Adhyaya 19

Verse 1

सूत उवाच महीपतिस्त्वथ तत्कर्म गर्ह्यं विचिन्तयन्नात्मकृतं सुदुर्मना: । अहो मया नीचमनार्यवत्कृतं निरागसि ब्रह्मणि गूढतेजसि ॥ १ ॥

ਸ੍ਰੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਆਪਣੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ: ‘ਹਾਏ! ਨਿਰਦੋਸ਼, ਗੁਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨੀਚ ਤੇ ਅਨਾਰਯ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ।’

Verse 2

ध्रुवं ततो मे कृतदेवहेलनाद् दुरत्ययं व्यसनं नातिदीर्घात् । तदस्तु कामं ह्यघनिष्कृताय मे यथा न कुर्यां पुनरेवमद्धा ॥ २ ॥

‘ਦੇਵ-ਆਗਿਆ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਆਵੇਗਾ ਜੋ ਟਾਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਾਪ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਉਹ ਆਫ਼ਤ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ—ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਫਿਰ ਕਦੇ ਐਸਾ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਕਰਾਂ।’

Verse 3

अद्यैव राज्यं बलमृद्धकोशं प्रकोपितब्रह्मकुलानलो मे । दहत्वभद्रस्य पुनर्न मेऽभूत् पापीयसी धीर्द्विजदेवगोभ्य: ॥ ३ ॥

ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਰੱਬੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਮੇਰੇ ਰਾਜ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 4

स चिन्तयन्नित्थमथाश‍ृणोद् यथा मुने: सुतोक्तो निऋर्तिस्तक्षकाख्य: । स साधु मेने न चिरेण तक्षका- नलं प्रसक्तस्य विरक्तिकारणम् ॥ ४ ॥

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।

Verse 5

अथो विहायेमममुं च लोकं विमर्शितौ हेयतया पुरस्तात् । कृष्णाङ्‌घ्रिसेवामधिमन्यमान उपाविशत् प्रायममर्त्यनद्याम् ॥ ५ ॥

ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵਉੱਚ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 6

या वै लसच्छ्रीतुलसीविमिश्र- कृष्णाङ्‌घ्रिरेण्वभ्यधिकाम्बुनेत्री । पुनाति लोकानुभयत्र सेशान् कस्तां न सेवेत मरिष्यमाण: ॥ ६ ॥

ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 7

इति व्यवच्छिद्य स पाण्डवेय: प्रायोपवेशं प्रति विष्णुपद्याम् । दधौ मुकुन्दाङ्‌घ्रिमनन्यभावो मुनिव्रतो मुक्तसमस्तसङ्ग: ॥ ७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੁਕੁੰਦ (ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

तत्रोपजग्मुर्भुवनं पुनाना महानुभावा मुनय: सशिष्या: । प्रायेण तीर्थाभिगमापदेशै: स्वयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्त: ॥ ८ ॥

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉੱਥੇ ਆਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਤ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

अत्रिर्वसिष्ठश्‍च्यवन: शरद्वा- नरिष्टनेमिर्भृगुरङ्गिराश्च । पराशरो गाधिसुतोऽथ राम उतथ्य इन्द्रप्रमदेध्मवाहौ ॥ ९ ॥ मेधातिथिर्देवल आर्ष्टिषेणो भारद्वाजो गौतम: पिप्पलाद: । मैत्रेय और्व: कवष: कुम्भयोनि- र्द्वैपायनो भगवान्नारदश्च ॥ १० ॥

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਾਧੀ-ਸੁਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ), ਉਤਥ੍ਯ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਦ ਅਤੇ ਇਧਮਵਾਹੁ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 10

अत्रिर्वसिष्ठश्‍च्यवन: शरद्वा- नरिष्टनेमिर्भृगुरङ्गिराश्च । पराशरो गाधिसुतोऽथ राम उतथ्य इन्द्रप्रमदेध्मवाहौ ॥ ९ ॥ मेधातिथिर्देवल आर्ष्टिषेणो भारद्वाजो गौतम: पिप्पलाद: । मैत्रेय और्व: कवष: कुम्भयोनि- र्द्वैपायनो भगवान्नारदश्च ॥ १० ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਦੇਵਲ, ਆਰਸ਼ਟਿਸੇਣ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਪਿੱਪਲਾਦ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਔਰਵ, ਕਵਸ਼, ਕੁੰਭਯੋਨੀ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 11

अन्ये च देवर्षिब्रह्मर्षिवर्या राजर्षिवर्या अरुणादयश्च । नानार्षेयप्रवरान् समेता- नभ्यर्च्य राजा शिरसा ववन्दे ॥ ११ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਦਯ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 12

सुखोपविष्टेष्वथ तेषु भूय: कृतप्रणाम: स्वचिकीर्षितं यत् । विज्ञापयामास विविक्तचेता उपस्थितोऽग्रेऽभिगृहीतपाणि: ॥ १२ ॥

ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਦਿ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੱਸਿਆ—ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 13

राजोवाच

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਰਿਤੱਗ ਹਾਂ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੁਨੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਨੂੰ ਤੱਛ ਸਮਝ ਕੇ ਦੂਰ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹੋ।

Verse 14

तस्यैव मेऽघस्य परावरेशो व्यासक्तचित्तस्य गृहेष्वभीक्ष्णम् । निर्वेदमूलो द्विजशापरूपो यत्र प्रसक्तो भयमाशु धत्ते ॥ १४ ॥

ਪਰਲੋਕ ਤੇ ਇਹਿਲੋਕ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਘਰ-ਆਸਕਤ ਚਿੱਤ ਦੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਐਸੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 15

तं मोपयातं प्रतियन्तु विप्रा गङ्गा च देवी धृतचित्तमीशे । द्विजोपसृष्ट: कुहकस्तक्षको वा दशत्वलं गायत विष्णुगाथा: ॥ १५ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ-ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਇਆਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਡੰਸ ਲਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੋ।

Verse 16

पुनश्च भूयाद्भगवत्यनन्ते रति: प्रसङ्गश्च तदाश्रयेषु । महत्सु यां यामुपयामि सृष्टिं मैत्र्यस्तु सर्वत्र नमो द्विजेभ्य: ॥ १६ ॥

ਮੈਂ ਫਿਰ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰਹੇ।

Verse 17

इति स्म राजाध्यवसाययुक्त: प्राचीनमूलेषु कुशेषु धीर: । उदङ्‍मुखो दक्षिणकूल आस्ते समुद्रपत्‍न्‍या: स्वसुतन्यस्तभार: ॥ १७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ ਧੀਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਕੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ—ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਨ; ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਆਸਨਸਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਭਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 18

एवं च तस्मिन्नरदेवदेवे प्रायोपविष्टे दिवि देवसङ्घा: । प्रशस्य भूमौ व्यकिरन् प्रसूनै- र्मुदा मुहुर्दुन्दुभयश्च नेदु: ॥ १८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਦੇਵ-ਦੇਵ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 19

महर्षयो वै समुपागता ये प्रशस्य साध्वित्यनुमोदमाना: । ऊचु: प्रजानुग्रहशीलसारा यदुत्तमश्लोकगुणाभिरूपम् ॥ १९ ॥

ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਦ-ਭਕਤ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ।

Verse 20

न वा इदं राजर्षिवर्य चित्रं भवत्सु कृष्णं समनुव्रतेषु । येऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर्भगवत्पार्श्वकामा: ॥ २० ॥

[ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਿਤ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 21

सर्वे वयं तावदिहास्महेऽथ कलेवरं यावदसौ विहाय । लोकं परं विरजस्कं विशोकं यास्यत्ययं भागवतप्रधान: ॥ २१ ॥

ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹਾਂਗੇ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਭਾਗਵਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਰਜੋ-ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ।

Verse 22

आश्रुत्य तद‍ृषिगणवच: परीक्षित् समं मधुच्युद् गुरु चाव्यलीकम् । आभाषतैनानभिनन्द्य युक्तान् शुश्रूषमाणश्चरितानि विष्णो: ॥ २२ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ, ਅਰਥਪੂਰਨ, ਯਥੋਚਿਤ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ (ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਯੋਗ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 23

समागता: सर्वत एव सर्वे वेदा यथा मूर्तिधरास्त्रिपृष्ठे । नेहाथ नामुत्र च कश्चनार्थ ऋते परानुग्रहमात्मशीलम् ॥ २३ ॥

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਪਰਉਪਕਾਰ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਭਾਉ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨ ਇੱਥੇ ਨ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਸਵਾਰਥ ਹੈ।

Verse 24

ततश्च व: पृच्छ्‍यमिमं विपृच्छे विश्रभ्य विप्रा इति कृत्यतायाम् । सर्वात्मना म्रियमाणैश्च कृत्यं शुद्धं च तत्रामृशताभियुक्ता: ॥ २४ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਮੈਂ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਤੁਰੰਤ ਕਰਤੱਬ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਧਰਮ-ਕਰਤੱਬ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ।

Verse 25

तत्राभवद्भगवान् व्यासपुत्रो यद‍ृच्छया गामटमानोऽनपेक्ष: । अलक्ष्यलिङ्गो निजलाभतुष्टो वृतश्च बालैरवधूतवेष: ॥ २५ ॥

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਆਸਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਯਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਧੂਤ ਵਾਂਗ ਉਪੇਖਿਤ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 26

तं द्व‌्यष्टवर्षं सुकुमारपाद- करोरुबाह्वंसकपोलगात्रम् । चार्वायताक्षोन्नसतुल्यकर्ण- सुभ्र्वाननं कम्बुसुजातकण्ठम् ॥ २६ ॥

ਵਿਆਸਪੁੱਤਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਰਾਨਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਮੋਢੇ, ਗੱਲ੍ਹ, ਮੱਥਾ ਆਦਿ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ; ਨੱਕ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਕੰਨ ਵੀ ਉੱਠੇ ਹੋਏ। ਚਿਹਰਾ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ ਅਤੇ ਗਲ੍ਹਾ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਸੁਜਾਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।

Verse 27

निगूढजत्रुं पृथुतुङ्गवक्षस- मावर्तनाभिं वलिवल्गूदरं च । दिगम्बरं वक्त्रविकीर्णकेशं प्रलम्बबाहुं स्वमरोत्तमाभम् ॥ २७ ॥

ਉਸ ਦੀ ਜਤਰੂ (ਕਾਲਰਬੋਨ) ਮਾਸਲ ਸੀ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਕੀਰਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਦਿਗੰਬਰ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ ਦੀ ਛਟਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਗੀ ਹੀ ਝਲਕਦੀ ਸੀ।

Verse 28

श्यामं सदापीव्यवयोऽङ्गलक्ष्म्या स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन । प्रत्युत्थितास्ते मुनय: स्वासनेभ्य- स्तल्लक्षणज्ञा अपि गूढवर्चसम् ॥ २८ ॥

ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦਾ, ਸਦਾ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅੰਗ-ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਮੁਸਕਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਲੱਛਣ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਮੁਨੀ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 29

स विष्णुरातोऽतिथय आगताय तस्मै सपर्यां शिरसाजहार । ततो निवृत्ता ह्यबुधा: स्त्रियोऽर्भका महासने सोपविवेश पूजित: ॥ २९ ॥

ਵਿਸ਼ਣੁਰਾਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਅਤਿਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਅਰਪਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਗਿਆਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣਾ ਛੱਡ ਗਏ। ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 30

स संवृतस्तत्र महान् महीयसां ब्रह्मर्षिराजर्षिदेवर्षिसङ्घै: । व्यरोचतालं भगवान् यथेन्दु- र्ग्रहर्क्षतारानिकरै: परीत: ॥ ३० ॥

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਗਵਤ-ਸਮ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਖੇਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸਨ।

Verse 31

प्रशान्तमासीनमकुण्ठमेधसं मुनिं नृपो भागवतोऽभ्युपेत्य । प्रणम्य मूर्ध्नावहित: कृताञ्जलि- र्नत्वा गिरा सूनृतयान्वपृच्छत् ॥ ३१ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਤੀਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 32

परीक्षिदुवाच अहो अद्य वयं ब्रह्मन् सत्सेव्या: क्षत्रबन्धव: । कृपयातिथिरूपेण भवद्भ‍िस्तीर्थका: कृता: ॥ ३२ ॥

ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅੱਜ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਬੰਧੂ ਹਾਂ, ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅਤਿਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 33

येषां संस्मरणात्पुंसां सद्य: शुद्ध्यन्ति वै गृहा: । किं पुनर्दर्शनस्पर्शपादशौचासनादिभि: ॥ ३३ ॥

ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਧੋਣਾ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਭੇਟ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕੀ ਆਖੀਏ!

Verse 34

सान्निध्यात्ते महायोगिन्पातकानि महान्त्यपि । सद्यो नश्यन्ति वै पुंसां विष्णोरिव सुरेतरा: ॥ ३४ ॥

ਹੇ ਮਹਾਯੋਗੀ! ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸੁਰ-ਸੁਭਾਉ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 35

अपि मे भगवान् प्रीत: कृष्ण: पाण्डुसुतप्रिय: । पैतृष्वसेयप्रीत्यर्थं तद्गोत्रस्यात्तबान्धव: ॥ ३५ ॥

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਗੋਤ ਦਾ ਬੰਧੂ ਮੰਨ ਲਿਆ।

Verse 36

अन्यथा तेऽव्यक्तगतेर्दर्शनं न: कथं नृणाम् । नितरां म्रियमाणानां संसिद्धस्य वनीयस: ॥ ३६ ॥

ਨਹੀਂ ਤਾਂ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ?

Verse 37

अत: पृच्छामि संसिद्धिं योगिनां परमं गुरुम् । पुरुषस्येह यत्कार्यं म्रियमाणस्य सर्वथा ॥ ३७ ॥

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ: ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

Verse 38

यच्छ्रोतव्यमथो जप्यं यत्कर्तव्यं नृभि: प्रभो । स्मर्तव्यं भजनीयं वा ब्रूहि यद्वा विपर्ययम् ॥ ३८ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੀ ਸੁਣਨਾ, ਕੀ ਜਪਣਾ, ਕੀ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਭਜਨਾ-ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 39

नूनं भगवतो ब्रह्मन् गृहेषु गृहमेधिनाम् । न लक्ष्यते ह्यवस्थानमपि गोदोहनं क्‍वचित् ॥ ३९ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਗਵਤ-ਸਮ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰਿਹਮੇਧੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ; ਕਦੇ ਤਾਂ ਗਾਂ ਦੁੱਧਣ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ।

Verse 40

सूत उवाच एवमाभाषित: पृष्ट: स राज्ञा श्लक्ष्णया गिरा । प्रत्यभाषत धर्मज्ञो भगवान् बादरायणि: ॥ ४० ॥

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਧਰਮ-ਤੱਤਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਸ-ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਬਾਦਰਾਯਣੀ (ਸ਼ੁਕਦੇਵ) ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।