Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच कृत्वा दैत्यवधं कृष्ण: सरामो यदुभिर्वृत: । भुवोऽवतारयद् भारं जविष्ठं जनयन् कलिम् ॥ १ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂ-ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

Verse 2

ये कोपिता: सुबहु पाण्डुसुता: सपत्नै- र्दुर्द्यूतहेलनकचग्रहणादिभिस्तान् । कृत्वा निमित्तमितरेतरत: समेतान् हत्वा नृपान् निरहरत् क्षितिभारमीश: ॥ २ ॥

ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ—ਕਪਟ ਜੂਆ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਚਨ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਕੇਸ ਫੜਨਾ ਆਦਿ—ਕਾਰਨ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਿੱਤ ਬਣਾਕੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠਾ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ।

Verse 3

भूभारराजपृतना यदुभिर्निरस्य गुप्तै: स्वबाहुभिरचिन्तयदप्रमेय: । मन्येऽवनेर्ननु गतोऽप्यगतं हि भारं यद् यादवं कुलमहो अविषह्यमास्ते ॥ ३ ॥

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ—“ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਆਪ ਹੀ ਐਨਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਭਾਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 4

नैवान्यत: परिभवोऽस्य भवेत् कथञ्चिन् मत्संश्रयस्य विभवोन्नहनस्य नित्यम् । अन्त:कलिं यदुकुलस्य विधाय वेणु- स्तम्बस्य वह्निमिव शान्तिमुपैमि धाम ॥ ४ ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਜੋ ਯਦੁਕੁਲ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਵੈਭਵ ਅਬਾਧ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਬਾਹਰੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਲਹ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਹ ਕਲਹ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਘਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਤ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 5

एवं व्यवसितो राजन् सत्यसङ्कल्प ईश्वर: । शापव्याजेन विप्राणां सञ्जह्रे स्वकुलं विभु: ॥ ५ ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰīkṣit! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਦਾ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।

Verse 6

स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् । गीर्भिस्ता: स्मरतां चित्तं पदैस्तानीक्षतां क्रिया: ॥ ६ ॥ आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्यञ्जसा नु कौ । तमोऽनया तरिष्यन्तीत्यगात् स्वं पदमीश्वर: ॥ ७ ॥

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ; ਉਹ ਰੂਪ ਐਨਾ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਫਿੱਕਾ ਲੱਗਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਅਨੁਗਾਮੀ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਹਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦ-ਸਾਰ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਸੁਕੀਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੌਖੇ ਹੀ ਫੈਲਾਈ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ “ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵ ਕੇਵਲ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਕੀਰਤਨ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਈਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 7

स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् । गीर्भिस्ता: स्मरतां चित्तं पदैस्तानीक्षतां क्रिया: ॥ ६ ॥ आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्यञ्जसा नु कौ । तमोऽनया तरिष्यन्तीत्यगात् स्वं पदमीश्वर: ॥ ७ ॥

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫਿੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੌਖੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੁਕੀਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵ ਕੇਵਲ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਕੀਰਤਨ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 8

श्रीराजोवाच ब्रह्मण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्धोपसेविनाम् । विप्रशाप: कथमभूद् वृष्णीनां कृष्णचेतसाम् ॥ ८ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾ (ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ) ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਨਿੱਤ ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਿਆ?

Verse 9

यन्निमित्त: स वै शापो याद‍ृशो द्विजसत्तम । कथमेकात्मनां भेद एतत् सर्वं वदस्व मे ॥ ९ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਕੋ ਲਕਸ਼ ਵਾਲੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਭੇਦ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 10

श्रीबादरायणिरुवाच बिभ्रद् वपु: सकलसुन्दरसन्निवेशं कर्माचरन् भुवि सुमङ्गलमाप्तकाम: । आस्थाय धाम रममाण उदारकीर्ति: संहर्तुमैच्छत कुलं स्थितकृत्यशेष: ॥ १० ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮੂਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਲੀਲਾ-ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਤਕਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ, ਉਦਾਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਵ੍ਯ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।

Verse 11

कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि गायज्जगत्कलिमलापहराणि कृत्वा । कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टा: ॥ ११ ॥ विश्वामित्रोऽसित: कण्वो दुर्वासा भृगुरङ्गिरा: । कश्यपो वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठो नारदादय: ॥ १२ ॥

ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪ-ਮਲ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਜੇਹੇ ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਕਰਮ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਯਦੁਕੁਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਰਮ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ’ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਿੰਡਾਰਕ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਸਿਤ, ਕਣ੍ਵ, ਦੁਰਵਾਸਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਸਨ।

Verse 12

कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि गायज्जगत्कलिमलापहराणि कृत्वा । कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टा: ॥ ११ ॥ विश्वामित्रोऽसित: कण्वो दुर्वासा भृगुरङ्गिरा: । कश्यपो वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठो नारदादय: ॥ १२ ॥

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਸਿਤ, ਕਣਵ, ਦੁਰਵਾਸਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਐਸੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਦੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ—ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਇਹ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡਾਰਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 13

क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दना: । उपसङ्गृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥ ते वेषयित्वा स्त्रीवेषै: साम्बं जाम्बवतीसुतम् । एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्‍यसितेक्षणा ॥ १४ ॥ प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शना: । प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ १५ ॥

ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਮਾਰ ਖੇਡਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਬੇਅਦਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਢੋਂਗ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਇਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ; ਆਪ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਲੱਜਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਅਮੋਘ-ਦਰਸ਼ੀ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ! ਇਹ ਪ੍ਰਸਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜਾਂ ਧੀ?”

Verse 14

क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दना: । उपसङ्गृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥ ते वेषयित्वा स्त्रीवेषै: साम्बं जाम्बवतीसुतम् । एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्‍यसितेक्षणा ॥ १४ ॥ प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शना: । प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ १५ ॥

ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਮਾਰ ਖੇਡਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਬੇਅਦਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਢੋਂਗ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਇਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ; ਆਪ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਲੱਜਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਅਮੋਘ-ਦਰਸ਼ੀ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ! ਇਹ ਪ੍ਰਸਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜਾਂ ਧੀ?”

Verse 15

क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दना: । उपसङ्गृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥ ते वेषयित्वा स्त्रीवेषै: साम्बं जाम्बवतीसुतम् । एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्‍यसितेक्षणा ॥ १४ ॥ प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शना: । प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ १५ ॥

ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਮਾਰ ਖੇਡਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਬੇਅਦਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਢੋਂਗ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਇਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ; ਆਪ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਲੱਜਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਅਮੋਘ-ਦਰਸ਼ੀ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ! ਇਹ ਪ੍ਰਸਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜਾਂ ਧੀ?”

Verse 16

एवं प्रलब्धा मुनयस्तानूचु: कुपिता नृप । जनयिष्यति वो मन्दा मुषलं कुलनाशनम् ॥ १६ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਲ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੂਰਖੋ! ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਸਲ (ਲੋਹੇ ਦਾ ਡੰਡਾ) ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 17

तच्छ्रुत्वा तेऽतिसन्त्रस्ता विमुच्य सहसोदरम् । साम्बस्य दद‍ृशुस्तस्मिन् मुषलं खल्वयस्मयम् ॥ १७ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੌਰਨ ਸਾਂਬ ਦਾ ਪੇਟ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੂਸਲ ਸੀ।

Verse 18

किं कृतं मन्दभाग्यैर्न: किं वदिष्यन्ति नो जना: । इति विह्वलिता गेहानादाय मुषलं ययु: ॥ १८ ॥

ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਹਾਏ! ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠੇ? ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਹਾਂ! ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਉਹ ਮੂਸਲ ਲੈ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 19

तच्चोपनीय सदसि परिम्‍लानमुखश्रिय: । राज्ञ आवेदयांचक्रु: सर्वयादवसन्निधौ ॥ १९ ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਮੁਰਝਾ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

Verse 20

श्रुत्वामोघं विप्रशापं द‍ृष्ट्वा च मुषलं नृप । विस्मिता भयसन्त्रस्ता बभूवुर्द्वारकौकस: ॥ २० ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 21

तच्चूर्णयित्वा मुषलं यदुराज: स आहुक: । समुद्रसलिले प्रास्यल्ल‍ोहं चास्यावशेषितम् ॥ २१ ॥

ਯਦੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਹੁਕ (ਉਗ੍ਰਸੇਨ) ਨੇ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਪਿਸਵਾ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਲੋਹੇ ਦਾ ਗੋਲਾ ਆਪ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

कश्चिन्मत्स्योऽग्रसील्ल‍ोहं चूर्णानि तरलैस्तत: । उह्यमानानि वेलायां लग्नान्यासन् किलैरका: ॥ २२ ॥

ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਡੱਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਣ ਨਿਗਲ ਲਏ। ਫਿਰ ਲਹਿਰਾਂ ਉਹ ਕਣ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲਿਆਈਆਂ; ਉੱਥੇ ਗੱਡ ਕੇ ਉਹ ਲੰਮੇ, ਤਿੱਖੇ ਏਰਕਾ ਬੇਤ ਬਣ ਗਏ।

Verse 23

मत्स्यो गृहीतो मत्स्यघ्नैर्जालेनान्यै: सहार्णवे । तस्योदरगतं लोहं स शल्ये लुब्धकोऽकरोत् ॥ २३ ॥

ਉਹ ਮੱਛੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀਮਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਡੱਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਰਾ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਵਜੋਂ ਜੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

भगवाञ्ज्ञातसर्वार्थ ईश्वरोऽपि तदन्यथा । कर्तुं नैच्छद् विप्रशापं कालरूप्यन्वमोदत ॥ २४ ॥

ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਉਲਟ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ। ਕਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀਆਂ।