Adhyaya 7

Verse 1

शौनक उवाच निर्गते नारदे सूत भगवान् बादरायण: । श्रुतवांस्तदभिप्रेतं तत: किमकरोद्विभु: ॥ १ ॥

ਸ਼ੌਨਕ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸੂਤ! ਨਾਰਦ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਬਾਦਰਾਯਣ ਵਿਆਸਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਸਭ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਭੂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?

Verse 2

सूत उवाच ब्रह्मनद्यां सरस्वत्यामाश्रम: पश्चिमे तटे । शम्याप्रास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धन: ॥ २ ॥

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਹਮਨਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ‘ਸ਼ਮਿਆਪ੍ਰਾਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तस्मिन् स्व आश्रमे व्यासो बदरीषण्डमण्डिते । आसीनोऽप उपस्पृश्य प्रणिदध्यौ मन: स्वयम् ॥ ३ ॥

ਉਸ ਥਾਂ, ਬਦਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸਦੇਵ ਬੈਠੇ; ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਜਲ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

भक्तियोगेन मनसि सम्यक् प्रणिहितेऽमले । अपश्यत्पुरुषं पूर्णं मायां च तदपाश्रयम् ॥ ४ ॥

ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 5

यया सम्मोहितो जीव आत्मानं त्रिगुणात्मकम् । परोऽपि मनुतेऽनर्थं तत्कृतं चाभिपद्यते ॥ ५ ॥

ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਈ ਦੇਹ-ਮਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 6

अनर्थोपशमं साक्षाद्भक्तियोगमधोक्षजे । लोकस्याजानतो विद्वांश्चक्रे सात्वतसंहिताम् ॥ ६ ॥

ਜੀਵ ਦੇ ਅਨਰਥਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਿਵਾਰਣ ਅਧੋਖਜ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਆਸਦੇਵ ਨੇ ਸਾਤਵਤ-ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ।

Verse 7

यस्यां वै श्रूयमाणायां कृष्णे परमपूरुषे । भक्तिरुत्पद्यते पुंस: शोकमोहभयापहा ॥ ७ ॥

ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਕਤੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੋਕ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

स संहितां भागवतीं कृत्वानुक्रम्य चात्मजम् । शुकमध्यापयामास निवृत्तिनिरतं मुनि: ॥ ८ ॥

ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਆਸਦੇਵ ਨੇ ਭਾਗਵਤੀ ਸੰਹਿਤਾ (ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ) ਰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

Verse 9

शौनक उवाच स वै निवृत्तिनिरत: सर्वत्रोपेक्षको मुनि: । कस्य वा बृहतीमेतामात्माराम: समभ्यसत् ॥ ९ ॥

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਮੁਨੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸਭ ਥਾਂ ਉਪੇਖਕ ਅਤੇ ਆਤਮਾਰਾਮ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?

Verse 10

सूत उवाच आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिमित्थम्भूतगुणो हरि: ॥ १० ॥

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਆਤਮਾਰਾਮ ਮੁਨੀ, ਗ੍ਰੰਥੀ-ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ (ਨਿਰਗ੍ਰੰਥ) ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਅਹੇਤੁਕੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਐਸੇ ਅਲੌਕਿਕ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

हरेर्गुणाक्षिप्तमतिर्भगवान् बादरायणि: । अध्यगान्महदाख्यानं नित्यं विष्णुजनप्रिय: ॥ ११ ॥

ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਸ-ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੁਕਦੇਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ—ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

परीक्षितोऽथ राजर्षेर्जन्मकर्मविलापनम् । संस्थां च पाण्डुपुत्राणां वक्ष्ये कृष्णकथोदयम् ॥ १२ ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪਰীক্ষਿਤ ਦੇ ਜਨਮ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ, ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕ੍ਰਮ ਤਿਆਗ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕਥਾ ਦੇ ਉਦਯ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 13

यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु । वृकोदराविद्धगदाभिमर्श- भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ॥ १३ ॥ भर्तु: प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन् कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि । उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ॥ १४ ॥

ਜਦੋਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਗਦਾ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਨ ਟੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਕਰਾਹਦਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ-ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ ‘ਸਵਾਮੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ’ ਸੋਚ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਇਨਾਮ ਵਾਂਗ ਲਿਆਇਆ। ਪਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਉਸ ਘਿਨੌਣੇ ਕਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 14

यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु । वृकोदराविद्धगदाभिमर्श- भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ॥ १३ ॥ भर्तु: प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन् कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि । उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ॥ १४ ॥

ਜਦੋਂ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਵੀਰਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭੀਮਸੈਨ ਦੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਪੱਟ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਇਸ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 15

माता शिशूनां निधनं सुतानां निशम्य घोरं परितप्यमाना । तदारुदद्वाष्पकलाकुलाक्षी तां सान्‍त्वयन्नाह किरीटमाली ॥ १५ ॥

ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦ੍ਰੋਪਦੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।

Verse 16

तदा शुचस्ते प्रमृजामि भद्रे यद्ब्रह्मबन्धो: शिर आततायिन: । गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैरुपाहरे त्वाक्रम्य यत्‍स्‍नास्यसि दग्धपुत्रा ॥ १६ ॥

ਹੇ ਭੱਦਰੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।

Verse 17

इति प्रियां वल्गुविचित्रजल्पै: स सान्‍त्वयित्वाच्युतमित्रसूत: । अन्वाद्रवद्दंशित उग्रधन्वा कपिध्वजो गुरुपुत्रं रथेन ॥ १७ ॥

ਅਚਯੁਤ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨਿਆ, ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 18

तमापतन्तं स विलक्ष्य दूरात् कुमारहोद्विग्नमना रथेन । पराद्रवत्प्राणपरीप्सुरुर्व्यां यावद्गमं रुद्रभयाद्यथा क: ॥ १८ ॥

ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ (ਰੁਦਰ) ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਭੱਜੇ ਸਨ।

Verse 19

यदाशरणमात्मानमैक्षत श्रान्तवाजिनम् । अस्त्रं ब्रह्मशिरो मेने आत्मत्राणं द्विजात्मज: ॥ १९ ॥

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਥੱਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਆਸਰਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਾਅ ਮੰਨਿਆ।

Verse 20

अथोपस्पृश्य सलिलं सन्दधे तत्समाहित: । अजानन्नपि संहारं प्राणकृच्छ्र उपस्थिते ॥ २० ॥

ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ।

Verse 21

तत: प्रादुष्कृतं तेज: प्रचण्डं सर्वतोदिशम् । प्राणापदमभिप्रेक्ष्य विष्णुं जिष्णुरुवाच ह ॥ २१ ॥

ਫਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 22

अर्जुन उवाच कृष्ण कृष्ण महाबाहो भक्तानामभयङ्कर । त्वमेको दह्यमानानामपवर्गोऽसि संसृते: ॥ २२ ॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

Verse 23

त्वमाद्य: पुरुष: साक्षादीश्वर: प्रकृते: पर: । मायां व्युदस्य चिच्छक्त्या कैवल्ये स्थित आत्मनि ॥ २३ ॥

ਤੁਸੀਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਚਿਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਨਿੱਤ ਆਨੰਦ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ—ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।

Verse 24

स एव जीवलोकस्य मायामोहितचेतस: । विधत्से स्वेन वीर्येण श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥ २४ ॥

ਤੁਸੀਂ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਮ ਆਦਿ—ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ-ਮੋਖ਼ਸ਼—ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 25

तथायं चावतारस्ते भुवो भारजिहीर्षया । स्वानां चानन्यभावानामनुध्यानाय चासकृत् ॥ २५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਅਵਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਨਨ੍ਯ ਭਗਤਾਂ—ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੀ।

Verse 26

किमिदं स्वित्कुतो वेति देवदेव न वेद्‍म्यहम् । सर्वतोमुखमायाति तेज: परमदारुणम् ॥ २६ ॥

ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ—ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच वेत्थेदं द्रोणपुत्रस्य ब्राह्ममस्त्रं प्रदर्शितम् । नैवासौ वेद संहारं प्राणबाध उपस्थिते ॥ २७ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਾਸਤਰ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨੇੜੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਚਲਾਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 28

न ह्यस्यान्यतमं किञ्चिदस्त्रं प्रत्यवकर्शनम् । जह्यस्त्रतेज उन्नद्धमस्त्रज्ञो ह्यस्त्रतेजसा ॥ २८ ॥

ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਇਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਉਗਰ ਤੇਜ ਨੂੰ ਦਬਾ।

Verse 29

सूत उवाच श्रुत्वा भगवता प्रोक्तं फाल्गुन: परवीरहा । स्पृष्ट्वापस्तं परिक्रम्य ब्राह्मं ब्राह्मास्त्रं सन्दधे ॥ २९ ॥

ਸ੍ਰੀ ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਵੀਰਹੰਤਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਜਲ ਛੂਹਿਆ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਚਲਾਇਆ।

Verse 30

संहत्यान्योन्यमुभयोस्तेजसी शरसंवृते । आवृत्य रोदसी खं च ववृधातेऽर्कवह्निवत् ॥ ३० ॥

ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਰਗਾ ਅੱਗ ਦਾ ਮਹਾਂ ਘੇਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਮੰਡਲ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 31

द‍ृष्ट्वास्त्रतेजस्तु तयोस्त्रील्लोकान् प्रदहन्महत् । दह्यमाना: प्रजा: सर्वा: सांवर्तकममंसत ॥ ३१ ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਝੁਲਸ ਗਈ। ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਂਵਰਤਕ ਅੱਗ ਯਾਦ ਆ ਗਈ।

Verse 32

प्रजोपद्रवमालक्ष्य लोकव्यतिकरं च तम् । मतं च वासुदेवस्य सञ्जहारार्जुनो द्वयम् ॥ ३२ ॥

ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਰਗੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਏ।

Verse 33

तत आसाद्य तरसा दारुणं गौतमीसुतम् । बबन्धामर्षताम्राक्ष: पशुं रशनया यथा ॥ ३३ ॥

ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਕਠੋਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾ ਫੜਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

शिबिराय निनीषन्तं रज्ज्वा बद्ध्वा रिपुं बलात् । प्राहार्जुनं प्रकुपितो भगवानम्बुजेक्षण: ॥ ३४ ॥

ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 35

मैनं पार्थार्हसि त्रातुं ब्रह्मबन्धुमिमं जहि । योऽसावनागस: सुप्तानवधीन्निशि बालकान् ॥ ३५ ॥

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਬੰਧੂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨੀਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ) 'ਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 36

मत्तं प्रमत्तमुन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रियं जडम् । प्रपन्नं विरथं भीतं न रिपुं हन्ति धर्मवित् ॥ ३६ ॥

ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਜੋ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਗਲ, ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ। ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ, ਔਰਤ, ਮੂਰਖ ਜੀਵ ਜਾਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

स्वप्राणान् य: परप्राणै: प्रपुष्णात्यघृण: खल: । तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यध: पुमान् ॥ ३७ ॥

ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਅਤੇ ਨੀਚ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 38

प्रतिश्रुतं च भवता पाञ्चाल्यै श‍ृण्वतो मम । आहरिष्ये शिरस्तस्य यस्ते मानिनि पुत्रहा ॥ ३८ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਆਓਗੇ।

Verse 39

तदसौ वध्यतां पाप आतताय्यात्मबन्धुहा । भर्तुश्च विप्रियं वीर कृतवान् कुलपांसन: ॥ ३९ ॥

ਇਹ ਪਾਪੀ ਜਾਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਕਾਤਲ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦੇਵੋ।

Verse 40

सूत उवाच एवं परीक्षता धर्मं पार्थ: कृष्णेन चोदित: । नैच्छद्धन्तुं गुरुसुतं यद्यप्यात्महनं महान् ॥ ४० ॥

ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈ ਰਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕਾਤਲ ਸੀ।

Verse 41

अथोपेत्य स्वशिबिरं गोविन्दप्रियसारथि: । न्यवेदयत्तं प्रियायै शोचन्त्या आत्मजान् हतान् ॥ ४१ ॥

ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਜਿਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਰਥੀ ਗੋਵਿੰਦ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਸਨ, ਉਸ ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 42

तथाहृतं पशुवत् पाशबद्ध- मवाङ्‍मुखं कर्मजुगुप्सितेन । निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरो: सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च ॥ ४२ ॥

ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੇ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕੰਮ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ ਇਸਤਰੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 43

उवाच चासहन्त्यस्य बन्धनानयनं सती । मुच्यतां मुच्यतामेष ब्राह्मणो नितरां गुरु: ॥ ४३ ॥

ਉਹ ਸਤੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਉਸਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ: ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।

Verse 44

सरहस्यो धनुर्वेद: सविसर्गोपसंयम: । अस्त्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात् ॥ ४४ ॥

ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਰਵੇਦ, ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਸੰਯਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖੀ।

Verse 45

स एष भगवान्द्रोण: प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोऽर्धं पत्‍न्‍यास्ते नान्वगाद्वीरसू: कृपी ॥ ४५ ॥

ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਪੁੱਤਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕ੍ਰਿਪੀ, ਜੋ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

Verse 46

तद् धर्मज्ञ महाभाग भवद्भ‍िर्गौरवं कुलम् । वृजिनं नार्हति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यमभीक्ष्णश: ॥ ४६ ॥

ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਮਹਾਭਾਗ! ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਕੁਲਜਨ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 47

मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाहं मृतवत्सार्ता रोदिम्यश्रुमुखी मुहु: ॥ ४७ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਦੀ ਪਤਿਦੇਵਤਾ ਪਤਨੀ ਗੌਤਮੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵਾਂਗ ਨਾ ਰੁਲਾਓ। ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀ ਹਾਂ; ਉਹਨੂੰ ਐਸਾ ਨਾ ਰੋਣਾ ਪਵੇ।

Verse 48

यै: कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभि: । तत् कुलं प्रदहत्याशु सानुबन्धं शुचार्पितम् ॥ ४८ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਨੂੰ ਰੁੱਸਾ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਲ ਨੂੰ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 49

सूत उवाच धर्म्यं न्याय्यं सकरुणं निर्व्यलीकं समं महत् । राजा धर्मसुतो राज्ञ्या: प्रत्यनन्दद्वचो द्विजा: ॥ ४९ ॥

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਆਂਯੁਕਤ, ਕਰੁਣਾਮਈ, ਨਿਸ਼ਕਪਟ, ਸਮਤਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨ; ਧਰਮਸੁਤ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ।

Verse 50

नकुल: सहदेवश्च युयुधानो धनञ्जय: । भगवान् देवकीपुत्रो ये चान्ये याश्च योषित: ॥ ५० ॥

ਨਕੁਲ, ਸਹਦੇਵ, ਯੁਯੁਧਾਨ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ), ਧਨੰਜਯ ਅਰਜੁਨ, ਦੇਵਕੀ-ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ—ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਤ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 51

तत्राहामर्षितो भीमस्तस्य श्रेयान् वध: स्मृत: । न भर्तुर्नात्मनश्चार्थे योऽहन् सुप्तान् शिशून् वृथा ॥ ५१ ॥

ਪਰ ਭੀਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਵਧ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ।

Verse 52

निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुज: । आलोक्य वदनं सख्युरिदमाहहसन्निव ॥ ५२ ॥

ਭੀਮ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਖਾ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 53

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हण: । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥ ५३ ॥ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्‍त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ॥ ५४ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸੰਬੰਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਬੰਧੂ) ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਆਤਤਾਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਜੋ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਭਾ; ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਪਾਂਚਾਲੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।

Verse 54

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हण: । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥ ५३ ॥ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्‍त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ॥ ५४ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਮਲਾਵਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਭੀਮਸੈਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 55

सूत उवाच अर्जुन: सहसाज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना । मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम् ॥ ५५ ॥

ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਦੋਂ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਾਲ ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵੇਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।

Verse 56

विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना हीनं शिबिरान्निरयापयत् ॥ ५६ ॥

ਬਾਲ ਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਚਮਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਗੁਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬੰਧਨ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 57

वपनं द्रविणादानं स्थानान्निर्यापणं तथा । एष हि ब्रह्मबन्धूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिक: ॥ ५७ ॥

ਸਿਰ ਮੁੰਨਣਾ, ਧਨ ਖੋਹਣਾ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ - ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬੰਧੂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 58

पुत्रशोकातुरा: सर्वे पाण्डवा: सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम् ॥ ५८ ॥

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ।