Adhyaya 3

Verse 1

श्रीशुक उवाच शर्यातिर्मानवो राजा ब्रह्मिष्ठ: सम्बभूव ह । यो वा अङ्गिरसां सत्रे द्वितीयमहरूचिवान् ॥ १ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਸੀ। ਅੰਗਿਰਾ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਸਤ੍ਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸੀ।

Verse 2

सुकन्या नाम तस्यासीत् कन्या कमललोचना । तया सार्धं वनगतो ह्यगमच्च्यवनाश्रमम् ॥ २ ॥

ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦੀ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਕਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 3

सा सखीभि: परिवृता विचिन्वन्त्यङ्‌घ्रिपान् वने । वल्मीकरन्ध्रे दद‍ृशे खद्योते इव ज्योतिषी ॥ ३ ॥

ਸੁਕਨਿਆ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਚੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦੀਮਕ ਦੇ ਟਿੱਬੇ ਦੇ ਛੇਦ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੂਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦੋ ਜੋਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ।

Verse 4

ते दैवचोदिता बाला ज्योतिषी कण्टकेन वै । अविध्यन्मुग्धभावेन सुस्रावासृक् ततो बहि: ॥ ४ ॥

ਮਾਨੋ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਬਾਲਿਕਾ ਨੇ ਭੋਲਾਪਣ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟੇ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਚੁਭੋ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਚੁਭਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਬਾਹਰ ਰਿਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 5

शकृन्मूत्रनिरोधोऽभूत् सैनिकानां च तत्क्षणात् । राजर्षिस्तमुपालक्ष्य पुरुषान् विस्मितोऽब्रवीत् ॥ ५ ॥

ਤਦੋਂ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪਾਖਾਨਾ ਉਸੇ ਪਲ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 6

अप्यभद्रं न युष्माभिर्भार्गवस्य विचेष्टितम् । व्यक्तं केनापि नस्तस्य कृतमाश्रमदूषणम् ॥ ६ ॥

ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਸਾਫ਼ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 7

सुकन्या प्राह पितरं भीता किञ्चित् कृतं मया । द्वे ज्योतिषी अजानन्त्या निर्भिन्ने कण्टकेन वै ॥ ७ ॥

ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੁਕਨਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਪਰਾਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਾਂਟੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੇਦ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 8

दुहितुस्तद् वच: श्रुत्वा शर्यातिर्जातसाध्वस: । मुनिं प्रसादयामास वल्मीकान्तर्हितं शनै: ॥ ८ ॥

ਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਲਮੀਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 9

तदभिप्रायमाज्ञाय प्रादाद् दुहितरं मुने: । कृच्छ्रान्मुक्तस्तमामन्‍त्र्य पुरं प्रायात् समाहित: ॥ ९ ॥

ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਯਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।

Verse 10

सुकन्या च्यवनं प्राप्य पतिं परमकोपनम् । प्रीणयामास चित्तज्ञा अप्रमत्तानुवृत्तिभि: ॥ १० ॥

ਸੁਕਨਿਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 11

कस्यचित् त्वथ कालस्य नासत्यावाश्रमागतौ । तौ पूजयित्वा प्रोवाच वयो मे दत्तमीश्वरौ ॥ ११ ॥

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਨਾਸਤ੍ਯ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਭਰਾ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਮਰਥ ਦੇਵ-ਦੁਇਓ, ਮੈਨੂੰ ਯੌਵਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 12

ग्रहं ग्रहीष्ये सोमस्य यज्ञे वामप्यसोमपो: । क्रियतां मे वयो रूपं प्रमदानां यदीप्सितम् ॥ १२ ॥

ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਮ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੂਰਾ ਘੜਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੌਵਨ ਤੇ ਰੂਪ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 13

बाढमित्यूचतुर्विप्रमभिनन्द्य भिषक्तमौ । निमज्जतां भवानस्मिन् ह्रदे सिद्धविनिर्मिते ॥ १३ ॥

ਵੱਡੇ ਵੈਦ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਓ।”

Verse 14

इत्युक्तो जरया ग्रस्तदेहो धमनिसन्तत: । ह्रदं प्रवेशितोऽश्विभ्यां वलीपलितविग्रह: ॥ १४ ॥

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਰਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ, ਢਿੱਲੀ ਚਮੜੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਭਰ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 15

पुरुषास्त्रय उत्तस्थुरपीव्या वनिताप्रिया: । पद्मस्रज: कुण्डलिनस्तुल्यरूपा: सुवासस: ॥ १५ ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਤਿੰਨੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ-ਲਾਵਣ੍ਯ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 16

तान् निरीक्ष्य वरारोहा सरूपान् सूर्यवर्चस: । अजानती पतिं साध्वी अश्विनौ शरणं ययौ ॥ १६ ॥

ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਕਨਿਆ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ। ਅਸਲ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 17

दर्शयित्वा पतिं तस्यै पातिव्रत्येन तोषितौ । ऋषिमामन्‍त्र्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम् ॥ १७ ॥

ਸੁਕਨਿਆ ਦੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 18

यक्ष्यमाणोऽथ शर्यातिश्‍च्यवनस्याश्रमं गत: । ददर्श दुहितु: पार्श्वे पुरुषं सूर्यवर्चसम् ॥ १८ ॥

ਫਿਰ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਵੇਖਿਆ।

Verse 19

राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभिवन्दनाम् । आशिषश्चाप्रयुञ्जानो नातिप्रीतिमना इव ॥ १९ ॥

ਧੀ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਉਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

चिकीर्षितं ते किमिदं पतिस्त्वया प्रलम्भितो लोकनमस्कृतो मुनि: । यत् त्वं जराग्रस्तमसत्यसम्मतं विहाय जारं भजसेऽमुमध्वगम् ॥ २० ॥

ਹੇ ਬੇਵਫ਼ਾ ਕੁੜੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਆਪਣੇ ਪਤੀ-ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਰੋਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਅਪ੍ਰੀਤ ਲੱਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਲੀ ਦੇ ਭਿਖਾਰੀ ਵਰਗੇ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਪਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਭਜ ਰਹੀ ਹੈਂ।

Verse 21

कथं मतिस्तेऽवगतान्यथा सतां कुलप्रसूते कुलदूषणं त्विदम् । बिभर्षि जारं यदपत्रपा कुलं पितुश्च भर्तुश्च नयस्यधस्तम: ॥ २१ ॥

ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਧੀਏ, ਸਤਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਐਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਗਈ? ਤੂੰ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਪਰ-ਪੁਰਖ (ਜਾਰ) ਨੂੰ ਪਾਲ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਅਤੇ ਪਤੀ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਰਗੀ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗੀ।

Verse 22

एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैष भृगुनन्दन: ॥ २२ ॥

ਪਿਉ ਦੇ ਐਸੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਸੁਕਨਿਆ ਆਪਣੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲੀ—“ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਵਾਈ ਹਨ; ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਚ੍ਯਵਨ ਹੀ ਹਨ।”

Verse 23

शशंस पित्रे तत् सर्वं वयोरूपाभिलम्भनम् । विस्मित: परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे ॥ २३ ॥

ਸੁਕਨਿਆ ਨੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਸਭ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 24

सोमेन याजयन् वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्‍च्यवन: स्वेन तेजसा ॥ २४ ॥

ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵੀਰ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਗ੍ਰਹ ਵੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਸੋਮਪਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੱਥਾਪਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੂਰਾ ਪਾਤਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 25

हन्तुं तमाददे वज्रं सद्योमन्युरमर्षित: । सवज्रं स्तम्भयामास भुजमिन्द्रस्य भार्गव: ॥ २५ ॥

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਵਜ੍ਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਪਰ ਭਾਰਗਵ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗਬਲ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਜਕੜ ਦਿੱਤੀ।

Verse 26

अन्वजानंस्तत: सर्वे ग्रहं सोमस्य चाश्विनो: । भिषजाविति यत् पूर्वं सोमाहुत्या बहिष्कृतौ ॥ २६ ॥

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਮ-ਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਵੈਦ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੋਮ-ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।

Verse 27

उत्तानबर्हिरानर्तो भूरिषेण इति त्रय: । शर्यातेरभवन् पुत्रा आनर्ताद् रेवतोऽभवत् ॥ २७ ॥

ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਉੱਤਾਨਬਰ੍ਹਿ, ਆਨਰਤ ਅਤੇ ਭੂਰੀਸ਼ੇਣ। ਆਨਰਤ ਤੋਂ ਰੇਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

Verse 28

सोऽन्त:समुद्रे नगरीं विनिर्माय कुशस्थलीम् । आस्थितोऽभुङ्क्त विषयानानर्तादीनरिन्दम । तस्य पुत्रशतं जज्ञे ककुद्मिज्येष्ठमुत्तमम् ॥ २८ ॥

ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਉਸ ਰੇਵਤ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਨਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਕਕੁਦਮੀ ਸੀ।

Verse 29

ककुद्मी रेवतीं कन्यां स्वामादाय विभुं गत: । पुत्र्यावरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकमपावृतम् ॥ २९ ॥

ਕਕੁਦਮੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 30

आवर्तमाने गान्धर्वे स्थितोऽलब्धक्षण: क्षणम् । तदन्त आद्यमानम्य स्वाभिप्रायं न्यवेदयत् ॥ ३० ॥

ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਲੀਨ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਕੁਦਮੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा भगवान् ब्रह्मा प्रहस्य तमुवाच ह । अहो राजन् निरुद्धास्ते कालेन हृदि ये कृता: ॥ ३१ ॥

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਵਾਈ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Verse 32

तत्पुत्रपौत्रनप्तृणां गोत्राणि च न श‍ृण्महे । कालोऽभियातस्त्रिणवचतुर्युगविकल्पित: ॥ ३२ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਤੇ ਪਰਪੌਤਰੇਆਂ ਦੇ ਗੋਤ ਵੀ ਹੁਣ ਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਾਈ ਚਤੁਰਯੁਗ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Verse 33

तद् गच्छ देवदेवांशो बलदेवो महाबल: । कन्यारत्नमिदं राजन् नररत्नाय देहि भो: ॥ ३३ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਕਨਿਆ-ਰਤਨ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਕਨਿਆ ਉਸ ਨਰ-ਰਤਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 34

भुवो भारावताराय भगवान् भूतभावन: । अवतीर्णो निजांशेन पुण्यश्रवणकीर्तन: ॥ ३४ ॥

ਬਲਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਭੂਤ-ਭਾਵਨ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 35

इत्यादिष्टोऽभिवन्द्याजं नृप: स्वपुरमागत: । त्यक्तं पुण्यजनत्रासाद् भ्रातृभिर्दिक्ष्ववस्थितै: ॥ ३५ ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਕਕੁਦਮੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੁੰਨ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਕਸ਼ ਆਦਿ ਉੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜਾ ਵੱਸੇ ਸਨ।

Verse 36

सुतां दत्त्वानवद्याङ्गीं बलाय बलशालिने । बदर्याख्यं गतो राजा तप्तुं नारायणाश्रमम् ॥ ३६ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬਲਵਾਨ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।