणमाविश्य बाध्यबाधकतां गत: ॥ ६ ॥

ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਬੱਝਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्नात्मनो गुणा: । न तेषां युगपद्राजन् ह्रास उल्लास एव वा ॥ ७ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਤਾਂ ਘਟਦੇ ਹਨ ਨਾ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 8

जयकाले तु सत्त्वस्य देवर्षीन् रजसोऽसुरान् । तमसो यक्षरक्षांसि तत्कालानुगुणोऽभजत् ॥ ८ ॥

ਜਦੋਂ ਸੱਤਵ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਫਲਦੇ-ਫੂਲਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੁਰ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼-ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਉਸੇ ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।

Verse 9

ज्योतिरादिरिवाभाति सङ्घातान्न विविच्यते । विदन्त्यात्मानमात्मस्थं मथित्वा कवयोऽन्तत: ॥ ९ ॥

ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਕਤੀਮਈ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ।

Verse 10

यदा सिसृक्षु: पुर आत्मन: परो रज: सृजत्येष पृथक् स्वमायया । सत्त्वं विचित्रासु रिरंसुरीश्वर: शयिष्यमाणस्तम ईरयत्यसौ ॥ १० ॥

ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਜੋਗੁਣ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

कालं चरन्तं सृजतीश आश्रयं । प्रधानपुम्भ्यां नरदेव सत्यकृत् ॥ ११ ॥

ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ! ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੱਤ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਣ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ।

Verse 12

य एष राजन्नपि काल ईशिता सत्त्वं सुरानीकमिवैधयत्यत: । तत्प्रत्यनीकानसुरान् सुरप्रियो रजस्तमस्कान् प्रमिणोत्युरुश्रवा: ॥ १२ ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ! ਇਹ ਕਾਲ-ਤੱਤ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਅਨੁਕੂਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤਮੋਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਉਰੁਸ਼੍ਰਵਾ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

अत्रैवोदाहृत: पूर्वमितिहास: सुरर्षिणा । प्रीत्या महाक्रतौ राजन् पृच्छतेऽजातशत्रवे ॥ १३ ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ! ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸੂਯ ਮਹਾਕ੍ਰਤੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

द‍ृष्ट्वा महाद्भ‍ुतं राजा राजसूये महाक्रतौ । वासुदेवे भगवति सायुज्यं चेदिभूभुज: ॥ १४ ॥ तत्रासीनं सुरऋषिं राजा पाण्डुसुत: क्रतौ । पप्रच्छ विस्मितमना मुनीनां श‍ृण्वतामिदम् ॥ १५ ॥

ਰਾਜਸੂਯ ਮਹਾਕ੍ਰਤੂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਕ ਮਹਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ—ਚੇਦੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ; ਅਤੇ ਉਪਸਥਿਤ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ।

Verse 15

द‍ृष्ट्वा महाद्भ‍ुतं राजा राजसूये महाक्रतौ । वासुदेवे भगवति सायुज्यं चेदिभूभुज: ॥ १४ ॥ तत्रासीनं सुरऋषिं राजा पाण्डुसुत: क्रतौ । पप्रच्छ विस्मितमना मुनीनां श‍ृण्वतामिदम् ॥ १५ ॥

ਰਾਜਸੂਯ ਮਹਾਕ੍ਰਤੂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਚੇਦੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ; ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ।

Verse 16

श्रीयुधिष्ठिर उवाच अहो अत्यद्भ‍ुतं ह्येतद्दुर्लभैकान्तिनामपि । वासुदेवे परे तत्त्वे प्राप्तिश्चैद्यस्य विद्विष: ॥ १६ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਹੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਹੈ! ਜੋ ਸਾਯੁਜ੍ਯ-ਮੁਕਤੀ ਇਕਾਂਤ ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਗਈ?

Verse 17

एतद्वेदितुमिच्छाम: सर्व एव वयं मुने । भगवन्निन्दया वेनो द्विजैस्तमसि पातित: ॥ १७ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਨ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਵੀ ਨਿੰਦਕ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਰਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ—ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ?

Verse 18

दमघोषसुत: पाप आरभ्य कलभाषणात् । सम्प्रत्यमर्षी गोविन्दे दन्तवक्रश्च दुर्मति: ॥ १८ ॥

ਦਮਘੋਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਪਾਪੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ—ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹੀ ਆਦਤਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 19

शपतोरसकृद्विष्णुं यद्ब्रह्म परमव्ययम् । श्वित्रो न जातो जिह्वायां नान्धं विविशतुस्तम: ॥ १९ ॥

ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਤੇ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਨਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗਏ—ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ।

Verse 20

कथं तस्मिन् भगवति दुरवग्राह्यधामनि । पश्यतां सर्वलोकानां लयमीयतुरञ्जसा ॥ २० ॥

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਾਮ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਤੇ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਇੰਨੀ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ?

Verse 21

एतद्भ्राम्यति मे बुद्धिर्दीपार्चिरिव वायुना । ब्रूह्येतदद्भ‍ुततमं भगवान्ह्यत्र कारणम् ॥ २१ ॥

ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਜਿਵੇਂ ਡੋਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਗੜ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।

Verse 22

श्रीबादरायणिरुवाच राज्ञस्तद्वच आकर्ण्य नारदो भगवानृषि: । तुष्ट: प्राह तमाभाष्य श‍ृण्वत्यास्तत्सद: कथा: ॥ २२ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 23

श्रीनारद उवाच निन्दनस्तवसत्कारन्यक्कारार्थं कलेवरम् । प्रधानपरयो राजन्नविवेकेन कल्पितम् ॥ २३ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ, ਤਿਰਸਕਾਰ ਤੇ ਸਤਕਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਅਵਿਵੇਕ (ਅਗਿਆਨ) ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਧ ਜੀਵ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਮਾਇਆ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਲਈ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 24

हिंसा तदभिमानेन दण्डपारुष्ययोर्यथा । वैषम्यमिह भूतानां ममाहमिति पार्थिव ॥ २४ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ ਕਰਕੇ ਬੱਧ ਜੀਵ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਮੈਂ’ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ‘ਮੇਰਾ’ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਭ੍ਰਮ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਿਫ਼ਤ‑ਨਿੰਦਾ, ਦੰਡ‑ਕਠੋਰਤਾ ਵਰਗੇ ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਹੈ।

Verse 25

यन्निबद्धोऽभिमानोऽयं तद्वधात्प्राणिनां वध: । तथा न यस्य कैवल्यादभिमानोऽखिलात्मन: । परस्य दमकर्तुर्हि हिंसा केनास्य कल्प्यते ॥ २५ ॥

ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਧ ਜੀਵ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਹ ਨਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਨਿਯੰਤਾ—ਨਿਰਦੇਹ, ਕੈਵਲ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੈਂ‑ਮੇਰਾ’ ਦਾ ਝੂਠਾ ਅਭਿਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ‑ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੋਚ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਸ਼ਤਰੂ ਹੈ ਨਾ ਮਿੱਤਰ; ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ। ਉਹ ਸਤੁਤੀ‑ਨਿੰਦਾ ਨਾਲ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

तस्माद्वैरानुबन्धेन निर्वैरेण भयेन वा । स्‍नेहात्कामेन वा युञ्‍ज्यात् कथञ्चिन्नेक्षते पृथक् ॥ २६ ॥

ਇਸ ਲਈ ਵੈਰ ਨਾਲ, ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਡਰ ਨਾਲ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ—ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਲਏ, ਤਾਂ ਫਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਵੈਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ।

Verse 27

यथा वैरानुबन्धेन मर्त्यस्तन्मयतामियात् । न तथा भक्तियोगेन इति मे निश्चिता मति: ॥ २७ ॥

ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਵੇਂ ਵੈਰ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤਨਮਯਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਤੀਬਰਤਾ ਭਕਤੀਯੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਰਾਇ ਹੈ।

Verse 28

कीट: पेशस्कृता रुद्ध: कुड्यायां तमनुस्मरन् । संरम्भभययोगेन विन्दते तत्स्वरूपताम् ॥ २८ ॥ एवं कृष्णे भगवति मायामनुज ईश्वरे । वैरेण पूतपाप्मानस्तमापुरनुचिन्तया ॥ २९ ॥

ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਛੇਦ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀ ਵੱਲੋਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀੜਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਟੁੱਟ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

कीट: पेशस्कृता रुद्ध: कुड्यायां तमनुस्मरन् । संरम्भभययोगेन विन्दते तत्स्वरूपताम् ॥ २८ ॥ एवं कृष्णे भगवति मायामनुज ईश्वरे । वैरेण पूतपाप्मानस्तमापुरनुचिन्तया ॥ २९ ॥

ਜਿਵੇਂ ਕੰਧ ਦੇ ਛੇਦ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀ ਵੱਲੋਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਕੀੜਾ ਡਰ ਅਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਾਇਆ-ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਾਲ—ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਤਮਿਕ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

कामाद् द्वेषाद्भ‍यात्स्‍नेहाद्यथा भक्त्येश्वरे मन: । आवेश्य तदघं हित्वा बहवस्तद्गतिं गता: ॥ ३० ॥

ਕਾਮ, ਦ੍ਵੈਸ਼, ਡਰ, ਸਨੇਹ ਜਾਂ ਭਗਤੀ—ਜਿਸ ਵੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਪਾਪ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਮਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 31

गोप्य: कामाद्भ‍यात्कंसो द्वेषाच्चैद्यादयो नृपा: । सम्बन्धाद् वृष्णय: स्‍नेहाद्यूयं भक्त्या वयं विभो ॥ ३१ ॥

ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਗੋਪੀਆਂ ਕਾਮਭਾਵ ਨਾਲ, ਕੰਸ ਡਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ (ਚੈਦ੍ਯ) ਆਦਿ ਰਾਜੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਪਾਂਡਵ ਸਨੇਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਮ ਭਗਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 32

कतमोऽपि न वेन: स्यात्पञ्चानां पुरुषं प्रति । तस्मात् केनाप्युपायेन मन: कृष्णे निवेशयेत् ॥ ३२ ॥

ਪੰਜ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਮਨ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵੇਨ ਵਰਗੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਅ ਨਾਲ—ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਾਲ—ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 33

मातृष्वस्रेयो वश्चैद्यो दन्तवक्रश्च पाण्डव । पार्षदप्रवरौ विष्णोर्विप्रशापात्पदच्युतौ ॥ ३३ ॥

ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ (ਚੈਦ੍ਯ) ਅਤੇ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪਾਰਸ਼ਦ ਸਨ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 34

श्रीयुधिष्ठिर उवाच कीद‍ृश: कस्य वा शापो हरिदासाभिमर्शन: । अश्रद्धेय इवाभाति हरेरेकान्तिनां भव: ॥ ३४ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 35

देहेन्द्रियासुहीनानां वैकुण्ठपुरवासिनाम् । देहसम्बन्धसम्बद्धमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३५ ॥

ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦੇਹ, ਇੰਦ੍ਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਹਨ; ਭੌਤਿਕ ਦੇਹ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਭੌਤਿਕ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਉਤਰਣ ਲਈ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਏ।

Verse 36

श्रीनारद उवाच एकदा ब्रह्मण: पुत्रा विष्णुलोकं यद‍ृच्छया । सनन्दनादयो जग्मुश्चरन्तो भुवनत्रयम् ॥ ३६ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਸਨਾਤਨ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਯਾਦ੍ਰਿਚਛਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 37

पञ्चषड्ढायनार्भाभा: पूर्वेषामपि पूर्वजा: । दिग्वासस: शिशून् मत्वा द्वा:स्थौ तान् प्रत्यषेधताम् ॥ ३७ ॥

ਉਹ ਚਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਨ, ਪਰ ਪੰਜ-ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨੰਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਸਮਝ ਕੇ ਦਵਾਰਪਾਲ ਜਯ ਤੇ ਵਿਜਯ ਨੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 38

अशपन् कुपिता एवं युवां वासं न चार्हथ: । रजस्तमोभ्यां रहिते पादमूले मधुद्विष: । पापिष्ठामासुरीं योनिं बालिशौ यातमाश्वत: ॥ ३८ ॥

ਦਰਬਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗੇ—“ਹੇ ਮੂਰਖੋ! ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਧੁਦ੍ਵਿਸ਼ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਜਾਓ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਅਸੁਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੋ।”

Verse 39

एवं शप्तौ स्वभवनात् पतन्तौ तौ कृपालुभि: । प्रोक्तौ पुनर्जन्मभिर्वां त्रिभिर्लोकाय कल्पताम् ॥ ३९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਜਯ-ਵਿਜਯ ਨੂੰ ਉਹੀ ਦਇਆਲੂ ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੋ, ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਦ ਤੇ ਪਰਤ ਆਵੋਗੇ।”

Verse 40

जज्ञाते तौ दिते: पुत्रौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्तत: ॥ ४० ॥

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋਏ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਛੋਟਾ ਸੀ।

Verse 41

हतो हिरण्यकशिपुर्हरिणा सिंहरूपिणा । हिरण्याक्षो धरोद्धारे बिभ्रता शौकरं वपु: ॥ ४१ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਨੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗਰਭੋਦਕ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਵਰਾਹ (ਸੂਅਰ-ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਅੜਚਣ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

हिरण्यकशिपु: पुत्रं प्रह्लादं केशवप्रियम् । जिघांसुरकरोन्नाना यातना मृत्युहेतवे ॥ ४२ ॥

ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

तं सर्वभूतात्मभूतं प्रशान्तं समदर्शनम् । भगवत्तेजसा स्पृष्टं नाशक्नोद्धन्तुमुद्यमै: ॥ ४३ ॥

ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਨ—ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ਿਤ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਨੇਕਾਂ ਜਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 44

ततस्तौ राक्षसौ जातौ केशिन्यां विश्रव:सुतौ । रावण: कुम्भकर्णश्च सर्वलोकोपतापनौ ॥ ४४ ॥

ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਜਯ ਤੇ ਵਿਜਯ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਬਣੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸਨ।

Verse 45

तत्रापि राघवो भूत्वा न्यहनच्छापमुक्तये । रामवीर्यं श्रोष्यसि त्वं मार्कण्डेयमुखात्प्रभो ॥ ४५ ॥

ਉੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਰਾਘਵ (ਰਾਮਚੰਦਰ) ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਰਾਮ-ਵੀਰਯ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ।

Verse 46

तावत्र क्षत्रियौ जातौ मातृष्वस्रात्मजौ तव । अधुना शापनिर्मुक्तौ कृष्णचक्रहतांहसौ ॥ ४६ ॥

ਤੀਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ਤਰੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਥਾਤ ਤੇਰੇ ਮਮੇਰੇ ਭਰਾ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮੇ। ਹੁਣ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ।

Verse 47

वैरानुबन्धतीव्रेण ध्यानेनाच्युतसात्मताम् । नीतौ पुनर्हरे: पार्श्वं जग्मतुर्विष्णुपार्षदौ ॥ ४७ ॥

ਤੀਖੇ ਵੈਰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਨੁਬੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਤਦਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਮੁੜ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ—ਆਪਣੇ ਧਾਮ, ਭਗਵੱਦਧਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗਏ।

Verse 48

श्रीयुधिष्ठिर उवाच विद्वेषो दयिते पुत्रे कथमासीन्महात्मनि । ब्रूहि मे भगवन्येन प्रह्लादस्याच्युतात्मता ॥ ४८ ॥

ਸ੍ਰੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ! ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।