Adhyaya 7

Verse 1

श्रीशुक उवाच मान्धातु: पुत्रप्रवरो योऽम्बरीष: प्रकीर्तित: । पितामहेन प्रवृतो यौवनाश्वस्तु तत्सुत: । हारीतस्तस्य पुत्रोऽभून्मान्धातृप्रवरा इमे ॥ १ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਸੀ। ਪਿਤਾਮਹ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਰੀਤ ਹੋਇਆ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

Verse 2

नर्मदा भ्रातृभिर्दत्ता पुरुकुत्साय योरगै: । तया रसातलं नीतो भुजगेन्द्रप्रयुक्तया ॥ २ ॥

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੱਪ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਨੂੰ ਰਸਾਤਲ ਨਾਮਕ ਅਧੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ।

Verse 3

गन्धर्वानवधीत् तत्र वध्यान् वै विष्णुशक्तिधृक् । नागाल्लब्धवर: सर्पादभयं स्मरतामिदम् ॥ ३ ॥

ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਧਯੋਗ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧੋਲੋਕ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜੋ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ।

Verse 4

त्रसद्दस्यु: पौरुकुत्सो योऽनरण्यस्य देहकृत् । हर्यश्वस्तत्सुतस्तस्मात्प्रारुणोऽथ त्रिबन्धन: ॥ ४ ॥

ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਸੱਦਸ੍ਯੁ ਸੀ, ਜੋ ਅਨਰਣ੍ਯ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਅਨਰਣ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰ੍ਯਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਹਰ੍ਯਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਰੁਣ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਾਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਬੰਧਨ ਸੀ।

Verse 5

तस्य सत्यव्रत: पुत्रस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुत: । प्राप्तश्चाण्डालतां शापाद् गुरो: कौशिकतेजसा ॥ ५ ॥ सशरीरो गत: स्वर्गमद्यापि दिवि द‍ृश्यते । पातितोऽवाक् शिरा देवैस्तेनैव स्तम्भितो बलात् ॥ ६ ॥

ਤ੍ਰਿਬੰਧਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ‘ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਿਕ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ) ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਾਇਆ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲਟਕਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तस्य सत्यव्रत: पुत्रस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुत: । प्राप्तश्चाण्डालतां शापाद् गुरो: कौशिकतेजसा ॥ ५ ॥ सशरीरो गत: स्वर्गमद्यापि दिवि द‍ृश्यते । पातितोऽवाक् शिरा देवैस्तेनैव स्तम्भितो बलात् ॥ ६ ॥

ਤ੍ਰਿਬੰਧਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ‘ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਿਕ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ) ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਾਇਆ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲਟਕਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 7

त्रैशङ्कवो हरिश्चन्द्रो विश्वामित्रवसिष्ठयो: । यन्निमित्तमभूद् युद्धं पक्षिणोर्बहुवार्षिकम् ॥ ७ ॥

ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਸੀ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵਿਚ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 8

सोऽनपत्यो विषण्णात्मा नारदस्योपदेशत: । वरुणं शरणं यात: पुत्रो मे जायतां प्रभो ॥ ८ ॥

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ—“ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 9

यदि वीरो महाराज तेनैव त्वां यजे इति । तथेति वरुणेनास्य पुत्रो जातस्तु रोहित: ॥ ९ ॥

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਵਰੁਣ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—“ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ।” ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।” ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਰੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

Verse 10

जात: सुतो ह्यनेनाङ्ग मां यजस्वेति सोऽब्रवीत् । यदा पशुर्निर्दश: स्यादथ मेध्यो भवेदिति ॥ १० ॥

ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਵਰੁਣ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਯਜਨ-ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 11

निर्दशे च स आगत्य यजस्वेत्याह सोऽब्रवीत् । दन्ता: पशोर्यज्जायेरन्नथ मेध्यो भवेदिति ॥ ११ ॥

ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਰੁਣ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਦੰਦ ਨਿਕਲ ਆਉਣ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਯਜਨ-ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 12

दन्ता जाता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽब्रवीत् । यदा पतन्त्यस्य दन्ता अथ मेध्यो भवेदिति ॥ १२ ॥

ਜਦੋਂ ਦੰਦ ਨਿਕਲ ਆਏ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੰਦ ਝੜ ਜਾਣ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਯਜਨ-ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 13

पशोर्निपतिता दन्ता यजस्वेत्याह सोऽब्रवीत् । यदा पशो: पुनर्दन्ता जायन्तेऽथ पशु: शुचि: ॥ १३ ॥

ਜਦੋਂ ਦੰਦ ਝੜ ਗਏ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਦੰਦ ਮੁੜ ਉੱਗ ਆਉਣ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨ-ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 14

पुनर्जाता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽब्रवीत् । सान्नाहिको यदा राजन् राजन्योऽथ पशु: शुचि: ॥ १४ ॥

ਜਦੋਂ ਦੰਦ ਮੁੜ ਉੱਗ ਆਏ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਬਣ ਕੇ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 15

इति पुत्रानुरागेण स्‍नेहयन्त्रितचेतसा । कालं वञ्चयता तं तमुक्तो देवस्तमैक्षत ॥ १५ ॥

ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਵਰੁਣਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਟਾਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਲਈ ਵਰੁਣ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

रोहितस्तदभिज्ञाय पितु: कर्म चिकीर्षितम् । प्राणप्रेप्सुर्धनुष्पाणिररण्यं प्रत्यपद्यत ॥ १६ ॥

ਰੋਹਿਤ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 17

पितरं वरुणग्रस्तं श्रुत्वा जातमहोदरम् । रोहितो ग्राममेयाय तमिन्द्र: प्रत्यषेधत ॥ १७ ॥

ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਜਲੋਦਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪੇਟ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

भूमे: पर्यटनं पुण्यं तीर्थक्षेत्रनिषेवणै: । रोहितायादिशच्छक्र: सोऽप्यरण्येऽवसत् समाम् ॥ १८ ॥

ਸ਼ਕ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨਾ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਹਿਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ।

Verse 19

एवं द्वितीये तृतीये चतुर्थे पञ्चमे तथा । अभ्येत्याभ्येत्य स्थविरो विप्रो भूत्वाह वृत्रहा ॥ १९ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ ਇੰਦਰ ਬੁੱਢੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਾਲੇ ਹੀ ਬਚਨ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 20

षष्ठं संवत्सरं तत्र चरित्वा रोहित: पुरीम् । उपव्रजन्नजीगर्तादक्रीणान्मध्यमं सुतम् । शुन:शेफं पशुं पित्रे प्रदाय समवन्दत ॥ २० ॥

ਫਿਰ ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕ ਕੇ ਰੋਹਿਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਜੀਗਰਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨಃਸ਼ੇਫ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਕੇ ਯੱਗ-ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਪਿਤਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 21

तत: पुरुषमेधेन हरिश्चन्द्रो महायशा: । मुक्तोदरोऽयजद् देवान् वरुणादीन् महत्कथ: ॥ २१ ॥

ਤਦੋਂ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਹੋਇਆ ਜਲੋਦਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 22

विश्वामित्रोऽभवत् तस्मिन् होता चाध्वर्युरात्मवान् । जमदग्निरभूद् ब्रह्मा वसिष्ठोऽयास्य: सामग: ॥ २२ ॥

ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੋਤਾ ਸੀ, ਆਤਮ-ਸਿੱਧ ਜਮਦਗਨੀ ਅਧਵਰਯੁ ਸੀ; ਵਸਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸੀ ਅਤੇ ਅਯਾਸ੍ਯ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਸਤੋਤਰ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਮਗ ਸੀ।

Verse 23

तस्मै तुष्टो ददाविन्द्र: शातकौम्भमयं रथम् । शुन:शेफस्य माहात्म्यमुपरिष्टात् प्रचक्ष्यते ॥ २३ ॥

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਤਕੌੰਭ (ਸੋਨੇ ਦਾ) ਰਥ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਸ਼ੁਨಃਸ਼ੇਫ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 24

सत्यं सारं धृतिं द‍ृष्ट्वा सभार्यस्य च भूपते: । विश्वामित्रो भृशं प्रीतो ददावविहतां गतिम् ॥ २४ ॥

ਭੂਪਤੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਸੱਚਾਈ, ਸਾਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਗਤੀ—ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ—ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 25

मन: पृथिव्यां तामद्भ‍िस्तेजसापोऽनिलेन तत् । खे वायुं धारयंस्तच्च भूतादौ तं महात्मनि । तस्मिञ्ज्ञानकलां ध्यात्वा तयाज्ञानं विनिर्दहन् ॥ २५ ॥ हित्वा तां स्वेन भावेन निर्वाणसुखसंविदा । अनिर्देश्याप्रतर्क्येण तस्थौ विध्वस्तबन्धन: ॥ २६ ॥

ਮਹਾਰਾਜ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗ-ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪૃਥਵੀ-ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਜਲ ਨੂੰ ਤੇਜ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਹੱਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹੱਤੱਤਵ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

मन: पृथिव्यां तामद्भ‍िस्तेजसापोऽनिलेन तत् । खे वायुं धारयंस्तच्च भूतादौ तं महात्मनि । तस्मिञ्ज्ञानकलां ध्यात्वा तयाज्ञानं विनिर्दहन् ॥ २५ ॥ हित्वा तां स्वेन भावेन निर्वाणसुखसंविदा । अनिर्देश्याप्रतर्क्येण तस्थौ विध्वस्तबन्धन: ॥ २६ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਗਿਆਨ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਤਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਿਰਵਾਣ-ਸੁਖ ਦੀ ਸੰਵਿਦਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨਿਰਦੇਸ਼੍ਯ ਤੇ ਅਪ੍ਰਤર્ક੍ਯ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।