Adhyaya 24
The Yadu–Vṛṣṇi–Andhaka Genealogies and the Purpose of Kṛṣṇa’s Advent
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਕ੍ਰਥ–ਕੁੰਤੀ–ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਤਵਤ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਭੋਜ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬਣਤਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਅਤੇ ਬਭ੍ਰੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ-ਪੰਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁੰਨਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਸਮਰਣ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਿਆਣ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੁਕਤੀ, ਸੰਭਵ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਨੀ, ਸਤ੍ਯਕ, ਯੁਯੁਧਾਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯਾਦਵ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਹੁਕ, ਦੇਵਕ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੰਸ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਜਨਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੂਰ–ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਸੁਦੇਵ (ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਕਰਨ-ਜਨਮ ਦੱਸ ਕੇ ਭਾਗਵਤ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੱਤਵ-ਨਿਰਣੇ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਕਰਮਵਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਵੈਚੱਛਾ ਨਾਲ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਰਨ, ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਸਮਰਣ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਸੌਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਕਥਾ ਤੋਂ ਲੀਲਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भोऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ । तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਿਦਰਭ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ: ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰਥ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਰੋਮਪਾਦ। ਰੋਮਪਾਦ ਵਿਦਰਭ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਨੰਦਨ ਸੀ।
Verse 2
रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रो: कृतिरजायत । उशिकस्तत्सुतस्तस्माच्चेदिश्चैद्यादयो नृपा: ॥ २ ॥
ਰੋਮਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਭ੍ਰੂ ਸੀ; ਬਭ੍ਰੂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਿਕ; ਉਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੇਦੀ। ਚੇਦੀ ਤੋਂ ‘ਚੈਦ੍ਯ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨ੍ਰਿਪ ਜਨਮੇ।
Verse 3
क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥
ਕ੍ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਸੀ; ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ; ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ; ਅਤੇ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ ਤੋਂ ਵ੍ਯੋਮ, ਵ੍ਯੋਮ ਤੋਂ ਜੀਮੂਤ, ਜੀਮੂਤ ਤੋਂ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਭੀਮਰਥ, ਭੀਮਰਥ ਤੋਂ ਨਵਰਥ ਅਤੇ ਨਵਰਥ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜਨਮਿਆ।
Verse 4
क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥
ਕ੍ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਸੀ; ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ; ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ; ਅਤੇ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ ਤੋਂ ਵ੍ਯੋਮ, ਵ੍ਯੋਮ ਤੋਂ ਜੀਮੂਤ, ਜੀਮੂਤ ਤੋਂ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਭੀਮਰਥ, ਭੀਮਰਥ ਤੋਂ ਨਵਰਥ ਅਤੇ ਨਵਰਥ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜਨਮਿਆ।
Verse 5
करम्भि: शकुने: पुत्रो देवरातस्तदात्मज: । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधु: कुरुवशादनु: ॥ ५ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਸ਼ਕੁਨੀ ਤੋਂ ਕਰੰਭੀ; ਕਰੰਭੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਰਾਤ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ; ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੋਂ ਮਧੁ, ਮਧੁ ਤੋਂ ਕੁਰੁਵਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਰੁਵਸ਼ ਤੋਂ ਅਨੁ ਜੰਮਿਆ।
Verse 6
पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥
ਅਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੁਹੋਤ੍ਰ ਸੀ; ਪੁਰੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁ, ਅਤੇ ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਤਵਤ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਤਵਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਭਜਮਾਨ, ਭਜਿ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿ, ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਮਹਾਭੋਜ। ਭਜਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਨਿਮ੍ਲੋਚਿ, ਕਿੰਕਣ ਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟੀ; ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਾਜਿਤ ਤੇ ਅਯੁਤਾਜਿਤ ਹੋਏ।
Verse 7
पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥
ਅਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੁਹੋਤ੍ਰ ਸੀ; ਪੁਰੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁ, ਅਤੇ ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਤਵਤ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਤਵਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਭਜਮਾਨ, ਭਜਿ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿ, ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਮਹਾਭੋਜ। ਭਜਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਨਿਮ੍ਲੋਚਿ, ਕਿੰਕਣ ਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟੀ; ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਾਜਿਤ ਤੇ ਅਯੁਤਾਜਿਤ ਹੋਏ।
Verse 8
पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥
ਅਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੁਹੋਤ੍ਰ ਸੀ; ਪੁਰੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁ, ਅਤੇ ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਤਵਤ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਤਵਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਭਜਮਾਨ, ਭਜਿ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿ, ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਮਹਾਭੋਜ। ਭਜਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਨਿਮ੍ਲੋਚਿ, ਕਿੰਕਣ ਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟੀ; ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਾਜਿਤ ਤੇ ਅਯੁਤਾਜਿਤ ਹੋਏ।
Verse 9
बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयो: श्लोकौ पठन्त्यमू । यथैव शृणुमो दूरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् ॥ ९ ॥
ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਭ੍ਰੁ ਸੀ। ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਅਤੇ ਬਭ੍ਰੁ ਬਾਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
Verse 10
बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਭ੍ਰੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਬਭ੍ਰੂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 14,065 ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਅਮਰਤਵ/ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤਿ ਧਰਮੀ ਮਹਾਭੋਜ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 11
बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥
ਬਭ੍ਰੂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 14,065 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਮਰਤਵ/ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ। ਅਤਿ ਧਰਮੀ ਮਹਾਭੋਜ ਦੇ ਉਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਭੋਜ’ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ।
Verse 12
वृष्णे: सुमित्र: पुत्रोऽभूद् युधाजिच्च परन्तप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निघ्नोऽभूदनमित्रत: ॥ १२ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਮਨ ਪਰীক্ষਿਤ! ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਸਨ। ਯੁਧਾਜਿਤ ਤੋਂ ਸ਼ਿਨੀ ਅਤੇ ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਨਿਘਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
Verse 13
सत्राजित: प्रसेनश्च निघ्नस्याथासतु: सुतौ । अनमित्रसुतो योऽन्य: शिनिस्तस्य च सत्यक: ॥ १३ ॥
ਨਿਘਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਸਨ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਿਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਕ ਸੀ।
Verse 14
युयुधान: सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्तत: । युगन्धरोऽनमित्रस्य वृष्णि: पुत्रोऽपरस्तत: ॥ १४ ॥
ਸਤ੍ਯਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਯੁਧਾਨ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ) ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯ। ਜਯ ਤੋਂ ਕੁਣੀ, ਅਤੇ ਕੁਣੀ ਤੋਂ ਯੁਗੰਧਰ ਹੋਇਆ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀ ਸੀ।
Verse 15
श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कत: । अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुता: ॥ १५ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਾਂਦਿਨੀ ਤੋਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਜਨਮਿਆ; ਅਕ੍ਰੂਰ ਜੇਠਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 16
आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥
ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ—ਆਸੰਗ, ਸਾਰਮੇਯ, ਮ੍ਰਿਦੁਰ, ਮ੍ਰਿਦੁਵਿਤ, ਗਿਰਿ, ਧਰਮਵ੍ਰਿੱਧ, ਸੁਕਰਮਾ, ਖੇਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਸ਼, ਅਰਿਮਰਦਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਗੰਧਮਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੁਚਾਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵਾਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਵ ਹੋਏ। ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦੇ ਵੀ ਪૃਥੁ, ਵਿਦੂਰਥ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 17
आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥
ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ—ਆਸੰਗ, ਸਾਰਮੇਯ, ਮ੍ਰਿਦੁਰ, ਮ੍ਰਿਦੁਵਿਤ, ਗਿਰਿ, ਧਰਮਵ੍ਰਿੱਧ, ਸੁਕਰਮਾ, ਖੇਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਸ਼, ਅਰਿਮਰਦਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਗੰਧਮਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੁਚਾਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵਾਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਵ ਹੋਏ। ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦੇ ਵੀ ਪૃਥੁ, ਵਿਦੂਰਥ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 18
आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥
ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ—ਆਸੰਗ, ਸਾਰਮੇਯ, ਮ੍ਰਿਦੁਰ, ਮ੍ਰਿਦੁਵਿਤ, ਗਿਰਿ, ਧਰਮਵ੍ਰਿੱਧ, ਸੁਕਰਮਾ, ਖੇਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਸ਼, ਅਰਿਮਰਦਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਗੰਧਮਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੁਚਾਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵਾਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਵ ਹੋਏ। ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦੇ ਵੀ ਪૃਥੁ, ਵਿਦੂਰਥ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 19
कुकुरो भजमानश्च शुचि: कम्बलबर्हिष: । कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्तत: ॥ १९ ॥
ਅੰਧਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਕੁਕੁਰ, ਭਜਮਾਨ, ਸ਼ੁਚਿ ਅਤੇ ਕੰਬਲਬਰ੍ਹਿਸ਼। ਕੁਕੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਹ્નਿ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਹ્નਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਲੋਮਾ ਸੀ।
Verse 20
कपोतरोमा तस्यानु: सखा यस्य च तुम्बुरु: । अन्धकाद् दुन्दुभिस्तस्मादविद्योत: पुनर्वसु: ॥ २० ॥
ਵਿਲੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਪੋਤਰੋਮਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੁ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸੀ। ਅਨੁ ਤੋਂ ਅੰਧਕ, ਅੰਧਕ ਤੋਂ ਦੁੰਦੁਭੀ, ਦੁੰਦੁਭੀ ਤੋਂ ਅਵਿਦ੍ਯੋਤ; ਅਤੇ ਅਵਿਦ੍ਯੋਤ ਤੋਂ ਪੁਨਰਵਸੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
Verse 21
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥
ਪੁਨਰਵਸੁ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸਨ—ਆਹੁਕ ਅਤੇ ਆਹੁਕੀ। ਆਹੁਕ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਕ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ—ਹੋਏ। ਦੇਵਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਵਰਧਨ—ਅਤੇ ਸੱਤ ਧੀਆਂ—ਧ੍ਰਿਤਦੇਵਾ (ਵੱਡੀ), ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ, ਉਪਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ, ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ, ਸਹਦੇਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ—ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।
Verse 22
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥
ਪੁਨਰਵਸੁ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸਨ—ਆਹੁਕ ਅਤੇ ਆਹੁਕੀ। ਆਹੁਕ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਕ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ—ਹੋਏ। ਦੇਵਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਵਰਧਨ—ਅਤੇ ਸੱਤ ਧੀਆਂ—ਧ੍ਰਿਤਦੇਵਾ (ਵੱਡੀ), ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ, ਉਪਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ, ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ, ਸਹਦੇਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ—ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।
Verse 23
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥
ਪੁਨਰਵਸੁ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸਨ—ਆਹੁਕ ਅਤੇ ਆਹੁਕੀ। ਆਹੁਕ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਕ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ—ਹੋਏ। ਦੇਵਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਵਰਧਨ—ਅਤੇ ਸੱਤ ਧੀਆਂ—ਧ੍ਰਿਤਦੇਵਾ (ਵੱਡੀ), ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ, ਉਪਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ, ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ, ਸਹਦੇਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ—ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।
Verse 24
कंस: सुनामा न्यग्रोध: कङ्क: शङ्कु: सुहूस्तथा । राष्ट्रपालोऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनय: ॥ २४ ॥
ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਕੰਸ, ਸੁਨਾਮਾ, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ, ਕਂਕ, ਸ਼ਂਕੁ, ਸੁਹੂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਾਲ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਟਿਮਾਨ।
Verse 25
कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रिय: ॥ २५ ॥
ਕੰਸਾ, ਕੰਸਵਤੀ, ਕੰਗਾ, ਸ਼ੂਰਭੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਾਲਿਕਾ—ਇਹ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।
Verse 26
शूरो विदूरथादासीद् भजमानस्तु तत्सुत: । शिनिस्तस्मात् स्वयंभोजो हृदिकस्तत्सुतो मत: ॥ २६ ॥
ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦੂਰਥ ਸੀ, ਵਿਦੂਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੂਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਜਮਾਨ। ਭਜਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਨੀ, ਸ਼ਿਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਵਯੰਭੋਜ, ਅਤੇ ਸਵਯੰਭੋਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹ੍ਰਦਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
Verse 27
देवमीढ: शतधनु: कृतवर्मेति तत्सुता: । देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्न्यभूत् ॥ २७ ॥
ਹ੍ਰਦਿਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਦੇਵਮੀਢ, ਸ਼ਤਧਨੁ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ। ਦੇਵਮੀਢ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੂਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਸੀ।
Verse 28
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਦਸ ਨਿਰਮਲ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਵਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਭਾਗ, ਦੇਵਸ਼੍ਰਵ, ਆਨਕ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਸ਼੍ਯਾਮਕ, ਕੰਗ, ਸ਼ਮੀਕ, ਵਤਸਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਕ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਨਕ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਲਈ ਆਸਰਾ-ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ‘ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪૃਥਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਸੰਤਾਨ-ਹੀਨ ਮਿੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਪૃਥਾ ਦਾਨ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪૃਥਾ ‘ਕੁੰਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਗਈ।
Verse 29
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਦਸ ਨਿਰਮਲ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਵਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਭਾਗ, ਦੇਵਸ਼੍ਰਵ, ਆਨਕ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਸ਼੍ਯਾਮਕ, ਕੰਗ, ਸ਼ਮੀਕ, ਵਤਸਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਕ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਨਕ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਲਈ ਆਸਰਾ-ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ‘ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪૃਥਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਸੰਤਾਨ-ਹੀਨ ਮਿੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਪૃਥਾ ਦਾਨ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪૃਥਾ ‘ਕੁੰਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਗਈ।
Verse 30
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਦਸ ਨਿਰਮਲ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਵਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਭਾਗ, ਦੇਵਸ਼੍ਰਵ, ਆਨਕ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਸ਼ਿਆਮਕ, ਕੰਗ, ਸ਼ਮੀਕ, ਵਤਸਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਨਕ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਰਾ ਬਣਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪૃਥਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਨਿਸੰਤਾਨ ਮਿੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਪૃਥਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਤੀ ਵੀ ਪਿਆ।
Verse 31
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਦਸ ਨਿਰਮਲ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਵਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਭਾਗ, ਦੇਵਸ਼੍ਰਵ, ਆਨਕ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਸ਼ਿਆਮਕ, ਕੰਗ, ਸ਼ਮੀਕ, ਵਤਸਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਨਕ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਰਾ ਬਣਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪૃਥਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਨਿਸੰਤਾਨ ਮਿੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਪૃਥਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਤੀ ਵੀ ਪਿਆ।
Verse 32
साप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् । तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचि: ॥ ३२ ॥
ਪૃਥਾ ਨੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਦੇਵਹੂਤੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਏ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 33
तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे ॥ ३३ ॥
ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਪਰਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।”
Verse 34
अमोघं देवसन्दर्शमादधे त्वयि चात्मजम् । योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे ॥ ३४ ॥
ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਮਧ੍ਯਮੇ ਪૃਥਾ, ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੇਜ/ਬੀਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਧਾਰੇਂ। ਤੂੰ ਹਾਲੇ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਕੁਆਰੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਕੌਮਾਰ੍ਯ ਅਖੰਡ ਰਹੇ।”
Verse 35
इति तस्यां स आधाय गर्भं सूर्यो दिवं गत: । सद्य: कुमार: सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्कर: ॥ ३५ ॥
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ਪૃਥਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੇਜਮਈ ਬੀਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ।
Verse 36
तं सात्यजन्नदीतोये कृच्छ्राल्लोकस्य बिभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रम: ॥ ३६ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਮਮਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। ਮਨ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਪਰīkṣਿਤ! ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਦਾਦਾ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Verse 37
श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् । यस्यामभूद् दन्तवक्र ऋषिशप्तो दिते: सुत: ॥ ३७ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ ਨੂੰ ਕਾਰੂਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਿੱਧਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਜਨਮਿਆ। ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਸੀ।
Verse 38
कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन्कैकया: सुता: ॥ ३८ ॥
ਕੈਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਹੋਰ ਭੈਣ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਸੰਤර්ਦਨ ਆਦਿ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
Verse 39
राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनोऽजनिष्ट ह । दमघोषश्चेदिराज: श्रुतश्रवसमग्रहीत् ॥ ३९ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਹੋਰ ਭੈਣ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਯਸੇਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵਿੰਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Verse 40
शिशुपाळ: सुतस्तस्या: कथितस्तस्य सम्भव: । देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्बलौ ॥ ४० ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇਵਭਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਂਸਾ ਤੋਂ ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
Verse 41
कंसवत्यां देवश्रवस: सुवीर इषुमांस्तथा । बक: कङ्कात् तु कङ्कायां सत्यजित्पुरुजित् तथा ॥ ४१ ॥
ਕੰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਦੇਵਸ਼੍ਰਵਸ ਦੇ ਸੁਵੀਰ ਅਤੇ ਇਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਕਂਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਂਕਾ ਤੋਂ ਬਕ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ ਅਤੇ ਪੁਰੁਜਿਤ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
Verse 42
सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् । हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामक: ॥ ४२ ॥
ਰਾਜਾ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਰਮਰ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਯਾਮਕ ਨੇ ਪਤਨੀ ਸ਼ੂਰਭੂਮੀ ਤੋਂ ਹਰਿਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
Verse 43
मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा । तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वाक्ष्यां वृक आदधे ॥ ४३ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਵਤ੍ਸਕ ਨੇ ਅਪਸਰਾ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੁਰਵਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤੋਂ ਤਕ੍ਸ਼, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਸ਼ਾਲ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
Verse 44
सुमित्रार्जुनपालादीन् समीकात्तु सुदामनी । आनक: कर्णिकायां वै ऋतधामाजयावपि ॥ ४४ ॥
ਸਮੀਕ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਦਾਮਨੀ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਜੁਨਪਾਲ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਨਕ ਨੇ ਪਤਨੀ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਤੋਂ ਰਿਤਧਾਮਾ ਅਤੇ ਜਯ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
Verse 45
पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला । देवकीप्रमुखाश्चासन् पत्न्य आनकदुन्दुभे: ॥ ४५ ॥
ਦੇਵਕੀ, ਪੌਰਵੀ, ਰੋਹਿਣੀ, ਭਦਰਾ, ਮਦਿਰਾ, ਰੋਚਨਾ, ਇਲਾ ਆਦਿ ਸਭ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ (ਵਸੁਦੇਵ) ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਮੁਖ ਸੀ।
Verse 46
बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत् ॥ ४६ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਲ, ਗਦ, ਸਾਰਣ, ਦੁਰਮਦ, ਵਿਪੁਲ, ਧ੍ਰੁਵ, ਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
Verse 47
सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥
ਪੌਰਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਭੂਤ ਆਦਿ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸੁਭਦ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਬਾਹੁ, ਦੁਰਮਦ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰ ਵੀ। ਮਦੀਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਕ੍ਰਿਤਕ, ਸ਼ੂਰ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ (ਭਦਰਾ) ਨੇ ਕੇਵਲ ਕੇਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ।
Verse 48
सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥
ਪੌਰਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਭੂਤ ਆਦਿ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸੁਭਦ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਬਾਹੁ, ਦੁਰਮਦ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰ ਵੀ। ਮਦੀਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਕ੍ਰਿਤਕ, ਸ਼ੂਰ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ (ਭਦਰਾ) ਨੇ ਕੇਵਲ ਕੇਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ।
Verse 49
रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादय: । इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यानजीजनत् ॥ ४९ ॥
ਰੋਚਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹਸਤ, ਹੇਮਾਂਗਦ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਇਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਰੁਵਲਕ ਆਦਿ, ਜੋ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੁਖ ਪੁਰਖ ਸਨ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਜਣੇ।
Verse 50
विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभे: । शान्तिदेवात्मजा राजन् प्रशमप्रसितादय: ॥ ५० ॥
ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ (ਵਸੁਦੇਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਧ੍ਰਿਤਦੇਵਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਮ, ਪ੍ਰਸਿਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।
Verse 51
राजन्यकल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश । वसुहंससुवंशाद्या: श्रीदेवायास्तु षट् सुता: ॥ ५१ ॥
ਉਪਦੇਵਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਰਾਜਨ੍ਯ, ਕਲਪ, ਵਰ্ষ ਆਦਿ ਮੁੱਖ। ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਸੁ, ਹੰਸ, ਸੁਵੰਸ਼ ਆਦਿ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
Verse 52
देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादय: । वसुदेव: सुतानष्टावादधे सहदेवया ॥ ५२ ॥
ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਵੀਰਜ ਤੋਂ ਗਦਾ ਆਦਿ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਸਹਦੇਵਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੁਤ, ਪ੍ਰਵਰ ਆਦਿ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
Verse 53
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥
ਸਹਦੇਵਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ ਆਦਿ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਅੱਠ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ, ਰਿਜੁ, ਸਮ੍ਮਰਦਨ, ਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਨਾਗਾਵਤਾਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸਵਯੰ ਹਰੀ—ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਸੀ। ਅਤੇ ਇਕੋ ਧੀ ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਪਿਤਾਮਹੀ ਸੀ।
Verse 54
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥
ਸਹਦੇਵਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ ਆਦਿ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਅੱਠ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ, ਰਿਜੁ, ਸਮ੍ਮਰਦਨ, ਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਨਾਗਾਵਤਾਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸਵਯੰ ਹਰੀ—ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਸੀ। ਅਤੇ ਇਕੋ ਧੀ ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਪਿਤਾਮਹੀ ਸੀ।
Verse 55
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥
ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ ਆਦਿ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਸਾਖਾਤ ਅਵਤਾਰ ਸਨ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ, ਉਦਾਰਧੀ, ਰਿਜੁ, ਸਮ੍ਮਰਦਨ, ਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੇਸ਼ਾਵਤਾਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਕੋ ਧੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੁਭਦਰਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਪਿਤਾਮਹੀ ਸੀ।
Verse 56
यदा यदा हि धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मन: । तदा तु भगवानीश आत्मानं सृजते हरि: ॥ ५६ ॥
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਪਰਮ ਨਿਯੰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 57
न ह्यस्य जन्मनो हेतु: कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मन: ॥ ५७ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਜਨਮ, ਲੀਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਰਮ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪਰਮ ਦਰਸ਼ਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
Verse 58
यन्मायाचेष्टितं पुंस: स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते ॥ ५८ ॥
ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ—ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਲਾਭ, ਅਰਥਾਤ ਭਗਵੱਧਾਮ ਵਾਪਸੀ ਲਈ।
Verse 59
अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनै: । भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यम: ॥ ५९ ॥
ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸੈਨਾਪਤੀ-ਨਰੇਸ਼ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 60
कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरै: । सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदन: ॥ ६० ॥
ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਐਸੇ ਅਪਰਿਮੇਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸ਼ਿਵ ਵਰਗੇ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹਨ।
Verse 61
कलौ जनिष्यमाणानां दु:खशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद् यश: ॥ ६१ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਯਸ਼ ਫੈਲਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤਰ ਦੁੱਖ, ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 62
यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥ ६२ ॥
ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਯਸ਼—ਸ਼ੁੱਧ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ—ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਭਗਤ ਤੁਰੰਤ ਕਰਮ-ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਲ-ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 63
भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥
ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਮਧੁ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਕੁਰੂ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਆਪਣੇ ਸਨੇਹੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ, ਉਦਾਰ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ-ਧਾਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਖਮ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਰਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ ਰਮਾਇਆ।
Verse 64
भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥
ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਮਧੁ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਕੁਰੂ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਆਪਣੇ ਸਨੇਹੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ, ਉਦਾਰ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ-ਧਾਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਖਮ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਰਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ ਰਮਾਇਆ।
Verse 65
यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण-भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभि: पिबन्त्योनार्यो नराश्च मुदिता: कुपिता निमेश्च ॥ ६५ ॥
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖ ਮਕਰ-ਆਕਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਕੰਨ ਸੁੰਦਰ, ਗੱਲ੍ਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾਮਈ ਮੁਸਕਾਨ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਿੱਤ ਉਤਸਵ ਹੈ; ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਦੇ ਵਿਘਨ ਲਈ ਵਿਧਾਤਾ ਉੱਤੇ ਭਗਤ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 66
जातो गत: पितृगृहाद् व्रजमेधितार्थोहत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदार: । उत्पाद्य तेषु पुरुष: क्रतुभि: समीजेआत्मानमात्मनिगमं प्रथयञ्जनेषु ॥ ६६ ॥
ਲੀਲਾ-ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵ੍ਰਜ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਅੰਤਰੰਗ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ। ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਵੇਦਿਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਵਾਸਤੇ ਯੱਗ ਕੀਤੇ।
Verse 67
पृथ्व्या: स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणा-मन्त:समुत्थकलिना युधि भूपचम्व: । दृष्टया विधूय विजये जयमुद्विघोष्यप्रोच्योद्धवाय च परं समगात् स्वधाम ॥ ६७ ॥ येऽन्येऽरविन्दाक्ष विमुक्तमानिन-स्त्वय्यस्तभावादविशुद्धबुद्धय: । आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं तत:पतन्त्यधोऽनादृतयुष्मदङ्घ्रय: ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿਚ ਕਲੀ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਫੂਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੈਤ-ਸੁਭਾਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜੈਘੋਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰਥ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਹੇ ਅਰਵਿੰਦਾਕਸ਼! ਜੋ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ—ਉਹ ਕਠਿਨ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪਦ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Sātvata is a key ancestor in the Yadu line whose seven sons generate major Yādava branches (including Vṛṣṇi, Andhaka, and Mahābhoja). These clans form the social and political network that supports Kṛṣṇa’s earthly līlā—providing both devotees (for intimate exchanges) and antagonistic forces (for dharma-restoration and bhū-bhāra-haraṇa).
The stuti tradition signals that lineage is evaluated not only by power but by guṇa and bhakti-saṁskāra. By highlighting Devāvṛdha as “equal to the devas” and Babhru as “best among humans,” the Bhāgavata teaches that spiritual excellence sanctifies dynastic history; association with such exalted figures becomes a cause for upliftment—even described here as leading many descendants to liberation.
It states that Bhagavān appears by His own desire (svatantra-icchā), not due to karma or external causation. His descent is compassionate: to protect devotees, to reduce the earth’s burden by orchestrating the downfall of demoniac rulers, and to establish a path where future beings—especially in Kali-yuga—can be freed through śravaṇa (hearing) and smaraṇa (remembering) His glories.
Ānakadundubhi is Vasudeva’s epithet meaning “kettledrums (dundubhi) resounded.” The chapter notes that when Vasudeva was born, devas sounded celestial drums—an auspicious omen marking him as the chosen shelter through whom the Supreme Personality of Godhead, Śrī Kṛṣṇa, would manifest.
The Bhāgavata integrates Itihāsa-linked dynastic threads to show continuity between Purāṇic and Mahābhārata worlds. Kuntī’s mantra (a siddhi obtained through service to Durvāsā) and the birth of Karṇa demonstrate how divine arrangements unfold within human ethics and social constraints, and how key Mahābhārata actors arise within the broader Yādava-linked kinship network.