Adhyaya 6
Devas in Dvārakā, Brahmā’s Petition, and Uddhava’s Appeal (Prabhāsa Departure Set-Up)
ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦਵਾਰਕਾ ਆ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆ-ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਅਧੀਸ਼ਵਰ, ਸਧਾਰਣ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਕਮਲ ਭੋਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਐਸਾ ਸ਼ਰਨ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਪਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਿਤੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤਣ, ਪਰ ਲੋਕ-ਪਾਲਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕਰਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਅਤਿਸ਼ਕਤੀ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਨਾ ਬਣੇ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼ਾਪ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਧਵ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਬਰਾਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਗਲੇ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਥੇ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ ब्रह्मात्मजै: देवै: प्रजेशैरावृतोऽभ्यगात् । भवश्च भूतभव्येशो ययौ भूतगणैर्वृत: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਮੰਗਲਦਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।
Verse 2
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवानादित्या वसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवता: ॥ २ ॥ गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धचारणगुह्यका: । ऋषय: पितरश्चैव सविद्याधरकिन्नरा: ॥ ३ ॥ द्वारकामुपसञ्जग्मु: सर्वे कृष्णदिदृक्षव: । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरम: । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥
ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ; ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ; ਰਿਭੂ, ਅੰਗਿਰਸ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਸਾਧ੍ਯ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਾ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਗੁਹ੍ਯਕ; ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ—ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਯਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवानादित्या वसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवता: ॥ २ ॥ गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धचारणगुह्यका: । ऋषय: पितरश्चैव सविद्याधरकिन्नरा: ॥ ३ ॥ द्वारकामुपसञ्जग्मु: सर्वे कृष्णदिदृक्षव: । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरम: । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥
ਇੰਦਰ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰਿਭੂ, ਅੰਗਿਰਸ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਦੇਵਤਾ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਤੇ ਕਿੰਨਰ—ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 4
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवानादित्या वसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवता: ॥ २ ॥ गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धचारणगुह्यका: । ऋषय: पितरश्चैव सविद्याधरकिन्नरा: ॥ ३ ॥ द्वारकामुपसञ्जग्मु: सर्वे कृष्णदिदृक्षव: । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरम: । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥
ਇੰਦਰ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰਿਭੂ, ਅੰਗਿਰਸ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਦੇਵਤਾ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਤੇ ਕਿੰਨਰ—ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 5
तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महर्द्धिभि: । व्यचक्षतावितृप्ताक्षा: कृष्णमद्भुतदर्शनम् ॥ ५ ॥
ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 6
स्वर्गोद्यानोपगैर्माल्यैश्छादयन्तो यदूत्तमम् । गीर्भिश्चित्रपदार्थाभिस्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम् ॥ ६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਦੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਸੁਹਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 7
श्रीदेवा ऊचु: नता: स्म ते नाथ पदारविन्दं बुद्धीन्द्रियप्राणमनोवचोभि: । यच्चिन्त्यतेऽन्तर्हृदि भावयुक्तै- र्मुमुक्षुभि: कर्ममयोरुपाशात् ॥ ७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਨਾਥ! ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਾਵ-ਯੁਕਤ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰ-ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਦੇ ਕਠੋਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 8
त्वं मायया त्रिगुणयात्मनि दुर्विभाव्यं व्यक्तं सृजस्यवसि लुम्पसि तद्गुणस्थ: । नैतैर्भवानजित कर्मभिरज्यते वै यत् स्वे सुखेऽव्यवहितेऽभिरतोऽनवद्य: ॥ ८ ॥
ਹੇ ਅਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਈ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਵਿਛਿੰਨ ਨਿਤ੍ਯ ਆਤਮਿਕ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ।
Verse 9
शुद्धिर्नृणां न तु तथेड्य दुराशयानां विद्याश्रुताध्ययनदानतप:क्रियाभि: । सत्त्वात्मनामृषभ ते यशसि प्रवृद्ध- सच्छ्रद्धया श्रवणसम्भृतया यथा स्यात् ॥ ९ ॥
ਹੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਦੁਰਾਸ਼ਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਪੂਜਾ, ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ਼ੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੇ ਸ਼ਭ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਤ-ਸ਼ਰਧਾ ਵਧਾਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਹੀਨਾਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ।
Verse 10
स्यान्नस्तवाङ्घ्रिरशुभाशयधूमकेतु: क्षेमाय यो मुनिभिरार्द्रहृदोह्यमान: । य: सात्वतै: समविभूतय आत्मवद्भि- र्व्यूहेऽर्चित: सवनश: स्वरतिक्रमाय ॥ १० ॥
ਸਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਅਸ਼ੁਭ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਹੋਣ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਿਘਲੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯਮੀ ਸਾਤਵਤ ਭਗਤ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ ਵਿਭੂਤੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੁਹਾਡੇ ਚਤੁਰ-ਵਿਊਹ ਵਿਸ্তার ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 11
यश्चिन्त्यते प्रयतपाणिभिरध्वराग्नौ त्रय्या निरुक्तविधिनेश हविर्गृहीत्वा । अध्यात्मयोग उत योगिभिरात्ममायां जिज्ञासुभि: परमभागवतै: परीष्ट: ॥ ११ ॥
ਜੋ ਰਿਗ-ਯਜੁਰ-ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਿ ਲੈ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਤਮ-ਯੋਗ ਦੇ ਯੋਗੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਤਮ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਾਗਵਤ ਭਗਤ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 12
पर्युष्टया तव विभो वनमालयेयं संस्पार्धिनी भगवती प्रतिपत्नीवच्छ्री: । य: सुप्रणीतममुयार्हणमाददन्नो भूयात् सदाङ्घ्रिरशुभाशयधूमकेतु: ॥ १२ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੁੱਕੀ ਵਨਮਾਲਾ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਤ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਾਡੀ ਭੇਟ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਈਰਖਾਲੂ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਵਿਹਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦਯਾਲੁ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਨਿਤ੍ਯ ਸਹਚਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੀ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੂਜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ-ਨਿਧਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਬਣੇ ਰਹਿਣ।
Verse 13
केतुस्त्रिविक्रमयुतस्त्रिपतत्पताको यस्ते भयाभयकरोऽसुरदेवचम्वो: । स्वर्गाय साधुषु खलेष्वितराय भूमन् पाद: पुनातु भगवन् भजतामघं न: ॥ १३ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਧੁੱਜ-ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਪਤਾਕਾ ਸਮਾਨ ਤ੍ਰਿਧਾਰਾ ਗੰਗਾ ਵਹਾਈ। ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੋ।
Verse 14
नस्योतगाव इव यस्य वशे भवन्ति ब्रह्मादयस्तनुभृतो मिथुरर्द्यमाना: । कालस्य ते प्रकृतिपूरुषयो: परस्य शं नस्तनोतु चरण: पुरुषोत्तमस्य ॥ १४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਲ-ਤੱਤ ਦੇ ਕੜੇ ਵਸ਼ ਹੇਠ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਪਾਈ ਬੈਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਸਾਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Verse 15
अस्यासि हेतुरुदयस्थितिसंयमाना- मव्यक्तजीवमहतामपि कालमाहु: । सोऽयं त्रिणाभिरखिलापचये प्रवृत्त: कालो गभीररय उत्तमपूरुषस्त्वम् ॥ १५ ॥
ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ‘ਕਾਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਨਾਭੀ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਖ਼ਸਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਪਰਮੇਸ਼्वर ਹੋ।
Verse 16
त्वत्त: पुमान् समधिगम्य ययास्य वीर्यं धत्ते महान्तमिव गर्भममोघवीर्य: । सोऽयं तयानुगत आत्मन आण्डकोशं हैमं ससर्ज बहिरावरणैरुपेतम् ॥ १६ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਅਚ੍ਯੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਗਰਭਾਧਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਹੱਤੱਤਵ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹੱਤੱਤਵ ਪ੍ਰਭੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੁਵਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 17
तत्तस्थूषश्च जगतश्च भवानधीशो यन्माययोत्थगुणविक्रिययोपनीतान् । अर्थाञ्जुषन्नपि हृषीकपते न लिप्तो येऽन्ये स्वत: परिहृतादपि बिभ्यति स्म ॥ १७ ॥
ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼! ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਗੁਣ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਪਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਹੋਰ ਜੀਵ—ਯੋਗੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਵੀ—ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹੀ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਤੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 18
स्मायावलोकलवदर्शितभावहारि- भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डै: । पत्न्यस्तु षोडशसहस्रमनङ्गबाणै- र्यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न विभ्व्य: ॥ १८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕੁਲੀਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹੋ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਜ਼ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨੀ ਨਿਗਾਹ ਅਤੇ ਵੰਕੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦਾਂਪਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਾਮ-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
Verse 19
विभ्व्यस्तवामृतकथोदवहास्त्रिलोक्या: पादावनेजसरित: शमलानि हन्तुम् । आनुश्रवं श्रुतिभिरङ्घ्रिजमङ्गसङ्गै- स्तीर्थद्वयं शुचिषदस्त उपस्पृशन्ति ॥ १९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਸਭ ਮੈਲ-ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਕਥਾ-ਸੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਾਦਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ-ਸੰਗ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 20
श्रीबादरायणिरुवाच इत्यभिष्टूय विबुधै: सेश: शतधृतिर्हरिम् । अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्याम्बरमाश्रित: ॥ २० ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗੋਵਿੰਦ ਹਰੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 21
श्रीब्रह्मोवाच भूमेर्भारावताराय पुरा विज्ञापित: प्रभो । त्वमस्माभिरशेषात्मन्तत्तथैवोपपादितम् ॥ २१ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
Verse 22
धर्मश्च स्थापित: सत्सु सत्यसन्धेषु वै त्वया । कीर्तिश्च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोकमलापहा ॥ २२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 23
अवतीर्य यदोर्वंशे बिभ्रद् रूपमनुत्तमम् । कर्माण्युद्दामवृत्तानि हिताय जगतोऽकृथा: ॥ २३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਨੁੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਹਾਨ ਅਲੌਕਿਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 24
यानि ते चरितानीश मनुष्या: साधव: कलौ । शृण्वन्त: कीर्तयन्तश्च तरिष्यन्त्यञ्जसा तम: ॥ २४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਧੂ ਭਗਤ ਤੇਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌਖੇ ਹੀ ਇਸ ਯੁਗ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 25
यदुवंशेऽवतीर्णस्य भवत: पुरुषोत्तम । शरच्छतं व्यतीयाय पञ्चविंशाधिकं प्रभो ॥ २५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ! ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੌ ਪੱਚੀ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤਾਂ ਬਿਤਾਈਆਂ।
Verse 26
नाधुना तेऽखिलाधार देवकार्यावशेषितम् । कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायमभूदिदम् ॥ २६ ॥ तत: स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे । सलोकाँल्लोकपालान् न: पाहि वैकुण्ठकिङ्करान् ॥ २७ ॥
ਹੇ ਅਖਿਲਾਧਾਰ! ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਕੁਲ ਵੀ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸ੍ਵਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਨੂੰ—ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ—ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 27
नाधुना तेऽखिलाधार देवकार्यावशेषितम् । कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायमभूदिदम् ॥ २६ ॥ तत: स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे । सलोकाँल्लोकपालान् न: पाहि वैकुण्ठकिङ्करान् ॥ २७ ॥
ਹੇ ਅਖਿਲਾਧਾਰ! ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਕੁਲ ਵੀ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸ੍ਵਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਨੂੰ—ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ—ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 28
श्रीभगवानुवाच अवधारितमेतन्मे यदात्थ विबुधेश्वर । कृतं व: कार्यमखिलं भूमेर्भारोऽवतारित: ॥ २८ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 29
तदिदं यादवकुलं वीर्यशौर्यश्रियोद्धतम् । लोकं जिघृक्षद् रुद्धं मे वेलयेव महार्णव: ॥ २९ ॥
ਇਹ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਨਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
Verse 30
यद्यसंहृत्य दृप्तानां यदूनां विपुलं कुलम् । गन्तास्म्यनेन लोकोऽयमुद्वेलेन विनङ्क्ष्यति ॥ ३० ॥
ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੰਕਾਰੀ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਫੈਲਾਅ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 31
इदानीं नाश आरब्ध: कुलस्य द्विजशापज: । यास्यामि भवनं ब्रह्मन्नेतदन्ते तवानघ ॥ ३१ ॥
ਹੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਧਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 32
श्रीशुक उवाच इत्युक्तो लोकनाथेन स्वयम्भू: प्रणिपत्य तम् । सह देवगणैर्देव: स्वधाम समपद्यत ॥ ३२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 33
अथ तस्यां महोत्पातान् द्वारवत्यां समुत्थितान् । विलोक्य भगवानाह यदुवृद्धान् समागतान् ॥ ३३ ॥
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
Verse 34
श्रीभगवानुवाच एते वै सुमहोत्पाता व्युत्तिष्ठन्तीह सर्वत: । शापश्च न: कुलस्यासीद् ब्राह्मणेभ्यो दुरत्यय: ॥ ३४ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
Verse 35
न वस्तव्यमिहास्माभिर्जिजीविषुभिरार्यका: । प्रभासं सुमहत्पुण्यं यास्यामोऽद्यैव मा चिरम् ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ ਬਜ਼ੁਰਗੋ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਏ ਤਾਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਅੱਜ ਹੀ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ।
Verse 36
यत्र स्नात्वा दक्षशापाद् गृहीतो यक्ष्मणोडुराट् । विमुक्त: किल्बिषात् सद्यो भेजे भूय: कलोदयम् ॥ ३६ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਖ਼ਸਯ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ-ਫਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 37
वयं च तस्मिन्नाप्लुत्य तर्पयित्वा पितृन् सुरान् । भोजयित्वोषिजो विप्रान् नानागुणवतान्धसा ॥ ३७ ॥ तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धयोप्त्वा महान्ति वै । वृजिनानि तरिष्यामो दानैर्नौभिरिवार्णवम् ॥ ३८ ॥
ਅਸੀਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਨ-ਰੂਪੀ ਨੌਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਖ਼ਤਰੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ ਜਿਵੇਂ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨੌਕਾ ਨਾਲ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
वयं च तस्मिन्नाप्लुत्य तर्पयित्वा पितृन् सुरान् । भोजयित्वोषिजो विप्रान् नानागुणवतान्धसा ॥ ३७ ॥ तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धयोप्त्वा महान्ति वै । वृजिनानि तरिष्यामो दानैर्नौभिरिवार्णवम् ॥ ३८ ॥
ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ-ਯੱਗ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪੂਜਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਾਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਦਾਨ-ਰੂਪੀ ਨੌਕਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ।
Verse 39
श्रीशुक उवाच एवं भगवतादिष्टा यादवा: कुरुनन्दन । गन्तुं कृतधियस्तीर्थं स्यन्दनान् समयूयुजन् ॥ ३९ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ! ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਤੀਰਥ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ।
Verse 40
तन्निरीक्ष्योद्धवो राजन् श्रुत्वा भगवतोदितम् । दृष्ट्वारिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णमनुव्रत: ॥ ४० ॥ विविक्त उपसङ्गम्य जगतामीश्वरेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिस्तमभाषत ॥ ४१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਵਰਤੀ ਉੱਧਵ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨੋਟ ਕਰ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੇ ਪਰਮ ਨਿਯੰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਕਮਲਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ।
Verse 41
तन्निरीक्ष्योद्धवो राजन् श्रुत्वा भगवतोदितम् । दृष्ट्वारिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णमनुव्रत: ॥ ४० ॥ विविक्त उपसङ्गम्य जगतामीश्वरेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिस्तमभाषत ॥ ४१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਵਰਤੀ ਉੱਧਵ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨੋਟ ਕਰ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੇ ਪਰਮ ਨਿਯੰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਕਮਲਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ।
Verse 42
श्रीउद्धव उवाच देवदेवेश योगेश पुण्यश्रवणकीर्तन । संहृत्यैतत् कुलं नूनं लोकं सन्त्यक्ष्यते भवान् । विप्रशापं समर्थोऽपि प्रत्यहन्न यदीश्वर: ॥ ४२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਉੱਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼! ਤੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਹਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ—ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਤਿਰੋਭਾਵ ਨਿਕਟ ਹੈ।
Verse 43
नाहं तवाङ्घ्रिकमलं क्षणार्धमपि केशव । त्यक्तुं समुत्सहे नाथ स्वधाम नय मामपि ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਪਲ ਭਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਾਮ ਲੈ ਚਲੋ।
Verse 44
तव विक्रीडितं कृष्ण नृणां परममङ्गलम् । कर्णपीयूषमासाद्य त्यजन्त्यन्यस्पृहां जना: ॥ ४४ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਤੇਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 45
शय्यासनाटनस्थानस्नानक्रीडाशनादिषु । कथं त्वां प्रियमात्मानं वयं भक्तास्त्यजेमहि ॥ ४५ ॥
ਸੋਣਾ, ਬੈਠਣਾ, ਤੁਰਨਾ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਖੇਡ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਸਭ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
Verse 46
त्वयोपभुक्तस्रग्गन्धवासोऽलङ्कारचर्चिता: । उच्छिष्टभोजिनो दासास्तव मायां जयेमहि ॥ ४६ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਹਾਰ, ਸੁਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਸੇਵ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੇ।
Verse 47
वातवसना य ऋषय: श्रमणा ऊर्ध्वमन्थिन: । ब्रह्माख्यं धाम ते यान्ति शान्ता: सन्न्यासीनोऽमला: ॥ ४७ ॥
ਦਿਗੰਬਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਪਸਵੀ ਸ਼੍ਰਮਣ, ਊਰਧਵਰੇਤਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਉਹ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮਕ ਤੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 48
वयं त्विह महायोगिन् भ्रमन्त: कर्मवर्त्मसु । त्वद्वार्तया तरिष्यामस्तावकैर्दुस्तरं तम: ॥ ४८ ॥ स्मरन्त: कीर्तयन्तस्ते कृतानि गदितानि च । गत्युत्स्मितेक्षणक्ष्वेलि यन्नृलोकविडम्बनम् ॥ ४९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਯੋਗੀ! ਅਸੀਂ ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਦੁਸਤਾਰ ਸੰਸਾਰ-ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ।
Verse 49
वयं त्विह महायोगिन् भ्रमन्त: कर्मवर्त्मसु । त्वद्वार्तया तरिष्यामस्तावकैर्दुस्तरं तम: ॥ ४८ ॥ स्मरन्त: कीर्तयन्तस्ते कृतानि गदितानि च । गत्युत्स्मितेक्षणक्ष्वेलि यन्नृलोकविडम्बनम् ॥ ४९ ॥
ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਿਯ ਸਹਚਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀਆਂ ਰਸਮਈ ਲੀਲਾਵਾਂ—ਤੇਰੀ ਚਾਲ, ਨਿਡਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਖੇਡ—ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿਹੀਆਂ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 50
श्रीशुक उवाच एवं विज्ञापितो राजन् भगवान् देवकीसुत: । एकान्तिनं प्रियं भृत्यमुद्धवं समभाषत ॥ ५० ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਏਕਾਂਤੀ ਸੇਵਕ ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
They come to directly behold the Lord and to formally conclude the cosmic mandate for His descent: the removal of the earth’s burden and the reestablishment of dharma. Their prayers also articulate siddhānta—Kṛṣṇa as the transcendental āśraya who controls māyā and kāla yet remains untouched—thereby making the impending withdrawal of His manifest līlā intelligible as divine arrangement rather than material compulsion.
They state that worship, Vedic study, charity, austerity, and ritual alone cannot fully cleanse consciousness polluted by illusion unless they mature into transcendental faith (śraddhā) in the Lord’s glories. Hearing and glorifying Kṛṣṇa (īśānukathā) is presented as uniquely potent because it directly connects the jīva to the āśraya, burning anarthas like fire at the Lord’s lotus feet.
Kṛṣṇa explains a governance principle: the Yādavas had become so empowered that, if left unchecked, their pride and expansion could devastate the world. The brāhmaṇa curse becomes the instrument of nirodha (withdrawal), ensuring cosmic balance. The Lord is fully capable of counteracting it, but chooses not to, demonstrating that His līlā follows purposeful divine orchestration rather than reactive necessity.
Prabhāsa is presented as a tīrtha where bathing and associated rites—sacrifice for devas and pitṛs, feeding brāhmaṇas, and dāna—help one cross danger like a boat across an ocean. Narratively, it moves the Yādavas out of Dvārakā and sets the stage for the culminating events of the Lord’s manifest departure, while thematically reinforcing purification (śuddhi) and the inevitability of kāla under divine supervision.
Uddhava is Kṛṣṇa’s intimate devotee and counsel-bearing associate, characterized by unwavering fidelity and deep spiritual aptitude. His private approach signals a shift from public, cosmic concerns (devas’ petitions; dynastic decisions) to the inner transmission of liberating instruction. This confidentiality frames Uddhava as the qualified recipient of teachings meant to guide devotees after the Lord’s visible līlā concludes.