Adhyaya 22
The Kuru Line, Bhīṣma and Vyāsa; Pāṇḍavas, Parīkṣit, and Future Kings (Chandravaṁśa Continuation)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਂਚਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੁਪਦ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੰਵਰਣ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਰੁ ਦੁਆਰਾ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਰੁ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਪੀ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ; ਦੇਵਾਪੀ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ, ਯੋਗਬਲ ਨਾਲ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼-ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਤੋਂ ਭੀਸ਼ਮ, ਫਿਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ, ਅਤੇ ਵਿਆਸਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ) ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੁ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕੌਰਵ-ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਨਮੇਜਯ ਆਦਿ ਵੰਸ਼ਜ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਕੁਰੁ ਰਾਜਾ ਖੇਮਕ ਤੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਗਧ/ਬਾਰ੍ਹਦ੍ਰਥ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच मित्रायुश्च दिवोदासाच्च्यवनस्तत्सुतो नृप । सुदास: सहदेवोऽथ सोमको जन्तुजन्मकृत् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਿਵੋਦਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਤ੍ਰਾਯੁ ਹੋਇਆ। ਮਿਤ੍ਰਾਯੁ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਚ੍ਯਵਨ, ਸੁਦਾਸ, ਸਹਦੇਵ ਅਤੇ ਸੋਮਕ। ਸੋਮਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਤੂ ਸੀ।
Verse 2
तस्य पुत्रशतं तेषां यवीयान् पृषत: सुत: । स तस्माद् द्रुपदो जज्ञे सर्वसम्पत्समन्वित: ॥ २ ॥
ਸੋਮਕ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪૃਸ਼ਤ ਸੀ। ਪૃਸ਼ਤ ਤੋਂ ਸਭ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜਾ ਦ੍ਰੁਪਦ ਜਨਮਿਆ।
Verse 3
द्रुपदाद् द्रौपदी तस्य धृष्टद्युम्नादय: सुता: । धृष्टद्युम्नाद् धृष्टकेतुर्भार्म्या: पाञ्चालका इमे ॥ ३ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਦ੍ਰੁਪਦ ਤੋਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਜਨਮੀ। ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਆਦਿ ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸਨ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਭਾਰਮ੍ਯਾਸ਼ਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਪਾਂਚਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
Verse 4
योऽजमीढसुतो ह्यन्य ऋक्ष: संवरणस्तत: । तपत्यां सूर्यकन्यायां कुरुक्षेत्रपति: कुरु: ॥ ४ ॥ परीक्षि: सुधनुर्जह्नुर्निषधश्च कुरो: सुता: । सुहोत्रोऽभूत् सुधनुषश्च्यवनोऽथ तत: कृती ॥ ५ ॥
ਅਜਮੀਢ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕ੍ਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਵਰਣ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਵਰਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੂਰਜ-ਕੰਨਿਆ ਤਪਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਕੁਰੂਕ੍ਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਕੁਰੂ ਜਨਮਿਆ। ਕੁਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿ, ਸੁਧਨੁ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ—ਸਨ। ਸੁਧਨੁ ਤੋਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਤੋਂ ਕ੍ਰਤੀ ਜਨਮਿਆ।
Verse 5
योऽजमीढसुतो ह्यन्य ऋक्ष: संवरणस्तत: । तपत्यां सूर्यकन्यायां कुरुक्षेत्रपति: कुरु: ॥ ४ ॥ परीक्षि: सुधनुर्जह्नुर्निषधश्च कुरो: सुता: । सुहोत्रोऽभूत् सुधनुषश्च्यवनोऽथ तत: कृती ॥ ५ ॥
ਅਜਮੀਢ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕ੍ਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਵਰਣ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਵਰਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੂਰਜ-ਕੰਨਿਆ ਤਪਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਕੁਰੂਕ੍ਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਕੁਰੂ ਜਨਮਿਆ। ਕੁਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿ, ਸੁਧਨੁ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ—ਸਨ। ਸੁਧਨੁ ਤੋਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਤੋਂ ਕ੍ਰਤੀ ਜਨਮਿਆ।
Verse 6
वसुस्तस्योपरिचरो बृहद्रथमुखास्तत: । कुशाम्बमत्स्यप्रत्यग्रचेदिपाद्याश्च चेदिपा: ॥ ६ ॥
ਕ੍ਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਪਰਿਚਰ ਵਸੁ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਆਦਿ, ਕੁਸ਼ਾਂਬ, ਮਤਸ੍ਯ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰ ਅਤੇ ਚੇਦਿਪ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਉਪਰਿਚਰ ਵਸੁ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਚੇਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ।
Verse 7
बृहद्रथात् कुशाग्रोऽभूदृषभस्तस्य तत्सुत: । जज्ञे सत्यहितोऽपत्यं पुष्पवांस्तत्सुतो जहु: ॥ ७ ॥
ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰ ਜੰਮਿਆ; ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਭ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਹਿਤ। ਸਤ੍ਯਹਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹੁ ਹੋਇਆ।
Verse 8
अन्यस्यामपि भार्यायां शकले द्वे बृहद्रथात् । ये मात्रा बहिरुत्सृष्टे जरया चाभिसन्धिते । जीव जीवेति क्रीडन्त्या जरासन्धोऽभवत् सुत: ॥ ८ ॥
ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੋ ਅੱਧੇ ਜੰਮੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ‘ਜਰਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸੀ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਜੀਉ, ਜੀਉ!” ਤਦ ਜਰਾਸੰਧ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 9
ततश्च सहदेवोऽभूत् सोमापिर्यच्छ्रुतश्रवा: । परीक्षिरनपत्योऽभूत् सुरथो नाम जाह्नव: ॥ ९ ॥
ਜਰਾਸੰਧ ਤੋਂ ਸਹਦੇਵ ਹੋਇਆ; ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਸੋਮਾਪੀ; ਅਤੇ ਸੋਮਾਪੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ। ਕੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੀ ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਹਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 10
ततो विदूरथस्तस्मात् सार्वभौमस्ततोऽभवत् । जयसेनस्तत्तनयो राधिकोऽतोऽयुताय्वभूत् ॥ १० ॥
ਸੁਰਥ ਤੋਂ ਵਿਦੂਰਥ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰਵਭੌਮ ਜੰਮਿਆ। ਸਾਰਵਭੌਮ ਤੋਂ ਜਯਸੇਨ; ਜਯਸੇਨ ਤੋਂ ਰਾਧਿਕ; ਅਤੇ ਰਾਧਿਕ ਤੋਂ ਅਯੁਤਾਯੁ ਹੋਇਆ।
Verse 11
ततश्चाक्रोधनस्तस्माद् देवातिथिरमुष्य च । ऋक्षस्तस्य दिलीपोऽभूत् प्रतीपस्तस्य चात्मज: ॥ ११ ॥
ਅਯੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਅਕ੍ਰੋਧਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਤਿਥੀ ਸੀ। ਦੇਵਾਤਿਥੀ ਤੋਂ ਰਿਕ੍ਸ਼; ਰਿਕ੍ਸ਼ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ; ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਪ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
Verse 12
देवापि: शान्तनुस्तस्य बाह्लीक इति चात्मजा: । पितृराज्यं परित्यज्य देवापिस्तु वनं गत: ॥ १२ ॥ अभवच्छान्तनू राजा प्राङ्महाभिषसंज्ञित: । यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं यौवनमेति स: ॥ १३ ॥
ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਪੀ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਸਨ। ਦੇਵਾਪੀ ਪਿਤ੍ਰ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਿਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਵਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
Verse 13
देवापि: शान्तनुस्तस्य बाह्लीक इति चात्मजा: । पितृराज्यं परित्यज्य देवापिस्तु वनं गत: ॥ १२ ॥ अभवच्छान्तनू राजा प्राङ्महाभिषसंज्ञित: । यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं यौवनमेति स: ॥ १३ ॥
ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਪੀ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਸਨ। ਦੇਵਾਪੀ ਪਿਤ੍ਰ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਿਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਵਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
Verse 14
शान्तिमाप्नोति चैवाग्र्यां कर्मणा तेन शान्तनु: । समा द्वादश तद्राज्ये न ववर्ष यदा विभु: ॥ १४ ॥ शान्तनुर्ब्राह्मणैरुक्त: परिवेत्तायमग्रभुक् । राज्यं देह्यग्रजायाशु पुरराष्ट्रविवृद्धये ॥ १५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਨਾ ਵਰਸਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਨਗਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ।”
Verse 15
शान्तिमाप्नोति चैवाग्र्यां कर्मणा तेन शान्तनु: । समा द्वादश तद्राज्ये न ववर्ष यदा विभु: ॥ १४ ॥ शान्तनुर्ब्राह्मणैरुक्त: परिवेत्तायमग्रभुक् । राज्यं देह्यग्रजायाशु पुरराष्ट्रविवृद्धये ॥ १५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਨਾ ਵਰਸਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਨਗਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ।”
Verse 16
एवमुक्तो द्विजैर्ज्येष्ठं छन्दयामास सोऽब्रवीत् । तन्मन्त्रिप्रहितैर्विप्रैर्वेदाद् विभ्रंशितो गिरा ॥ १६ ॥ वेदवादातिवादान् वै तदा देवो ववर्ष ह । देवापिर्योगमास्थाय कलापग्राममाश्रित: ॥ १७ ॥
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇਵਾਪੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਅਸ਼ਵਵਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਕੇ ਦੇਵਾਪੀ ਨੂੰ ਵੇਦਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਮੁੜ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਯੋਗਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
एवमुक्तो द्विजैर्ज्येष्ठं छन्दयामास सोऽब्रवीत् । तन्मन्त्रिप्रहितैर्विप्रैर्वेदाद् विभ्रंशितो गिरा ॥ १६ ॥ वेदवादातिवादान् वै तदा देवो ववर्ष ह । देवापिर्योगमास्थाय कलापग्राममाश्रित: ॥ १७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਭਰਾ ਦੇਵਾਪੀ ਨੂੰ ਰਾਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਪੀ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਵੇਦ-ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਹੀ ਮੁੜ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਕੇ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।
Verse 18
सोमवंशे कलौ नष्टे कृतादौ स्थापयिष्यति । बाह्लीकात्सोमदत्तोऽभूद् भूरिर्भूरिश्रवास्तत: ॥ १८ ॥ शलश्च शान्तनोरासीद् गङ्गायां भीष्म आत्मवान् । सर्वधर्मविदां श्रेष्ठो महाभागवत: कवि: ॥ १९ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਅਗਲੇ ਸਤਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਪੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਬਾਹਲੀਕ ਤੋਂ ਸੋਮਦੱਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੂਰੀ, ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਲ ਸਨ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਗਰਭ ਰਾਹੀਂ ਭੀਸ਼ਮ ਜਨਮੇ—ਆਤਮਜ্ঞান ਵਾਲੇ, ਧਰਮ-ਵੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਕਵੀ।
Verse 19
सोमवंशे कलौ नष्टे कृतादौ स्थापयिष्यति । बाह्लीकात्सोमदत्तोऽभूद् भूरिर्भूरिश्रवास्तत: ॥ १८ ॥ शलश्च शान्तनोरासीद् गङ्गायां भीष्म आत्मवान् । सर्वधर्मविदां श्रेष्ठो महाभागवत: कवि: ॥ १९ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਅਗਲੇ ਸਤਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਪੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਬਾਹਲੀਕ ਤੋਂ ਸੋਮਦੱਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੂਰੀ, ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਲ ਸਨ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਗਰਭ ਰਾਹੀਂ ਭੀਸ਼ਮ ਜਨਮੇ—ਆਤਮਜ্ঞান ਵਾਲੇ, ਧਰਮ-ਵੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਕਵੀ।
Verse 20
वीरयूथाग्रणीर्येन रामोऽपि युधि तोषित: । शान्तनोर्दासकन्यायां जज्ञे चित्राङ्गद: सुत: ॥ २० ॥
ਭੀਸ਼ਮਦੇਵ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸਨ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਮੱਛੀਰੇ ਦੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
Verse 21
विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्राङ्गदो हत: । यस्यां पराशरात् साक्षादवतीर्णो हरे: कला ॥ २१ ॥ वेदगुप्तो मुनि: कृष्णो यतोऽहमिदमध्यगाम् । हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन्भगवान् बादरायण: ॥ २२ ॥ मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ । विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात् ॥ २३ ॥ स्वयंवरादुपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे । तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृत: ॥ २४ ॥
ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯ ਸੀ, ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਇਕ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰੀ ਦੀ ਕਲਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵੇਦਵਿਆਸ—ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ੁਕ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਬਾਦਰਾਯਣ ਵਿਆਸ ਨੇ ਪੈਲ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੈਰਾਗ੍ਯਯੁਕਤ ਸ਼ਾਂਤ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਯ ਭਾਗਵਤ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ। ਫਿਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵਯੰਵਰ ਤੋਂ ਬਲਪੂਰਵਕ ਲਿਆ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਯਕਸ਼ਮਾ ਰੋਗ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।
Verse 22
विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्राङ्गदो हत: । यस्यां पराशरात् साक्षादवतीर्णो हरे: कला ॥ २१ ॥ वेदगुप्तो मुनि: कृष्णो यतोऽहमिदमध्यगाम् । हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन्भगवान् बादरायण: ॥ २२ ॥ मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ । विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात् ॥ २३ ॥ स्वयंवरादुपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे । तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृत: ॥ २४ ॥
ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨਾਮ ਦੇ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਹਰੀ ਦੀ ਕਲਾ-ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਪੈਲ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬਾਦਰਾਯਣ ਵਿਆਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਯ ਭਾਗਵਤ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ।
Verse 23
विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्राङ्गदो हत: । यस्यां पराशरात् साक्षादवतीर्णो हरे: कला ॥ २१ ॥ वेदगुप्तो मुनि: कृष्णो यतोऽहमिदमध्यगाम् । हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन्भगवान् बादरायण: ॥ २२ ॥ मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ । विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात् ॥ २३ ॥ स्वयंवरादुपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे । तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृत: ॥ २४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਯ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਵਯੰਵਰ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ—ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Verse 24
विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्राङ्गदो हत: । यस्यां पराशरात् साक्षादवतीर्णो हरे: कला ॥ २१ ॥ वेदगुप्तो मुनि: कृष्णो यतोऽहमिदमध्यगाम् । हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन्भगवान् बादरायण: ॥ २२ ॥ मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ । विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात् ॥ २३ ॥ स्वयंवरादुपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे । तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृत: ॥ २४ ॥
ਸਵਯੰਵਰ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਬਹੁਤ ਆਸਕਤ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਛਯ ਰੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।
Verse 25
क्षेत्रेऽप्रजस्य वै भ्रातुर्मात्रोक्तो बादरायण: । धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं चाप्यजीजनत् ॥ २५ ॥
ਸੰਤਾਨਹੀਣ ਭਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਵਿਆਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੂ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ।
Verse 26
गान्धार्यां धृतराष्ट्रस्य जज्ञे पुत्रशतं नृप । तत्र दुर्योधनो ज्येष्ठो दु:शला चापि कन्यका ॥ २६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ! ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਜੰਮੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁಃਸ਼ਲਾ ਸੀ।
Verse 27
शापान्मैथुनरुद्धस्य पाण्डो: कुन्त्यां महारथा: । जाता धर्मानिलेन्द्रेभ्यो युधिष्ठिरमुखास्त्रय: ॥ २७ ॥ नकुल: सहदेवश्च माद्रयां नासत्यदस्रयो: । द्रौपद्यां पञ्च पञ्चभ्य: पुत्रास्ते पितरोऽभवन् ॥ २८ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡੂ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਧਰਮਰਾਜ, ਵਾਯੁਦੇਵ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਰਥੀ ਜਨਮੇ। ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੰਜਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਸਨ।
Verse 28
शापान्मैथुनरुद्धस्य पाण्डो: कुन्त्यां महारथा: । जाता धर्मानिलेन्द्रेभ्यो युधिष्ठिरमुखास्त्रय: ॥ २७ ॥ नकुल: सहदेवश्च माद्रयां नासत्यदस्रयो: । द्रौपद्यां पञ्च पञ्चभ्य: पुत्रास्ते पितरोऽभवन् ॥ २८ ॥
ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਾਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਦਸ੍ਰ—ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਜਨਮੇ। ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੰਜਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਮੰਨੇ ਗਏ।
Verse 29
युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्य: श्रुतसेनो वृकोदरात् । अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलि: ॥ २९ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿੰਧ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
Verse 30
सहदेवसुतो राजञ्छ्रुतकर्मा तथापरे । युधिष्ठिरात् तु पौरव्यां देवकोऽथ घटोत्कच: ॥ ३० ॥ भीमसेनाद्धिडिम्बायां काल्यां सर्वगतस्तत: । सहदेवात् सुहोत्रं तु विजयासूत पार्वती ॥ ३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੌਰਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਦੇਵਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਹਿਡਿੰਬਾ ਤੋਂ ਘਟੋਤਕਚ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਤੋਂ ਸਰਵਗਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਵਿਜਯਾ ਤੋਂ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
Verse 31
सहदेवसुतो राजञ्छ्रुतकर्मा तथापरे । युधिष्ठिरात् तु पौरव्यां देवकोऽथ घटोत्कच: ॥ ३० ॥ भीमसेनाद्धिडिम्बायां काल्यां सर्वगतस्तत: । सहदेवात् सुहोत्रं तु विजयासूत पार्वती ॥ ३१ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਤੋਂ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਘਟੋਤਕਚ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਰਵਗਤ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਹੋਇਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
Verse 32
करेणुमत्यां नकुलो नरमित्रं तथार्जुन: । इरावन्तमुलुप्यां वै सुतायां बभ्रुवाहनम् । मणिपुरपते: सोऽपि तत्पुत्र: पुत्रिकासुत: ॥ ३२ ॥
ਕਰੇਣੁਮਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਕੁਲ ਦਾ ਨਰਮਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗਕੰਨਿਆ ਉਲੂਪੀ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਇਰਾਵਾਨ ਅਤੇ ਮਣਿਪੁਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਜੰਮਿਆ; ਉਹ ਮਣਿਪੁਰਪਤੀ ਦਾ ‘ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ-ਸੁਤ’, ਅਰਥਾਤ ਦੱਤਕ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
Verse 33
तव तात: सुभद्रायामभिमन्युरजायत । सर्वातिरथजिद् वीर उत्तरायां ततो भवान् ॥ ३३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਅਤਿਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਰਾਟਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜੰਮਿਆ।
Verse 34
परिक्षीणेषु कुरुषु द्रौणेर्ब्रह्मास्त्रतेजसा । त्वं च कृष्णानुभावेन सजीवो मोचितोऽन्तकात् ॥ ३४ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਪਰ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਜੀਵਤ ਰਿਹਾ।
Verse 35
तवेमे तनयास्तात जनमेजयपूर्वका: । श्रुतसेनो भीमसेन उग्रसेनश्च वीर्यवान् ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਤੇਰੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ—ਜਨਮੇਜਯ (ਵੱਡਾ), ਸ਼੍ਰੁਤਸੇਨ, ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ ਉਗ੍ਰਸੇਨ—ਬਹੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹਨ।
Verse 36
जनमेजयस्त्वां विदित्वा तक्षकान्निधनं गतम् । सर्पान् वै सर्पयागाग्नौ स होष्यति रुषान्वित: ॥ ३६ ॥
ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੱਪ-ਯੱਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 37
कालषेयं पुरोधाय तुरं तुरगमेधषाट् । समन्तात् पृथिवीं सर्वां जित्वा यक्ष्यति चाध्वरै: ॥ ३७ ॥
ਕਾਲਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੂਰ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾ ਕੇ ਜਨਮੇਜਯ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਨੇਕ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਤੁਰਗਮੇਧਸ਼ਾਟ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 38
तस्य पुत्र: शतानीको याज्ञवल्क्यात् त्रयीं पठन् । अस्त्रज्ञानं क्रियाज्ञानं शौनकात् परमेष्यति ॥ ३८ ॥
ਜਨਮੇਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਤੋਂ ਤ੍ਰਯੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹੇਗਾ; ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰ੍ਯ ਤੋਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੌਨਕ ਤੋਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
Verse 39
सहस्रानीकस्तत्पुत्रस्ततश्चैवाश्वमेधज: । असीमकृष्णस्तस्यापि नेमिचक्रस्तु तत्सुत: ॥ ३९ ॥
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧਜ; ਅਸ਼ਵਮੇਧਜ ਤੋਂ ਅਸੀਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇਮਿਚਕ੍ਰ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 40
गजाह्वये हृते नद्या कौशाम्ब्यां साधु वत्स्यति । उक्तस्ततश्चित्ररथस्तस्माच्छुचिरथ: सुत: ॥ ४० ॥
ਜਦੋਂ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਗਜਾਹ੍ਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਨਗਰ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਨੇਮਿਚਕ੍ਰ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੱਸੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਚਿਰਥ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 41
तस्माच्च वृष्टिमांस्तस्य सुषेणोऽथ महीपति: । सुनीथस्तस्य भविता नृचक्षुर्यत् सुखीनल: ॥ ४१ ॥
ਸ਼ੁਚਿਰਥ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟਿਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਸ਼ੇਣ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣੇਗਾ। ਸੁਸ਼ੇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨੀਥ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨ੍ਰਿਚਕ੍ਸ਼ੁ, ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਚਕ੍ਸ਼ੁ ਤੋਂ ਸੁਖੀਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 42
परिप्लव: सुतस्तस्मान्मेधावी सुनयात्मज: । नृपञ्जयस्ततो दूर्वस्तिमिस्तस्माज्जनिष्यति ॥ ४२ ॥
ਸੁਖੀਨਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰਿਪਲਵ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਯ। ਸੁਨਯ ਤੋਂ ਮੇਧਾਵੀ, ਮੇਧਾਵੀ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਪੰਜਯ, ਨ੍ਰਿਪੰਜਯ ਤੋਂ ਦੂਰਵ ਅਤੇ ਦੂਰਵ ਤੋਂ ਤਿਮੀ ਜਨਮੇਗਾ।
Verse 43
तिमेर्बृहद्रथस्तस्माच्छतानीक: सुदासज: । शतानीकाद् दुर्दमनस्तस्यापत्यं महीनर: ॥ ४३ ॥
ਤਿਮੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ; ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਤੋਂ ਸੁਦਾਸ; ਸੁਦਾਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕ। ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਤੋਂ ਦੁਰਦਮਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹੀਨਰ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 44
दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यत: । ब्रह्मक्षत्रस्य वै योनिर्वंशो देवर्षिसत्कृत: ॥ ४४ ॥ क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ । अथ मागधराजानो भाविनो ये वदामि ते ॥ ४५ ॥
ਮਹੀਨਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਡਪਾਣੀ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮੀ; ਨਿਮੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਖ਼ੇਮਕ ਜਨਮੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਯੋਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ੇਮਕ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਗਧ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣ।
Verse 45
दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यत: । ब्रह्मक्षत्रस्य वै योनिर्वंशो देवर्षिसत्कृत: ॥ ४४ ॥ क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ । अथ मागधराजानो भाविनो ये वदामि ते ॥ ४५ ॥
ਮਹੀਨਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਡਪਾਣੀ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮੀ; ਨਿਮੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਖ਼ੇਮਕ ਜਨਮੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਯੋਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ੇਮਕ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਗਧ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣ।
Verse 46
भविता सहदेवस्य मार्जारिर्यच्छ्रुतश्रवा: । ततो युतायुस्तस्यापि निरमित्रोऽथ तत्सुत: ॥ ४६ ॥ सुनक्षत्र: सुनक्षत्राद् बृहत्सेनोऽथ कर्मजित् । तत: सुतञ्जयाद् विप्र: शुचिस्तस्य भविष्यति ॥ ४७ ॥ क्षेमोऽथ सुव्रतस्तस्माद् धर्मसूत्र: समस्तत: । द्युमत्सेनोऽथ सुमति: सुबलो जनिता तत: ॥ ४८ ॥
ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਜਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਮਾਰਜਾਰੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਤੋਂ ਯੁਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਯੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ। ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਕਸ਼ਤ੍ਰ; ਸੁਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ; ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ ਤੋਂ ਕਰਮਜਿਤ। ਕਰਮਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤੰਜਯ; ਸੁਤੰਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਪ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਚਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਚਿ ਤੋਂ ਖ਼ੇਮ; ਖ਼ੇਮ ਤੋਂ ਸੁਵ੍ਰਤ; ਸੁਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਧਰਮਸੂਤਰ। ਧਰਮਸੂਤਰ ਤੋਂ ਸਮ; ਸਮ ਤੋਂ ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ; ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ ਤੋਂ ਸੁਮਤੀ; ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਸੁਬਲ ਜਨਮੇਗਾ।
Verse 47
भविता सहदेवस्य मार्जारिर्यच्छ्रुतश्रवा: । ततो युतायुस्तस्यापि निरमित्रोऽथ तत्सुत: ॥ ४६ ॥ सुनक्षत्र: सुनक्षत्राद् बृहत्सेनोऽथ कर्मजित् । तत: सुतञ्जयाद् विप्र: शुचिस्तस्य भविष्यति ॥ ४७ ॥ क्षेमोऽथ सुव्रतस्तस्माद् धर्मसूत्र: समस्तत: । द्युमत्सेनोऽथ सुमति: सुबलो जनिता तत: ॥ ४८ ॥
ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਜਾਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਜਾਰੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਤੋਂ ਯੁਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਯੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ; ਸੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ ਤੋਂ ਕਰਮਜਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਰਮਜਿਤ ਤੋਂ ਸੁਤੰਜਯ, ਸੁਤੰਜਯ ਤੋਂ ਵਿਪ੍ਰ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਚਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਚਿ ਤੋਂ ਖੇਮ, ਖੇਮ ਤੋਂ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਧਰਮਸੂਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਧਰਮਸੂਤਰ ਤੋਂ ਸਮ, ਸਮ ਤੋਂ ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ, ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ ਤੋਂ ਸੁਮਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਸੁਬਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 48
भविता सहदेवस्य मार्जारिर्यच्छ्रुतश्रवा: । ततो युतायुस्तस्यापि निरमित्रोऽथ तत्सुत: ॥ ४६ ॥ सुनक्षत्र: सुनक्षत्राद् बृहत्सेनोऽथ कर्मजित् । तत: सुतञ्जयाद् विप्र: शुचिस्तस्य भविष्यति ॥ ४७ ॥ क्षेमोऽथ सुव्रतस्तस्माद् धर्मसूत्र: समस्तत: । द्युमत्सेनोऽथ सुमति: सुबलो जनिता तत: ॥ ४८ ॥
ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਜਾਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਜਾਰੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਤੋਂ ਯੁਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਯੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ; ਸੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ ਤੋਂ ਕਰਮਜਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਰਮਜਿਤ ਤੋਂ ਸੁਤੰਜਯ, ਸੁਤੰਜਯ ਤੋਂ ਵਿਪ੍ਰ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਚਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਚਿ ਤੋਂ ਖੇਮ, ਖੇਮ ਤੋਂ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਧਰਮਸੂਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਧਰਮਸੂਤਰ ਤੋਂ ਸਮ, ਸਮ ਤੋਂ ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ, ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ ਤੋਂ ਸੁਮਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਸੁਬਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 49
सुनीथ: सत्यजिदथ विश्वजिद् यद् रिपुञ्जय: । बार्हद्रथाश्च भूपाला भाव्या: साहस्रवत्सरम् ॥ ४९ ॥
ਸੁਬਲ ਤੋਂ ਸੁਨੀਥ, ਸੁਨੀਥ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤ ਤੋਂ ਰਿਪੁੰਜਯ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ।
Frequently Asked Questions
Devāpi is the elder son of Pratīpa and brother of Śāntanu. In 9.22 he becomes a case study in adhikāra (fitness for rule): due to deviation from Vedic principles (instigated by political manipulation), he is rendered unfit to govern, and Śāntanu resumes kingship, after which rains return. The Bhāgavatam further gives Devāpi an eschatological role—after the Soma dynasty ends in Kali-yuga, he will reestablish it at the start of the next Satya-yuga—showing how Purāṇic history spans cyclical time and links morality, cosmic order, and dynastic continuity.
Parīkṣit’s rescue from the brahmāstra (released by Droṇa’s son) is narrated as poṣaṇa—Bhagavān’s direct protection of His devotee and of the dynastic line through which dharma is preserved. The episode underscores that royal continuity is not merely biological succession; it is safeguarded by Kṛṣṇa for the sake of sustaining righteous order and enabling the transmission of Bhāgavata teachings.
By inserting Vyāsa’s birth (from Parāśara and Satyavatī) and Śukadeva’s discipleship, the text authenticates transmission (paramparā) and anchors Śrīmad-Bhāgavatam within sacred history. It also frames Vyāsa not only as a genealogical figure but as an avatāra-like compiler and teacher who entrusts the Bhāgavatam to a renounced, desireless hearer—signaling that the ultimate purpose of history is liberation through śravaṇa and bhakti.
Jarāsandha appears within the Bṛhadratha line: born in two halves and joined by the she-demon Jarā, he embodies the Purāṇic motif that destiny and power can arise through extraordinary, non-linear means. In the genealogical architecture, his birth explains the continuity of the Magadha-associated line and sets up later political-historical trajectories that intersect with Kṛṣṇa’s līlā in wider Vaiṣṇava narrative memory.