Adhyaya 15
Paraśurāma, Kārtavīryārjuna, and the Kāmadhenu Offense (with Lunar-line Genealogy to Gādhi and Jamadagni)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਪੁਰੂਰਵਾ–ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਹਨੂ ਰਾਹੀਂ, ਅੱਗੇ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਕਥਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ-ਮੂਲ ਧਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ—ਚੀਕ ਮੁਨੀ ਵਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਭ ਘੋੜੇ ਕਨਿਆ-ਸ਼ੁਲਕ ਵਜੋਂ ਦੇ ਕੇ ਗਾਧੀ ਦੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹਵਿ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ; ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਵਰ, ਉਸ ਦਾ ਦੰਭ ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਹੈਹਯ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਮਦਗਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਭਾਰੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਦੰਡ ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच ऐलस्य चोर्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप । आयु: श्रुतायु: सत्यायू रयोऽथ विजयो जय: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਐਲ ਪੁਰੂਰਵਾ ਦੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਆਯੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਸਤ੍ਯਾਯੁ, ਰਯ, ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਜਯ।
Verse 2
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਮਾਨ, ਸਤ੍ਯਾਯੂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੁਤੰਜਯ, ਰਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏਕ, ਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਿਤ ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਸੀ। ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਂਚਨ, ਉਸ ਦਾ ਹੋਤ੍ਰਕ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਨੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਇਕ ਘੂਟ ਵਿੱਚ ਪੀ ਲਿਆ।
Verse 3
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਮਾਨ, ਸਤ੍ਯਾਯੂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੁਤੰਜਯ, ਰਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏਕ, ਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਿਤ ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਸੀ। ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਂਚਨ, ਉਸ ਦਾ ਹੋਤ੍ਰਕ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਨੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਇਕ ਘੂਟ ਵਿੱਚ ਪੀ ਲਿਆ।
Verse 4
जह्नोस्तु पुरुस्तस्याथ बलाकश्चात्मजोऽजक: । तत: कुश: कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वसु: । कुशनाभश्च चत्वारो गाधिरासीत् कुशाम्बुज: ॥ ४ ॥
ਜਹਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ, ਪੁਰੂ ਦਾ ਬਲਾਕ, ਬਲਾਕ ਦਾ ਅਜਕ ਅਤੇ ਅਜਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਸੀ। ਕੁਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਕੁਸ਼ਾਂਬੁ, ਤਨਯ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਨਾਭ—ਸਨ। ਕੁਸ਼ਾਂਬੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ ਸੀ।
Verse 5
तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥
ਗਾਧੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਰਿਚੀਕ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ। ਗਾਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਵਰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਅਸੀਂ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਤਰੀਏ ਹਾਂ; ਕਨਿਆ-ਸ਼ੁਲਕ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਲਿਆਓ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਨ ਕਾਲੇ ਹੋਣ।”
Verse 6
तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥
ਗਾਧੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਰਿਚੀਕ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ। ਗਾਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਵਰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਅਸੀਂ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਤਰੀਏ ਹਾਂ; ਕਨਿਆ-ਸ਼ੁਲਕ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਲਿਆਓ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਨ ਕਾਲੇ ਹੋਣ।”
Verse 7
इत्युक्तस्तन्मतं ज्ञात्वा गत: स वरुणान्तिकम् । आनीय दत्त्वा तानश्वानुपयेमे वराननाम् ॥ ७ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਰਿਚੀਕ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਾਂਪ ਲਿਆ। ਉਹ ਵਰੁਣਦੇਵ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਲਿਆਇਆ। ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 8
स ऋषि: प्रार्थित: पत्न्या श्वश्र्वा चापत्यकाम्यया । श्रपयित्वोभयैर्मन्त्रैश्चरुं स्नातुं गतो मुनि: ॥ ८ ॥
ਫਿਰ ਰਿਚੀਕ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸੱਸ—ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਚਰੂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਪਤਨੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੱਸ ਲਈ ਖ਼ਤਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਰੂ ਪਕਾਇਆ, ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 9
तावत् सत्यवती मात्रा स्वचरुं याचिता सती । श्रेष्ठं मत्वा तयायच्छन्मात्रे मातुरदत् स्वयम् ॥ ९ ॥
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਧੀ ਲਈ ਬਣਿਆ ਚਰੂ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਧੀ ਤੋਂ ਉਹ ਚਰੂ ਮੰਗ ਲਿਆ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਰੂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਚਰੂ ਆਪ ਖਾ ਲਿਆ।
Verse 10
तद् विदित्वा मुनि: प्राह पत्नीं कष्टमकारषी: । घोरो दण्डधर: पुत्रो भ्राता ते ब्रह्मवित्तम: ॥ १० ॥
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਰਿਚੀਕ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਤਨੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਅਨਰਥ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਿਆਨਕ ਖ਼ਤਰੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਯੋਗ; ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਜਾਨਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।”
Verse 11
प्रसादित: सत्यवत्या मैवं भूरिति भार्गव: । अथ तर्हि भवेत् पौत्रो जमदग्निस्ततोऽभवत् ॥ ११ ॥
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਰਿਚੀਕ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਰਿਚੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਪੌਤਰਾ ਖ਼ਤਰੀ-ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
Verse 12
सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਰੇਣੂ ਦੀ ਧੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਸੁਮਾਨ ਆਦਿ ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 13
सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਰੇਣੂ ਦੀ ਧੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਸੁਮਾਨ ਆਦਿ ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 14
यमाहुर्वासुदेवांशं हैहयानां कुलान्तकम् । त्रि:सप्तकृत्वो य इमां चक्रे नि:क्षत्रियां महीम् ॥ १४ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ਾਵਤਾਰ ਅਤੇ ਹੈਹਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਕੀ ਵਾਰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ-ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 15
दृप्तं क्षत्रं भुवो भारमब्रह्मण्यमनीनशत् । रजस्तमोवृतमहन् फल्गुन्यपि कृतेꣷहसि ॥ १५ ॥
ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਅਹੰਕਾਰੀ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਅਧਰਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ-ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਦੋਸ਼ ਵੱਡਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਗਤ-ਹਿਤ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
Verse 16
श्रीराजोवाच किं तदंहो भगवतो राजन्यैरजितात्मभि: । कृतं येन कुलं नष्टं क्षत्रियाणामभीक्ष्णश: ॥ १६ ॥
ਸ਼੍ਰੀਰਾਜਾ (ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ) ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕੁਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?
Verse 17
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 18
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਅਦਮ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ, ਓਜ, ਸ਼੍ਰੀ, ਤੇਜ, ਵੀਰਯ, ਯਸ਼, ਬਲ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮਿਲੀ।
Verse 19
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਤਵ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਮਿਲਿਆ; ਇਉਂ ਪੂਰਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 20
स्त्रीरत्नैरावृत: क्रीडन् रेवाम्भसि मदोत्कट: । वैजयन्तीं स्रजं बिभ्रद् रुरोध सरितं भुजै: ॥ २० ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੇਵਾ-ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਦ ਨਾਲ ਉੱਤਾਵਲਾ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਜੈ-ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਅ ਰੋਕ ਬੈਠਾ।
Verse 21
विप्लावितं स्वशिबिरं प्रतिस्रोत:सरिज्जलै: । नामृष्यत् तस्य तद् वीर्यं वीरमानी दशानन: ॥ २१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਲਟੀ ਧਾਰ ਵਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਡੇਰਾ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਵੀਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਦਸਾਨਨ ਰਾਵਣ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਦੀ ਉਹ ਤਾਕਤ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ।
Verse 22
गृहीतो लीलया स्त्रीणां समक्षं कृतकिल्बिष: । माहिष्मत्यां सन्निरुद्धो मुक्तो येन कपिर्यथा ॥ २२ ॥
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਅਪਰਾਧੀ ਬਣਿਆ। ਤਦ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
Verse 23
स एकदा तु मृगयां विचरन् विजने वने । यदृच्छयाश्रमपदं जमदग्नेरुपाविशत् ॥ २३ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਉਹ ਜਮਦਗਨੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 24
तस्मै स नरदेवाय मुनिरर्हणमाहरत् । ससैन्यामात्यवाहाय हविष्मत्या तपोधन: ॥ २४ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਮਦਗਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਹਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਵਿਸ਼ਮਤੀ (ਕਾਮਧੇਨੂ) ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿਥੀ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਭ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
Verse 25
स वै रत्नं तु तद् दृष्ट्वा आत्मैश्वर्यातिशायनम् । तन्नाद्रियताग्निहोत्र्यां साभिलाष: सहैहय: ॥ २५ ॥
ਉਸ ਰਤਨ-ਸਰੂਪ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਨੇ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਐਸ਼ਵਰਯਵਾਨ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੈਹਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਦਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ; ਉਲਟ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਉਸ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 26
हविर्धानीमृषेर्दर्पान्नरान् हर्तुमचोदयत् । ते च माहिष्मतीं निन्यु: सवत्सां क्रन्दतीं बलात् ॥ २६ ॥
ਭੌਤਿਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲ ਕੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹਵਿਰਧਾਨੀ (ਕਾਮਧੇਨੂ) ਚੁਰਾਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ। ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਲੈ ਗਏ।
Verse 27
अथ राजनि निर्याते राम आश्रम आगत: । श्रुत्वा तत् तस्य दौरात्म्यं चुक्रोधाहिरिवाहत: ॥ २७ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਸ ਦੀ ਦੁਰਾਤਮਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਕਨਿੱਠ ਪੁੱਤਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਕੁਚਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।
Verse 28
घोरमादाय परशुं सतूणं वर्म कार्मुकम् । अन्वधावत दुर्मर्षो मृगेन्द्र इव यूथपम् ॥ २८ ॥
ਭਿਆਨਕ ਪਰਸ਼ੂ, ਤੂਣ, ਕਵਚ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧੀ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਹਾਥੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
तमापतन्तं भृगुवर्यमोजसा धनुर्धरं बाणपरश्वधायुधम् । ऐणेयचर्माम्बरमर्कधामभि- र्युतं जटाभिर्ददृशे पुरीं विशन् ॥ २९ ॥
ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ—ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਬਾਣ, ਪਰਸ਼ੂ ਅਤੇ ਢਾਲ ਨਾਲ; ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਜਟਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ।
Verse 30
अचोदयद्धस्तिरथाश्वपत्तिभि- र्गदासिबाणर्ष्टिशतघ्निशक्तिभि: । अक्षौहिणी: सप्तदशातिभीषणा- स्ता राम एको भगवानसूदयत् ॥ ३० ॥
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰ, ਬਾਣ, ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਤਘਨੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਸਤਾਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾਵਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
यतो यतोऽसौ प्रहरत्परश्वधो मनोऽनिलौजा: परचक्रसूदन: । ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकन्धरा निपेतुरुर्व्यां हतसूतवाहना: ॥ ३१ ॥
ਸ਼ਤਰੂ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਮਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰਸ਼ੂ ਚਲਾਉਂਦੇ। ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਉਹ ਵਾਰ ਕਰਦੇ, ਉਥੇ ਉਥੇ ਵੈਰੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ—ਬਾਂਹਾਂ, ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਮੋਢੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ; ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਹਨ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।
Verse 32
दृष्ट्वा स्वसैन्यं रुधिरौघकर्दमे रणाजिरे रामकुठारसायकै: । विवृक्णवर्मध्वजचापविग्रहं निपातितं हैहय आपतद् रुषा ॥ ३२ ॥
ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦੇ ਕੁਹਾੜੇ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਚਿੱਕੜ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਾਰਤਵੀਰਯਾਰਜੁਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੌੜਿਆ।
Verse 33
अथार्जुन: पञ्चशतेषु बाहुभि- र्धनु:षु बाणान् युगपत् स सन्दधे । रामाय रामोऽस्त्रभृतां समग्रणी- स्तान्येकधन्वेषुभिराच्छिनत् समम् ॥ ३३ ॥
ਫਿਰ ਕਾਰਤਵੀਰਯਾਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸੌ ਧਨੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਤੀਰ ਚਲਾਏ, ਪਰ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਇਕੋ ਧਨੁੱਖ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 34
पुन: स्वहस्तैरचलान् मृधेऽङ्घ्रिपा- नुत्क्षिप्य वेगादभिधावतो युधि । भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद राम: प्रसभं त्वहेरिव ॥ ३४ ॥
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਤੀਰ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਪੁੱਟ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ। ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਸੱਪ ਦੇ ਫਣ ਵਾਂਗ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਹਾੜੇ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 35
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥
ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਲਿਆ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 36
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥
ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਲਿਆ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 37
स्वकर्म तत्कृतं राम: पित्रे भ्रातृभ्य एव च । वर्णयामास तच्छ्रुत्वा जमदग्निरभाषत ॥ ३७ ॥
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਦੇ ਵਧ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਮਦਗਨੀ ਬੋਲੇ।
Verse 38
राम राम महाबाहो भवान् पापमकारषीत् । अवधीन्नरदेवं यत्सर्वदेवमयं वृथा ॥ ३८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਰਾਮ! ਤੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸ ਨਰਦੇਵ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 39
वयं हि ब्राह्मणास्तात क्षमयार्हणतां गता: । यया लोकगुरुर्देव: पारमेष्ठ्यमगात् पदम् ॥ ३९ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ; ਖ਼ਿਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਖ਼ਿਮਾ ਨਾਲ ਲੋਕਗੁਰੂ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 40
क्षमया रोचते लक्ष्मीर्ब्राह्मी सौरी यथा प्रभा । क्षमिणामाशु भगवांस्तुष्यते हरिरीश्वर: ॥ ४० ॥
ਖ਼ਿਮਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
राज्ञो मूर्धाभिषिक्तस्य वधो ब्रह्मवधाद् गुरु: । तीर्थसंसेवया चांहो जह्यङ्गाच्युतचेतन: ॥ ४१ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਮੂਰਧਾਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਵਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਜੇ ਤੂੰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਜੋੜ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਾਪਾਪ ਧੁਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames the repeated annihilation as avatāra-kārya: when ruling dynasties, inflated by rajas and tamas, disregard brāhmaṇical law and become irreligious, the Lord intervenes to reduce the burden of the earth. The immediate narrative trigger is the Haihaya king Kārtavīryārjuna’s abuse of power culminating in the theft of Jamadagni’s kāmadhenu—an attack on the sacrificial order (yajña) that sustains society.
Though extraordinarily blessed through worship of Dattātreya, Kārtavīryārjuna becomes proud and covetous. After being hospitably received, he and the Haihayas forcibly seize Jamadagni’s kāmadhenu and her calf for their own use in agnihotra and royal prestige. This is portrayed as a direct violation of saintly property, guest-honor (atithi-satkāra), and the brāhmaṇa-protected sacrificial economy—provoking Paraśurāma’s punitive response.
Jamadagni speaks from brāhmaṇa-dharma, where forgiveness and restraint are central virtues and where the king is regarded as a representative of divine administration. He teaches that killing an emperor is karmically weighty, even when the king is at fault, and therefore prescribes prāyaścitta through intensified devotion (Hari-bhajana/Kṛṣṇa consciousness) and tīrtha-sevā (worship of holy places). The point is not to deny justice, but to underline the spiritual gravity of violence and the brāhmaṇa ideal of forbearance.