Adhyaya 13
Bhāgavatam Mahimā — The Glory, Measure, Transmission, and Gift of Śrīmad-Bhāgavatam
ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੁਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕੂਰਮ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਪਸੰਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਗਵਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਰਮ ਉਦੇਸ਼—ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ, ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ, ਅਤੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਤ੍ਯ ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਏਕਾਂਤ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ—ਹੈ। ਭਾਦਰ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਭਾਗਵਤ-ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ–ਨਾਰਦ–ਵਿਆਸ–ਸ਼ੁਕ–ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਕੀਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुत: स्तुन्वन्ति दिव्यै: स्तवै- र्वेदै: साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगा: । ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो यस्यान्तं न विदु: सुरासुरगणा देवाय तस्मै नम: ॥ १ ॥
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਸ ਦੇਵ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ, ਪਦਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸਦਾ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਤਦਗਤ ਮਨ ਨਾਲ ਯੋਗੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਉਸ ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 2
पृष्ठे भ्राम्यदमन्दमन्दरगिरिग्रावाग्रकण्डूयना- न्निद्रालो: कमठाकृतेर्भगवत: श्वासानिला: पान्तु व: । यत्संस्कारकलानुवर्तनवशाद् वेलानिभेनाम्भसां यातायातमतन्द्रितं जलनिधेर्नाद्यापि विश्राम्यति ॥ २ ॥
ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕੂರ್ಮ (ਕਮਠ) ਅਵਤਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਖੁਜਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਜਿਹੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੀਂਦਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 3
पुराणसङ्ख्यासम्भूतिमस्य वाच्यप्रयोजने । दानं दानस्य माहात्म्यं पाठादेश्च निबोधत ॥ ३ ॥
ਹੁਣ ਹਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ; ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਢੰਗੀ ਵਿਧੀ, ਉਸ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਪਾਠ-ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਜਾਣੋ।
Verse 4
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਗਨੀ (ਵਾਹਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ; ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਸੌ, ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ; ਕੂರ್ಮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ (ਸੌਪਰਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਹਨ।
Verse 5
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਵਾਹਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ; ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ; ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਸੌ; ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ (ਸੌਪਰਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ, ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਹਨ।
Verse 6
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਵਾਹਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ; ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ; ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਸੌ; ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ (ਸੌਪਰਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ, ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਹਨ।
Verse 7
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਵਾਹਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ; ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ; ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਸੌ; ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ (ਸੌਪਰਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ, ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਹਨ।
Verse 8
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਵਾਹਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ; ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ; ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਸੌ; ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ (ਸੌਪਰਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ, ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਹਨ।
Verse 9
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਵਾਹਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ; ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ। ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ; ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਸੌ; ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ (ਸੌਪਰਨ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ, ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਹਨ।
Verse 10
इदं भगवता पूर्वं ब्रह्मणे नाभिपङ्कजे । स्थिताय भवभीताय कारुण्यात् सम्प्रकाशितम् ॥ १० ॥
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ, ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਨਾਲ ਡਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 11
आदिमध्यावसानेषु वैराग्याख्यानसंयुतम् । हरिलीलाकथाव्रातामृतानन्दितसत्सुरम् ॥ ११ ॥ सर्ववेदान्तसारं यद ब्रह्मात्मैकत्वलक्षणम् । वस्त्वद्वितीयं तन्निष्ठं कैवल्यैकप्रयोजनम् ॥ १२ ॥
ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਵਰਣਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧੂ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਹੈ—ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਰਮ ਯਥਾਰਥ; ਅਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇਕੋ ਲਕਸ਼ ਉਸ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਅਨਨ੍ਯ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਹੈ।
Verse 12
आदिमध्यावसानेषु वैराग्याख्यानसंयुतम् । हरिलीलाकथाव्रातामृतानन्दितसत्सुरम् ॥ ११ ॥ सर्ववेदान्तसारं यद ब्रह्मात्मैकत्वलक्षणम् । वस्त्वद्वितीयं तन्निष्ठं कैवल्यैकप्रयोजनम् ॥ १२ ॥
ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਵਰਣਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧੂ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਹੈ—ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਰਮ ਯਥਾਰਥ; ਅਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇਕੋ ਲਕਸ਼ ਉਸ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਅਨਨ੍ਯ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਹੈ।
Verse 13
प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम् । ददाति यो भागवतं स याति परमां गतिम् ॥ १३ ॥
ਜੋ ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
राजन्ते तावदन्यानि पुराणानि सतां गणे । यावद्भागवतं नैव श्रूयतेऽमृतसागरम् ॥ १४ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਾਗਰ ਵਰਗਾ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
Verse 15
सर्ववेदान्तसारं हि श्रीभागवतमिष्यते । तद्रसामृततृप्तस्य नान्यत्र स्याद्रति: क्वचित् ॥ १५ ॥
ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਰਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵੱਲ ਕਦੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 16
निम्नगानां यथा गङ्गा देवानामच्युतो यथा । वैष्णवानां यथा शम्भु: पुराणानामिदं तथा ॥ १६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
Verse 17
क्षेत्राणां चैव सर्वेषां यथा काशी ह्यनुत्तमा । तथा पुराणव्रातानां श्रीमद्भागवतं द्विजा: ॥ १७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤਮ ਸਰਵੋਚ ਹੈ।
Verse 18
श्रीमद्भागवतं पुराणममलं यद्वैष्णवानां प्रियं यस्मिन् पारमहंस्यमेकममलं ज्ञानं परं गीयते । तत्र ज्ञानविरागभक्तिसहितं नैष्कर्म्यमाविष्कृतं तच्छृण्वन् सुपठन् विचारणपरो भक्त्या विमुच्येन्नर: ॥ १८ ॥
ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤਮ ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ, ਵਿਰਾਗ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਸਮੇਤ ਨੈਸ਼ਕਰਮ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ, ਠੀਕ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
कस्मै येन विभासितोऽयमतुलो ज्ञानप्रदीप: पुरा तद्रूपेण च नारदाय मुनये कृष्णाय तद्रूपिणा । योगीन्द्राय तदात्मनाथ भगवद्राताय कारुण्यत- स्तच्छुद्धं विमलं विशोकममृतं सत्यं परं धीमहि ॥ १९ ॥
ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਤੁਲ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਦੀਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਯੋਗੀੰਦਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਗਵਦ੍ਰਾਤ (ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ) ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 20
नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय साक्षिणे । य इदं कृपया कस्मै व्याचचक्षे मुमुक्षवे ॥ २० ॥
ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਸਮਝਾਇਆ।
Verse 21
योगीन्द्राय नमस्तस्मै शुकाय ब्रह्मरूपिणे । संसारसर्पदष्टं यो विष्णुरातममूमुचत् ॥ २१ ॥
ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ-ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸੇ ਵਿਸ਼ਨੁਰਾਤ (ਪਰীক্ষਿਤ) ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ।
Verse 22
भवे भवे यथा भक्ति: पादयोस्तव जायते । तथा कुरुष्व देवेश नाथस्त्वं नो यत: प्रभो ॥ २२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਨਮ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਉਪਜੇ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਨਾਥ ਹੈਂ।
Verse 23
नामसङ्कीर्तनं यस्य सर्वपापप्रणाशनम् । प्रणामो दु:खशमनस्तं नमामि हरिं परम् ॥ २३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਕੀਰਤਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਹਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Frequently Asked Questions
The enumeration functions as a traditional pramāṇa-style framing: it situates Śrīmad-Bhāgavatam within the wider Purāṇic canon (400,000 verses total) and then highlights the Bhāgavatam’s distinct identity (18,000 verses) to underscore its unique authority, completeness, and supremacy as the Vedānta-sāra and amala-purāṇa.
The chapter states that from beginning to end the Bhāgavatam teaches renunciation through Hari-kathā and establishes the Absolute Truth as its subject—one without a second—culminating not in impersonal conclusion but in exclusive devotional service (kevalā-bhakti) to that Supreme Truth. Thus, Vedānta’s final import is presented as bhakti grounded in realized knowledge.
The chapter identifies Brahmā as the first recipient of the Bhāgavatam directly from the Supreme Lord. Brahmā spoke it to Nārada; Nārada to Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa; Vyāsa to Śukadeva Gosvāmī; and Śuka spoke it to Mahārāja Parīkṣit—establishing the authorized chain of revelation and teaching.
The text prescribes a specific dāna-vidhi: placing the Bhāgavatam on a golden throne and offering it as a gift on the full moon of Bhādra. The significance is twofold—honoring the Bhāgavatam as the living embodiment of sacred knowledge and cultivating bhakti through generosity—said to grant the supreme transcendental destination.
It is termed spotless (amala) because its teaching culminates in pure devotion free from ulterior motives (karma and mere jñāna) and because it reveals paramahaṁsa-knowledge: the integrated path of jñāna, vairāgya, and bhakti that liberates the sincere hearer through devoted śravaṇa and kīrtana.