Adhyaya 11
Kṛṣṇa’s Arrival at Dvārakā (Dvārakā-praveśa and Bhakta-vātsalya)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਨਰਤ-ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੈ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਿਵਾਸੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਰਾਧ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ—ਕਾਲ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼—ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਉਤਸਵਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਬਜ਼ੁਰਗ, ਰਾਜਘਰਾਣੇ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਣਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਨੂੰ ਅਭਿਵਾਦਨ, ਆਲਿੰਗਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਛੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੌੰਦਰਯ ਨੂੰ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰ ਭਕਤੀ ਭਾਵਾਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਲਿਪਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच आनर्तान् स उपव्रज्य स्वृद्धाञ्जनपदान्स्वकान् । दध्मौ दरवरं तेषां विषादं शमयन्निव ॥ १ ॥
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸਾਦ ਮਿਟਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਮੰਗਲ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ।
Verse 2
स उच्चकाशे धवलोदरो दरो- ऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा । दाध्मायमान: करकञ्जसम्पुटे यथाब्जखण्डे कलहंस उत्स्वन: ॥ २ ॥
ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਉਦਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਖ, ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਰ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲਾਲ ਅਧਰਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਲਾਲੀਮਾਂ ਧਾਰ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਲੱਗਿਆ ਮਾਨੋ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੱਟਾ ਕਲਹੰਸ ਮਧੁਰ ਨਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 3
तमुपश्रुत्य निनदं जगद्भयभयावहम् । प्रत्युद्ययु: प्रजा: सर्वा भर्तृदर्शनलालसा: ॥ ३ ॥
ਉਹ ਨਾਦ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਦੇਵੇ—ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈ।
Verse 4
तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपमिवादृता: । आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा ॥ ४ ॥ प्रीत्युत्फुल्लमुखा: प्रोचुर्हर्षगद्गदया गिरा । पितरं सर्वसुहृदमवितारमिवार्भका: ॥ ५ ॥
ਨਗਰਵਾਸੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਆਤਮਾਰਾਮ, ਪੂਰਨਕਾਮ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਟ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਰਖ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲੇ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬਸੁਹਿਰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 5
तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपमिवादृता: । आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा ॥ ४ ॥ प्रीत्युत्फुल्लमुखा: प्रोचुर्हर्षगद्गदया गिरा । पितरं सर्वसुहृदमवितारमिवार्भका: ॥ ५ ॥
ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਰਖ ਵਿੱਚ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬਸੁਹਿਰਦ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਅਭਿਭਾਵਕ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 6
नता: स्म ते नाथ सदाङ्घ्रिपङ्कजं विरिञ्चवैरिञ्च्यसुरेन्द्रवन्दितम् । परायणं क्षेममिहेच्छतां परं न यत्र काल: प्रभवेत् पर: प्रभु: ॥ ६ ॥
ਹੇ ਨਾਥ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਦਾ-ਪੂਜਯ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਨਕਾਦਿ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਖੇਮ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ; ਅਟੱਲ ਕਾਲ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
Verse 7
भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वमेव माताथ सुहृत्पति: पिता । त्वं सद्गुरुर्न: परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम ॥ ७ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਭਾਵਨ! ਸਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਬਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ, ਸੁਹਿਰਦ, ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਦਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਪਗਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰੋ।
Verse 8
अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानामपि दूरदर्शनम् । प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम् ॥ ८ ॥
ਅਹੋ! ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸਨਾਥ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਹਾ-ਸੌਭਾਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਸਨੇਹੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰਬ-ਮੰਗਲਮਯ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।
Verse 9
यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्दिदृक्षया । तत्राब्दकोटिप्रतिम: क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत ॥ ९ ॥
ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਮਥੁਰਾ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਜਾਂ ਕੁਰੂਦੇਸ਼ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਨੇਤਰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
कथं वयं नाथ चिरोषिते त्वयि प्रसन्नदृष्टयाखिलतापशोषणम । जीवेम ते सुन्दरहासशोभितमपश्यमाना वदनं मनोहरम । इति चोदीरिता वाच: प्रजानां भक्तवत्सल । शृण्वानोऽनुग्रहं दृष्टया वितन्वन् प्राविशत् पुरम् ॥ १० ॥
ਹੇ ਨਾਥ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਰਹੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ? ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਰੇ ਤਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਮਨੋਹਰ ਮੁਖੜਾ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਭਕਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਰਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲਾਂਦਿਆਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 11
मधुभोजदशार्हार्हकुकुरान्धकवृष्णिभि: । आत्मतुल्यबलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीमिव ॥ ११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਲੋਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਮਧੁ, ਭੋਜ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਅਰ੍ਹ, ਕੁਕੁਰ, ਅੰਧਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਆਦਿ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੁਆਰਾ—ਜੋ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ—ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ।
Verse 12
सर्वर्तुसर्वविभवपुण्यवृक्षलताश्रमै: । उद्यानोपवनारामैर्वृतपद्माकरश्रियम् ॥ १२ ॥
ਦ੍ਵਾਰਕਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਖ਼-ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਆਸ਼ਰਮ, ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚੇ, ਉਪਵਨ, ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ ਨਗਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 13
गोपुरद्वारमार्गेषु कृतकौतुकतोरणाम् । चित्रध्वजपताकाग्रैरन्त: प्रतिहतातपाम् ॥ १३ ॥
ਨਗਰ ਦੇ ਗੋਪੁਰਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਤਸਵੀ ਤੋਰਨ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਚਿੱਤਰਿਤ ਧੁੱਜਾਂ ਤੇ ਪਤਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਧੁੱਪ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।
Verse 14
सम्मार्जितमहामार्गरथ्यापणकचत्वराम् । सिक्तां गन्धजलैरुप्तां फलपुष्पाक्षताङ्कुरै: ॥ १४ ॥
ਮਹਾਂਮਾਰਗ, ਗਲੀਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇ ਚੌਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾਏ ਗਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਵਿਖੇਰੇ ਗਏ।
Verse 15
द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यक्षतफलेक्षुभि: । अलङ्कृतां पूर्णकुम्भैर्बलिभिर्धूपदीपकै: ॥ १५ ॥
ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦਹੀਂ, ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ (ਅਖ਼ਤ), ਫਲ, ਗੰਨਾ, ਪੂਰਨ ਕਲਸ਼, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਵਸਤੂਆਂ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 16
निशम्य प्रेष्ठमायान्तं वसुदेवो महामना: । अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविक्रम: ॥ १६ ॥ प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुत: । प्रहर्षवेगोच्छशितशयनासनभोजना: ॥ १७ ॥
ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਧਾਮ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਮਨ ਵਸੁਦੇਵ, ਅਕਰੂਰ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਬਲਰਾਮ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਤਿ-ਹਰਖ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।
Verse 17
निशम्य प्रेष्ठमायान्तं वसुदेवो महामना: । अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविक्रम: ॥ १६ ॥ प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुत: । प्रहर्षवेगोच्छशितशयनासनभोजना: ॥ १७ ॥
ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਧਾਮ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਮਨ ਵਸੁਦੇਵ, ਅਕਰੂਰ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਬਲਰਾਮ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਤਿ-ਹਰਖ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।
Verse 18
वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणै: ससुमङ्गलै: । शङ्खतूर्यनिनादेन ब्रह्मघोषेण चादृता: । प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टा: प्रणयागतसाध्वसा: ॥ १८ ॥
ਮੰਗਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਗਜਰਾਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਤੂਰੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ।
Verse 19
वारमुख्याश्च शतशो यानैस्तद्दर्शनोत्सुका: । लसत्कुण्डलनिर्भातकपोलवदनश्रिय: ॥ १९ ॥
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਰਮੁੱਖਿਆں ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੱਲ੍ਹ-ਮੁਖ ਦਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧ ਗਈ।
Verse 20
नटनर्तकगन्धर्वा: सूतमागधवन्दिन: । गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यद्भुतानि च ॥ २० ॥
ਨਟ, ਨਰਤਕ, ਗੰਧਰਵ, ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਵੰਦੀਜਨ—ਸਭ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਰਹੇ।
Verse 21
भगवांस्तत्र बन्धूनां पौराणामनुवर्तिनाम् । यथाविध्युपसङ्गम्य सर्वेषां मानमादधे ॥ २१ ॥
ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਥੇ ਆਏ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
प्रह्वाभिवादनाश्लेषकरस्पर्शस्मितेक्षणै: । आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्चाभिमतैर्विभु: ॥ २२ ॥
ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਸਲਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਭਾਵਣੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 23
स्वयं च गुरुभिर्विप्रै: सदारै: स्थविरैरपि । आशीर्भिर्युज्यमानोऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत्पुरम् ॥ २३ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੰਦੀਜਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 24
राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकाया: कुलस्त्रिय: । हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्र तदीक्षणमहोत्सवा: ॥ २४ ॥
ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੋਂ ਲੰਘੇ, ਤਾਂ ਦਵਾਰਕਾ ਦੀਆਂ ਕੁਲਵੰਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਹੋਤਸਵ ਮੰਨ ਕੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ।
Verse 25
नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् । न वितृप्यन्ति हि दृश: श्रियो धामाङ्गमच्युतम् ॥ २५ ॥
ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨਿੱਤ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਧਾਮ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ।
Verse 26
श्रियो निवासो यस्योर: पानपात्रं मुखं दृशाम् । बाहवो लोकपालानां सारङ्गाणां पदाम्बुजम् ॥ २६ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਮੁਖ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਪਿਆਸੀ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਪਾਨ-ਪਾਤਰ ਹੈ; ਭੁਜਾਵਾਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ; ਅਤੇ ਚਰਨਕਮਲ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹਨ।
Verse 27
सितातपत्रव्यजनैरुपस्कृत: प्रसूनवर्षैरभिवर्षित: पथि । पिशङ्गवासा वनमालया बभौ घनो यथार्कोडुपचापवैद्युतै: ॥ २७ ॥
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਸੀ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ ਝੂਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੀਤਾਂਬਰ ਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁ ਘੇਰ ਲੈਣ।
Verse 28
प्रविष्टस्तु गृहं पित्रो: परिष्वक्त: स्वमातृभि: । ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा ॥ २८ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਫਿਰ ਦੇਵਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਤ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ।
Verse 29
ता: पुत्रमङ्कमारोप्य स्नेहस्नुतपयोधरा: । हर्षविह्वलितात्मान: सिषिचुर्नेत्रजैर्जलै: ॥ २९ ॥
ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਉੱਭਰ ਆਇਆ; ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 30
अथाविशत् स्वभवनं सर्वकाममनुत्तमम् । प्रासादा यत्र पत्नीनां सहस्राणि च षोडश ॥ ३० ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਰਵ-ਕਾਮ-ਸੰਪੰਨ, ਅਨੁੱਤਮ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਸਨ।
Verse 31
पत्न्य: पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं विलोक्य सञ्जातमनोमहोत्सवा: । उत्तस्थुरारात् सहसासनाशयात् साकं व्रतैर्व्रीडितलोचनानना: ॥ ३१ ॥
ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਹੋਤਸਵ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਸਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਜ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਢੱਕ ਕੇ ਨਰਮ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 32
तमात्मजैर्दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावा: परिरेभिरे पतिम् । निरुद्धमप्यास्रवदम्बु नेत्रयो- र्विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात् ॥ ३२ ॥
ਅਦਮ੍ਯ ਪਰਮਾਨੰਦ ਨਾਲ ਲਾਜਵੰਤ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਫਿਰ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ (ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਹੀ) ਆਲਿੰਗਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੇਕਲੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਪਏ।
Verse 33
यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगत- स्तथापि तस्याङ्घ्रियुगं नवं नवम् । पदे पदे का विरमेत तत्पदा- च्चलापि यच्छ्रीर्न जहाति कर्हिचित् ॥ ३३ ॥
ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਹਰ ਪਲ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਲੱਗਦੇ। ਚੰਚਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
Verse 34
एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मना- मक्षौहिणीभि: परिवृत्ततेजसाम् । विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुध: ॥ ३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣੇ, ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਬਲ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰਿਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਬਣੇ; ਕੇਵਲ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿਚ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਾਯੁਧ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਘਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 35
स एष नरलोकेऽस्मिन्नवतीर्ण: स्वमायया । रेमे स्त्रीरत्नकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा ॥ ३५ ॥
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਸ ਨਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀ-ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਿਕ ਕਾਰਜ ਹੋਣ, ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 36
उद्दामभावपिशुनामलवल्गुहास- व्रीडावलोकनिहतो मदनोऽपि यासाम् । सम्मुह्य चापमजहात्प्रमदोत्तमास्ता यस्येन्द्रियं विमथितुं कुहकैर्न शेकु: ॥ ३६ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ, ਮਿੱਠੀ ਹੰਸੀ ਅਤੇ ਲੱਜਾ-ਭਰੀ ਚੋਰੀ ਨਿਗਾਹ ਉੱਦਾਮ ਭਾਵ ਦੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁੱਖ ਛਡਵਾ ਸਕਦੀਆਂ; ਧੀਰਜਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡੋਲ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਮੋਹਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਂਪਾ ਨਾ ਸਕੀਆਂ।
Verse 37
तमयं मन्यते लोको ह्यसङ्गमपि सङ्गिनम् । आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्वानं यतोऽबुध: ॥ ३७ ॥
ਅਬੁੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਰਬਥਾ ਅਸੰਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਗੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 38
एतदीशनमीशस्य प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: । न युज्यते सदात्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया ॥ ३८ ॥
ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਭਗਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
Verse 39
तं मेनिरेऽबला मूढा: स्त्रैणं चानुव्रतं रह: । अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ॥ ३९ ॥
ਉਹ ਸਾਦੀਆਂ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸਮਝਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਸਤਿਕ ਪਰਮ ਨਿਯੰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Frequently Asked Questions
The conchshell functions as an auspicious proclamation of the Lord’s presence: it awakens devotion, dispels fear, and “revives” the residents’ hearts afflicted by separation. In bhakti theology, such sound is not merely signal but śabda-brahma in action—an audible mercy that pacifies dejection and gathers devotees for darśana.
The chapter states the citizens’ gifts are like offering a lamp to the sun—He lacks nothing—yet offerings are meaningful because bhakti is relational: the Lord accepts the devotee’s love, not the object’s utility. The act perfects the giver, expressing surrender (śaraṇāgati) and gratitude, while Kṛṣṇa reciprocates by granting presence, assurance, and blessings.
All strata welcome Him: elders (Vasudeva, Ugrasena), warriors (Balarāma, Pradyumna), brāhmaṇas with hymns, artists, historians, dancers, and even courtesans. This illustrates that devotion is not restricted to a single social role; Kṛṣṇa accepts sincere approach according to one’s disposition, while maintaining dharma and honoring all appropriately.
Their praise expresses the Bhāgavata view of Āśraya: Kṛṣṇa is the ultimate shelter and source of all supportive relationships. By naming Him mother, father, well-wisher, and spiritual master, they indicate that all worldly supports are partial reflections of His complete guardianship and benevolence.
The text explicitly refutes the materialist assumption that the Lord is conditioned like ordinary beings. Kṛṣṇa’s domestic pastimes are enacted by internal potency (yoga-māyā); He remains guṇa-asaṅga (unattached to the modes). The queens’ beauty cannot agitate Him, and the principle is extended: devotees who take shelter of Him also become progressively uninfluenced by the guṇas.