Adhyaya 1
Questions by the Sages of Naimiṣāraṇya (Śaunaka’s Inquiries and the Bhāgavata Thesis)
ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਸ੍ਰਗ-ਸਥਿਤੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕੈਤਵ-ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਹਿਰਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ; ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਭਗਵਤ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਯੱਗ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਕਿਰਪਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅਲਪਾਯੂ, ਵਿਅਾਕੁਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸਾਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਸਾਧੂ-ਸੰਗ ਅਤੇ ਹਰਿਨਾਮ ਦੀ ਪਾਵਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਨੇ ਕਿੱਥੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ? ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਅਗਲੇ ਕਥਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञ: स्वराट् तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरय: । तेजोवारिमृदां यथा विनिमयो यत्र त्रिसर्गोऽमृषा धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकं सत्यं परं धीमहि ॥ १ ॥
ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਇ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ-ਪਰੋਖ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਸਵਤੰਤਰ ਹੈ—ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦਾ ਧਾਮ ਮਾਇਆ-ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 2
धर्म: प्रोज्झितकैतवोऽत्र परमो निर्मत्सराणां सतां वेद्यं वास्तवमत्र वस्तु शिवदं तापत्रयोन्मूलनम् । श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किं वा परैरीश्वर: सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र कृतिभि: शुश्रूषुभिस्तत्क्षणात् ॥ २ ॥
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤ ਭੌਤਿਕ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਪਟ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਨਿਰਮਤਸਰ ਸਾਧੂ ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਬੋਧਗਮ੍ਯ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਵਾਸਤਵ ਤੱਤ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਆਸਦੇਵ ਰਚਿਤ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
निगमकल्पतरोर्गलितं फलं शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् । पिबत भागवतं रसमालयं मुहुरहो रसिका भुवि भावुका: ॥ ३ ॥
ਹੇ ਰਸਿਕ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਜਨੋ! ਵੇਦ-ਰੂਪੀ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫਲ—ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਰਸ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੀਓ।
Verse 4
नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे ऋषय: शौनकादय: । सत्रं स्वर्गायलोकाय सहस्रसममासत ॥ ४ ॥
ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨਿਮਿਸ਼-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਸਵਰਗਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ।
Verse 5
त एकदा तु मुनय: प्रातर्हुतहुताग्नय: । सत्कृतं सूतमासीनं पप्रच्छुरिदमादरात् ॥ ५ ॥
ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਮੁਨੀ ਸਵੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
Verse 6
त्वया खलु पुराणानि सेतिहासानि चानघ । आख्यातान्यप्यधीतानि धर्मशास्त्राणि यान्युत ॥ ६ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾ ਹੇਠ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 7
यानि वेदविदां श्रेष्ठो भगवान् बादरायण: । अन्ये च मुनय: सूत परावरविदो विदु: ॥ ७ ॥
ਹੇ ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ! ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸਦੇਵ) ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਨੀ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ।
Verse 8
वेत्थ त्वं सौम्य तत्सर्वं तत्त्वतस्तदनुग्रहात् । ब्रूयु: स्निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत ॥ ८ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਭ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਨੇਹੀ ਗੁਰੂ ਨਿਮਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 9
तत्र तत्राञ्जसायुष्मन् भवता यद्विनिश्चितम् । पुंसामेकान्तत: श्रेयस्तन्न: शंसितुमर्हसि ॥ ९ ॥
ਹੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਭਲਾਈ ਕੀ ਹੈ।
Verse 10
प्रायेणाल्पायुष: सभ्य कलावस्मिन् युगे जना: । मन्दा: सुमन्दमतयो मन्दभाग्या ह्युपद्रुता: ॥ १० ॥
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ! ਇਸ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੰਦ, ਬਹੁਤ ਮੰਦ-ਮਤਿ, ਬਦਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 11
भूरीणि भूरिकर्माणि श्रोतव्यानि विभागश: । अत: साधोऽत्र यत्सारं समुद्धृत्य मनीषया । ब्रूहि भद्रायभूतानां येनात्मा सुप्रसीदति ॥ ११ ॥
ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ ਚੁਣ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।
Verse 12
सूत जानासि भद्रं ते भगवान् सात्वतां पति: । देवक्यां वसुदेवस्य जातो यस्य चिकीर्षया ॥ १२ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 13
तन्न: शुश्रूषमाणानामर्हस्यङ्गानुवर्णितुम् । यस्यावतारो भूतानां क्षेमाय च भवाय च ॥ १३ ॥
ਹੇ ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ; ਪੂਰਵ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਸੁਣਨਾ—ਦੋਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖੇਮ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 14
आपन्न: संसृतिं घोरां यन्नाम विवशो गृणन् । तत: सद्यो विमुच्येत यद्बिभेति स्वयं भयम् ॥ १४ ॥
ਜੋ ਜੀਵ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਮ ਤੋਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਭੈ ਵੀ ਡਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
यत्पादसंश्रया: सूत मुनय: प्रशमायना: । सद्य: पुनन्त्युपस्पृष्टा: स्वर्धुन्यापोऽनुसेवया ॥ १५ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੂਹ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
को वा भगवतस्तस्य पुण्यश्लोकेड्यकर्मण: । शुद्धिकामो न शृणुयाद्यश: कलिमलापहम् ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਮਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਪੁੰਨ੍ਯਸ਼ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣਨਾ ਨਾ ਚਾਹੇ? ਇਹ ਕਲਿਮਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 17
तस्य कर्माण्युदाराणि परिगीतानि सूरिभि: । ब्रूहि न: श्रद्दधानानां लीलया दधत: कला: ॥ १७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਿਤ ਅਵਤਾਰ-ਕਲਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।
Verse 18
अथाख्याहिहरेर्धीमन्नवतारकथा: शुभा: । लीला विदधत: स्वैरमीश्वरस्यात्ममायया ॥ १८ ॥
ਹੇ ਧੀਮਾਨ ਸੂਤ! ਹੁਣ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਅਵਤਾਰ-ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਓ; ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ (ਆਤਮਮਾਇਆ) ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਮੰਗਲ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
वयं तु न वितृप्याम उत्तमश्लोकविक्रमे । यच्छृण्वतां रसज्ञानां स्वादु स्वादु पदे पदे ॥ १९ ॥
ਅਸੀਂ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੁਣ ਕੇ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਰਸ-ਜਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹਰ ਪਦ ਤੇ ਹਰ ਪਲ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Verse 20
कृतवान् किल कर्माणि सह रामेण केशव: । अतिमर्त्यानि भगवान् गूढ: कपटमानुष: ॥ २० ॥
ਭਗਵਾਨ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤਿਮਾਨਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
Verse 21
कलिमागतमाज्ञाय क्षेत्रेऽस्मिन् वैष्णवे वयम् । आसीना दीर्घसत्रेण कथायां सक्षणा हरे: ॥ २१ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਯੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
Verse 22
त्वं न: सन्दर्शितो धात्रा दुस्तरं निस्तितीर्षताम् । कलिं सत्त्वहरं पुंसां कर्णधार इवार्णवम् ॥ २२ ॥
ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਲੋਕ ਦੁਸਤਾਰ ਕਲੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕਰ্ণਧਾਰ ਬਣੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਲੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
ब्रूहि योगेश्वरे कृष्णे ब्रह्मण्ये धर्मवर्मणि । स्वां काष्ठामधुनोपेते धर्म: कं शरणं गत: ॥ २३ ॥
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ—ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ?
Frequently Asked Questions
It establishes the Bhāgavata’s siddhānta that the Absolute Truth is personal, conscious, and independent—Kṛṣṇa—who is both the efficient and ultimate source behind cosmic manifestation. By stating that He enlightens Brahmā internally, it also defines revelation as grace-based knowledge (śabda) received through the Lord’s sanction, not merely human speculation.
Through śravaṇa performed with attention and submission, the mind becomes purified from ulterior motives (kaitava) and the heart becomes receptive to bhakti. In Bhāgavata theology, the Lord reciprocates with the listener by revealing Himself (bhagavat-pratyakṣatā) and anchoring dharma as loving service rather than external ritual identity.
To justify a distilled, universally applicable sādhana: Kṛṣṇa-kathā and bhakti centered on hearing and chanting. The sages seek the ‘essence of all scriptures’ because Kali-yuga conditions make extensive ritual and prolonged study difficult, while the Bhāgavata’s method offers direct spiritual efficacy.
The phrase indicates that even the principle of fear—rooted in mortality and bondage—cannot stand before the Lord’s name. In devotional exegesis, the holy name is non-different from Kṛṣṇa, so contact with nāma dissolves the causes of fear (sinful reactions and ignorance) and can liberate even when chanted unconsciously.
It introduces the transition problem of the world after Kṛṣṇa’s visible departure and prompts Sūta to explain the enduring shelter of dharma in the Bhāgavata, saintly teachers, and the Lord’s instructions and incarnational arrangements—leading into the broader narration of Bhāgavata transmission and the remedy for Kali-yuga.