Adhyaya 27
Arcana-vidhi: The Method of Deity Worship (Vedic, Tantric, and Mixed)
ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਦਿਨਚਰਿਆ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਅਰਚਨਾ (ਦੇਵ-ਪੂਜਾ) ਦੀ ਠੋਸ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਧਵ ਯੋਗਤਾ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰਦ-ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੇ ਸਭ ਲਈ ਸੁਲਭ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਯਮ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ ਕਹਿ ਕੇ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਸੰਖੇਪ ਮਾਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਵੈਦਿਕ, ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਜਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਚੋਣ; ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ; ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਥਾਨ (ਵਿਗ੍ਰਹ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਜਲ, ਹਿਰਦਾ); ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ (ਅਸਥਾਈ/ਸਥਾਈ)। ਫਿਰ ਤਿਆਰੀ, ਨਿਆਸ, ਪਾਤਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਆਵਾਹਨ, ਪਾਦ੍ਯ-ਆਚਮਨੀਯ-ਅਰਘ੍ਯ, ਆਯੁਧ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪੂਜਾ, ਨਿਤ ਸਨਾਨ-ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਉਤਸਵ, ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਕਥਾ, ਹੋਮ-ਕ੍ਰਮ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਵਿਸਰਜਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ, ਬਾਗ਼, ਦਾਨ-ਨਿਧੀਆਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਦੇ ਫਲ ਦੱਸ ਕੇ ਦੇਵ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦੀ ਚੋਰੀ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਮਨਾਹੀ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच क्रियायोगं समाचक्ष्व भवदाराधनं प्रभो । यस्मात्त्वां ये यथार्चन्ति सात्वता: सात्वतर्षभ ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਉੱਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਗ੍ਰਹ-ਆਰਾਧਨ ਦਾ ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਿਆਯੋਗ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸਾਤ੍ਵਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਤ੍ਵਤ ਭਗਤ ਕਿਹੜੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਕਿਹੜੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?
Verse 2
एतद् वदन्ति मुनयो मुहुर्नि:श्रेयसं नृणाम् । नारदो भगवान् व्यास आचार्योऽङ्गिरस: सुत: ॥ २ ॥
ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸਦੇਵ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਵੀ ਰਾਇ ਹੈ।
Verse 3
नि:सृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानज: । पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भव: ॥ ३ ॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्त्रीशूद्राणां च मानद ॥ ४ ॥
ਹੇ ਮਾਨਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਅਰਚਾ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਅਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹੀ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਚਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਸਾਧਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
नि:सृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानज: । पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भव: ॥ ३ ॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्त्रीशूद्राणां च मानद ॥ ४ ॥
ਹੇ ਮਾਨਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਅਰਚਾ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਅਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹੀ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਚਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਸਾਧਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
Verse 5
एतत् कमलपत्राक्ष कर्मबन्धविमोचनम् । भक्ताय चानुरक्ताय ब्रूहि विश्वेश्वरेश्वर ॥ ५ ॥
ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ, ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਾਯ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸੋ।
Verse 6
श्रीभगवानुवाच न ह्यन्तोऽनन्तपारस्य कर्मकाण्डस्य चोद्धव । सङ्क्षिप्तं वर्णयिष्यामि यथावदनुपूर्वश: ॥ ६ ॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਉੱਧਵ, ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 7
वैदिकस्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मख: । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना मां समर्चरेत् ॥ ७ ॥
ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਢੰਗ ਹਨ—ਵੈਦਿਕ, ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਮ੍ਯਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 8
यदा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुष: । यथा यजेत मां भक्त्या श्रद्धया तन्निबोध मे ॥ ८ ॥
ਹੁਣ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਵੇਦਿਕ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਦਵਿਜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 9
अर्चायां स्थण्डिलेऽग्नौ वा सूर्ये वाप्सु हृदि द्विज: । द्रव्येण भक्तियुक्तोऽर्चेत् स्वगुरुं माममायया ॥ ९ ॥
ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾ ਕਪਟ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ—ਆਪਣੇ ਆਰਾਧ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸ੍ਵਗੁਰੂ-ਸਰੂਪ—ਪੂਜਾ ਕਰੇ: ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ।
Verse 10
पूर्वं स्नानं प्रकुर्वीत धौतदन्तोऽङ्गशुद्धये । उभयैरपि च स्नानं मन्त्रैर्मृद्ग्रहणादिना ॥ १० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ—ਦੋਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ—ਦੂਜੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।
Verse 11
सन्ध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदेनाचोदितानि मे । पूजां तै: कल्पयेत् सम्यक् सङ्कल्प: कर्मपावनीम् ॥ ११ ॥
ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਠੀਕ ਸੰਕਲਪ ਕਰ। ਇਹ ਕਰਮ ਫਲ-ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 12
शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता ॥ १२ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ—ਪੱਥਰ ਦੀ, ਲੱਕੜ ਦੀ, ਧਾਤੂ ਦੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ, ਲੇਪਿਤ (ਰੰਗ/ਲੇਪ) ਰੂਪ, ਚਿੱਤਰਿਤ, ਰੇਤ ਦੀ, ਮਨੋਮਈ ਜਾਂ ਰਤਨਮਈ।
Verse 13
चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमन्दिरम् । उद्वासावाहने न स्त: स्थिरायामुद्धवार्चने ॥ १३ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਚਲ (ਅਸਥਾਈ) ਅਤੇ ਅਚਲ (ਸਥਾਈ)। ਹੇ ਉੱਧਵ, ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਆਵਾਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
Verse 14
अस्थिरायां विकल्प: स्यात् स्थण्डिले तु भवेद् द्वयम् । स्नपनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम् ॥ १४ ॥
ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਨ ਅਤੇ ਉਦਵਾਸਨ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਸਨਾਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਮਿੱਟੀ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਮਾਰਜਨ (ਸਫ਼ਾਈ) ਕਰਨੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
Verse 15
द्रव्यै: प्रसिद्धैर्मद्याग: प्रतिमादिष्वमायिन: । भक्तस्य च यथालब्धैर्हृदि भावेन चैव हि ॥ १५ ॥
ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਭਗਤ ਭੌਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 16
स्नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव । स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हवि: ॥ १६ ॥ सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभि: । श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ॥ १७ ॥
ਹੇ ਉੱਧਵ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਤੱਤਵ-ਵਿਨਿਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਤਿਲ-ਜੌ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਸੂਰਜ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਜਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪੇ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
Verse 17
स्नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव । स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हवि: ॥ १६ ॥ सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभि: । श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ॥ १७ ॥
ਹੇ ਉੱਧਵ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਤੱਤਵ-ਵਿਨਿਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਤਿਲ-ਜੌ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਸੂਰਜ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਜਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪੇ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
Verse 18
भूर्यप्यभक्तोपाहृतं न मे तोषाय कल्पते । गन्धो धूप: सुमनसो दीपोऽन्नाद्यं च किं पुन: ॥ १८ ॥
ਅਭਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੇਟਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮਭਕਤ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੇਟ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇਲ, ਧੂਪ, ਫੁੱਲ, ਦੀਵਾ ਤੇ ਸੁਆਦਲਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 19
शुचि: सम्भृतसम्भार: प्राग्दर्भै: कल्पितासन: । आसीन: प्रागुदग् वार्चेदर्चायां त्वथ सम्मुख: ॥ १९ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਪਾਸਕ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਤਿੰਨਿਆਂ ਨਾਲ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਣ) ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਬਣਾਵੇ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ; ਜਾਂ ਜੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ।
Verse 20
कृतन्यास: कृतन्यासां मदर्चां पाणिना मृजेत् । कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् ॥ २० ॥
ਨਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਭਕਤ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਟਾ ਕੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਛਣੀਯ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।
Verse 21
तदद्भिर्देवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च । प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीण्यद्भिस्तैस्तैर्द्रव्यैश्च साधयेत् ॥ २१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰੋਛਣੀਯ ਬਰਤਨ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤਿੰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾਵੇ।
Verse 22
पाद्यार्घ्याचमनीयार्थं त्रीणि पात्राणि देशिक: । हृदा शीर्ष्णाथ शिखया गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ॥ २२ ॥
ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਆਚਮਨੀਯ ਲਈ ਉਪਾਸਕ ਤਿੰਨ ਪਾਤਰ ਰੱਖੇ। ਪਾਦ੍ਯ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ‘ਹ੍ਰਿਦਯਾਯ ਨਮਃ’, ਅਰਘ੍ਯ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਰਸੇ ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਅਤੇ ਆਚਮਨੀਯ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਖਾਯੈ ਵਸ਼ਟ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਵੀ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 23
पिण्डे वाय्वग्निसंशुद्धे हृत्पद्मस्थां परां मम । अण्वीं जीवकलां ध्यायेन्नादान्ते सिद्धभाविताम् ॥ २३ ॥
ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਸੁਖਮ ਮੂਰਤੀ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਓਂਕਾਰ-ਨਾਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 24
तयात्मभूतया पिण्डे व्याप्ते सम्पूज्य तन्मय: । आवाह्यार्चादिषु स्थाप्य न्यस्ताङ्गं मां प्रपूजयेत् ॥ २४ ॥
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਤਮਾ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਭਗਤ ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ-ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅੰਗ ਛੂਹ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਅਰਚਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 25
पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्च नवभि: कल्पयित्वासनं मम ॥ २५ ॥ पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥ २६ ॥
ਪੂਜਾਰੀ ਪਾਦ੍ਯ, ਆਚਮਨੀਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾਮਯ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਨੌਂ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮੇਰਾ ਆਸਨ ਕਲਪੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਸਰ-ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਅੱਠ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਮੰਨੇ। ਫਿਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਤੰਤ੍ਰ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਦ੍ਯ, ਆਚਮਨੀਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्च नवभि: कल्पयित्वासनं मम ॥ २५ ॥ पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥ २६ ॥
ਪੂਜਾਰੀ ਪਾਦ੍ਯ, ਆਚਮਨੀਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾਮਯ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਨੌਂ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮੇਰਾ ਆਸਨ ਕਲਪੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਸਰ-ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਅੱਠ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਮੰਨੇ। ਫਿਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਤੰਤ੍ਰ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਦ੍ਯ, ਆਚਮਨੀਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 27
सुदर्शनं पाञ्चजन्यं गदासीषुधनुर्हलान् । मुषलं कौस्तुभं मालां श्रीवत्सं चानुपूजयेत् ॥ २७ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਹਲ, ਮੁਸ਼ਲ ਹਥਿਆਰ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 28
नन्दं सुनन्दं गरुडं प्रचण्डं चण्डमेव च । महाबलं बलं चैव कुमुदं कमुदेक्षणम् ॥ २८ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਨੰਦ, ਸੁਨੰਦ, ਗਰੁੜ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਚੰਡ, ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਬਲ, ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਕੁਮੁਦੇਕਸ਼ਣ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 29
दुर्गां विनायकं व्यासं विष्वक्सेनं गुरून्सुरान् । स्वे स्वे स्थाने त्वभिमुखान् पूजयेत् प्रोक्षणादिभि: ॥ २९ ॥
ਪ੍ਰੋਖ਼ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਦੁਰਗਾ, ਵਿਨਾਇਕ, ਵਿਆਸ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਗੁਰੂਜਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਰਹਿਣ।
Verse 30
चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितै: । सलिलै: स्नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ॥ ३० ॥ स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभि: ॥ ३१ ॥
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਪਾਸਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੰਦਨ, ਉਸ਼ੀਰ, ਕਪੂਰ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਸਵਰਣ-ਘਰਮ ਅਨੁਵਾਕ, ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਦਿਆ, ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਰਾਜਨ ਆਦਿ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਜਪ-ਗਾਨ ਕਰੇ।
Verse 31
चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितै: । सलिलै: स्नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ॥ ३० ॥ स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभि: ॥ ३१ ॥
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਪਾਸਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੰਦਨ, ਉਸ਼ੀਰ, ਕਪੂਰ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਸਵਰਣ-ਘਰਮ ਅਨੁਵਾਕ, ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਦਿਆ, ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਰਾਜਨ ਆਦਿ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਜਪ-ਗਾਨ ਕਰੇ।
Verse 32
वस्त्रोपवीताभरणपत्रस्रग्गन्धलेपनै: । अलङ्कुर्वीत सप्रेम मद्भक्तो मां यथोचितम् ॥ ३२ ॥
ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਉਪਵੀਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣੇ, ਤਿਲਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਲੇਪਨ ਕਰੇ।
Verse 33
पाद्यमाचमनीयं च गन्धं सुमनसोऽक्षतान् । धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे श्रद्धयार्चक: ॥ ३३ ॥
ਪੂਜਕ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਾਦ੍ਯ ਤੇ ਆਚਮਨੀਯ ਜਲ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਖਤ, ਨਾਲ ਹੀ ਧੂਪ-ਦੀਪ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 34
गुडपायससर्पींषि शष्कुल्यापूपमोदकान् । संयावदधिसूपांश्च नैवेद्यं सति कल्पयेत् ॥ ३४ ॥
ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਗੁੜ, ਪਾਇਸ, ਘੀ, ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ, ਆਪੂਪ, ਮੋਦਕ, ਸੰਯਾਵ, ਦਹੀਂ, ਸੂਪ ਆਦਿ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 35
अभ्यङ्गोन्मर्दनादर्शदन्तधावाभिषेचनम् । अन्नाद्यगीतनृत्यानि पर्वणि स्युरुतान्वहम् ॥ ३५ ॥
ਖਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵੀ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਤੇਲ-ਮਲਿਸ਼, ਦਰਪਣ ਵਿਖਾਉਣਾ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਤੁਨ ਭੇਟ ਕਰਨੀ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਵਿਭਿੰਨ ਅੰਨ-ਭੋਗ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 36
विधिना विहिते कुण्डे मेखलागर्तवेदिभि: । अग्निमाधाय परित: समूहेत् पाणिनोदितम् ॥ ३६ ॥
ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਮੇਖਲਾ, ਗਰਤ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਸਮੇਤ, ਭਗਤ ਅੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ।
Verse 37
परिस्तीर्याथ पर्युक्षेदन्वाधाय यथाविधि । प्रोक्षण्यासाद्य द्रव्याणि प्रोक्ष्याग्नौ भावयेत माम् ॥ ३७ ॥
ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨ੍ਵਾਧਾਨ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਤਦ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 38
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਗਤ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਕੇਸਰ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 39
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ਉਸ ਹਰਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਕੁਟ, ਕੜੇ, ਕਮਰ-ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬਾਂਹ-ਭੂਸ਼ਣ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।
Verse 40
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਏ; ਫਿਰ ਆਜ੍ਯਭਾਗ ਅਤੇ ਆਘਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ, ਘੀ-ਭਿੱਜੀ ਹਵਿ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 41
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਧਕ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਅਰਚਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ‘ਸਵਿਸ਼ਟਿਕ੍ਰਿਤ’ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 42
अभ्यर्च्याथ नमस्कृत्य पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् । मूलमन्त्रं जपेद् ब्रह्म स्मरन्नारायणात्मकम् ॥ ४२ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ-ਭੋਗ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਰੂਪ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹੌਲੀ ਜਪੇ।
Verse 43
दत्त्वाचमनमुच्छेषं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् । मुखवासं सुरभिमत् ताम्बूलाद्यमथार्हयेत् ॥ ४३ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਆਚਮਨ ਦਾ ਜਲ ਭੇਟ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਨ ਦਾ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਤਦੋਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮੁਖਵਾਸ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਤਾਮਬੂਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 44
उपगायन् गृणन् नृत्यन् कर्माण्यभिनयन् मम । मत्कथा: श्रावयन् शृण्वन् मुहूर्तं क्षणिको भवेत् ॥ ४४ ॥
ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਉਂਦਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ, ਨੱਚਦਾ, ਮੇਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸੁਣਦਾ—ਭਗਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 45
स्तवैरुच्चावचै: स्तोत्रै: पौराणै: प्राकृतैरपि । स्तुत्वा प्रसीद भगवन्निति वन्देत दण्डवत् ॥ ४५ ॥
ਭਗਤ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਤਵਾਂ ਤੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ—ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੋਂ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇ। ਫਿਰ ‘ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।
Verse 46
शिरो मत्पादयो: कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् । प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात् ॥ ४६ ॥
ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ—“ਹੇ ਈਸ਼! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।”
Verse 47
इति शेषां मया दत्तां शिरस्याधाय सादरम् । उद्वासयेच्चेदुद्वास्यं ज्योतिर्ज्योतिषि तत् पुन: ॥ ४७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੇਸ਼-ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਉਦਵਾਸਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰੇ—ਦੇਵ-ਸੰਨਿਧੀ ਦੇ ਜੋਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੇ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰੇ।
Verse 48
अर्चादिषु यदा यत्र श्रद्धा मां तत्र चार्चयेत् । सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्माहमवस्थित: ॥ ४८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰਕਟਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਗੇ, ਓਥੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਰਵਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 49
एवं क्रियायोगपथै: पुमान् वैदिकतान्त्रिकै: । अर्चन्नुभयत: सिद्धिं मत्तो विन्दत्यभीप्सिताम् ॥ ४९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ—ਮੈਥੋਂ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 50
मदर्चां सम्प्रतिष्ठाप्य मन्दिरं कारयेद् दृढम् । पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवाश्रितान् ॥ ५० ॥
ਮੇਰੀ ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਲਗਾਏ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦੇਵ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ।
Verse 51
पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम् । क्षेत्रापणपुरग्रामान् दत्त्वा मत्सार्ष्टितामियात् ॥ ५१ ॥
ਨਿੱਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਪर्व ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਐਸ਼ਵਰਿਆਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 52
प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम् । पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिर्मत्साम्यतामियात् ॥ ५२ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 53
मामेव नैरपेक्ष्येण भक्तियोगेन विन्दति । भक्तियोगं स लभत एवं य: पूजयेत माम् ॥ ५३ ॥
ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਿਰਪੇਖ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 54
य: स्वदत्तां परैर्दत्तां हरेत सुरविप्रयो: । वृत्तिं स जायते विड्भुग् वर्षाणामयुतायुतम् ॥ ५४ ॥
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ—ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ—ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।
Verse 55
कर्तुश्च सारथेर्हेतोरनुमोदितुरेव च । कर्मणां भागिन: प्रेत्य भूयो भूयसि तत् फलम् ॥ ५५ ॥
ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ, ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਅਨੁਪਾਤੀ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It presents a sequential arcana-vidhi: bodily purification and mantra-based sanctification; arranging seat and paraphernalia; prokṣaṇa (sprinkling) and preparing vessels for pādya, arghya, and ācamanīya; meditation and invocation of the Lord into the Deity; offering regulated upacāras (bath, dress, ornaments, incense, lamp, food); optional homa with prescribed hymns; concluding prayers, honoring prasāda, and (for temporary installations) respectful dismissal.
Because the Bhāgavata frames worship as a relationship grounded in bhakti (faith and loving intention). Material abundance without devotion is external display lacking surrender, whereas even a simple offering—such as water—offered with faith is accepted as the devotee’s love and thus reaches the Lord’s purpose in arcana.
The chapter acknowledges formal Vedic eligibility for detailed procedures (e.g., the twice-born following prescribed rites), yet it also emphasizes the broad appropriateness of Deity worship across social and spiritual orders when grounded in devotion, and it explicitly highlights that sincere worship is beneficial even for those traditionally restricted in other ritual domains.
A temporarily established Deity may be invoked and respectfully dismissed according to need, whereas a permanently installed Deity, once called, is not to be ‘sent away.’ The distinction safeguards the continuity and gravity of temple worship and defines when dismissal rites are appropriate.
Because sustaining arcana depends on protected sacred resources and ethical stewardship. The warning establishes a dharmic perimeter around temple assets and priestly endowments, indicating that violations harm both social order and the worshiper’s spiritual progress, leading to severe karmic reactions.