Adhyaya 90

Verse 1

श्री-शुक उवाच सुखं स्व-पुर्यां निवसन् द्वारकायां श्रियः पतिः । सर्व-सम्पत्-समृद्धायां जुष्टायां वृष्णि-पुङ्गवैः ॥

ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਗਰੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 2

स्त्रीभिश्चोत्तम-वेषाभिर्नव-यौवन-कान्तिभिः । कन्दुकादिभिर्हर्म्येषु क्रीडन्तीभिस्तडिद्-द्युभिः ॥

ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕੁਲਵੰਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਆਦਿ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।

Verse 3

नित्यं सङ्कुलमार्गायां मदच्युद्भिर्मतङ्गजैः । स्वलङ्कृतैर्भटैरश्वैरथैश्च कनकोज्ज्वलैः ॥

ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਰਾਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ—ਮਦ-ਰਸ ਟਪਕਾਉਂਦੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ।

Verse 4

उद्यानोपवनाढ्यायां पुष्पितद्रुमराजिषु । निर्विशद्भृङ्गविहगैर्नादितायां समन्ततः ॥

ਉਹ ਨਗਰੀ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 5

रेमे षोडश-साहस्र-पत्नीनां एक-वल्लभः । तावद् विचित्र-रूपो 'सौ तद्-गेहेषु महर्द्धिषु ॥

ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਕੋ-ਇਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਵਿਸਤਾਰ-ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰਯ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 6

प्रोत्फुल्लोत्पल-कह्लार-कुमुदाम्भोज-रेणुभिः । वासितामल-तोयेषु कूजद्-द्विज-कुलेषु च ॥

ਉੱਥੇ ਝੀਲਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਉਤਪਲ, ਕਹਲਾਰ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਅੰਭੋਜ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਕੂਕ-ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 7

विजहार विगाह्याम्भो ह्रदिनीषु महोदयः । कुच-कुङ्कुम-लिप्ताङ्गः परिरब्धश्च योषिताम् ॥

ਪਰਮ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 8

उपगीयमानो गन्धर्वैर्मृदङ्ग-पणवानकान् । वादयद्भिर्मुदा वीणां सूत-मागध-वन्दिभिः ॥

ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਤੇ ਵੰਦੀਜਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀਣਾ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਣਵ ਆਦਿ ਵਾਜੇ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਹੋਈ।

Verse 9

सिच्यमानोऽच्युतस्ताभिर्हसन्तीभिः स्म रेचकैः । प्रतिषिञ्चन् विचिक्रीडे यक्षीभिर्यक्षराड् इव ॥

ਹੱਸਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਪਿਚਕਾਰੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਛਿੜਕ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਭਿਗੋ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

Verse 10

ताः क्लिन्न-वस्त्र-विवृतोरु-कुच-प्रदेशाः सिञ्चन्त्य उद्धृत-बृहत्-कवर-प्रसूनाः । कान्तं स्म रेचक-जिहीर्षययोपगुह्य जात-स्मरोत्स्मय-लसद्-वदना विरेजुः ॥

ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੌੜੇ ਨਿਤੰਬ ਅਤੇ ਸਤਨ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ; ਭਾਰੀ ਜੂੜਿਆਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਸਰਕ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਚਕਾਰੀ ਖੋਹਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਂਦੀਆਂ; ਜਾਗੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 11

कृष्णस् तु तत्-स्तन-विशज्जित-कुङ्कुम-स्रक् । क्रीडाभिषङ्ग-धुत-कुन्तल-वृन्द-बन्धः ॥ सिञ्चन् मुहुर् युवतिभिः प्रतिषिच्यमानो रेमे करेणुभिर् इवेभ-पतिः परीतः ॥

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਲਾ ਸੀ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੀ ਗਾਂਠ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਭਿਗੋਦੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਐਸਾ ਰਮਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਗਜਰਾਜ।

Verse 12

नटानां नर्तकीनां च गीत-वाद्योपजीविनाम् । क्रीडालङ्कार-वासांसि कृष्णो 'दात् तस्य च स्त्रियः ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਟਾਂ, ਨਰਤਕੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

कृष्णस्यैवं विहरतो गत्यालापेक्षितस्मितैः । नर्मक्ष्वेलिपरिष्वङ्गैः स्त्रीणां किल हृता धियः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਚਾਲ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ, ਅਤੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ, ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਆਲਿੰਗਨ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੁੱਟੇ ਗਏ।

Verse 14

ऊचुर्मुकुन्दैकधियो गिर उन्मत्तवज्जडम् । चिन्तयन्त्योऽरविन्दाक्षं तानि मे गदतः शृणु ॥

ਮੁਕੁੰਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਹੱਕੀਆਂ-ਬੱਕੀਆਂ ਵਰਗੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।

Verse 15

महिष्य ऊचुः कुररि विलपसि त्वं वीत-निद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्त-बोधः । कुररि विलपसि त्वं वीत-निद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्त-बोधः । वयमिव सखि कच्चिद् गाढ-निर्विद्ध-चेता नलिन-नयन-हासोदार-लीलेक्षितेन ॥

ਰਾਣੀਆਂ ਬੋਲੀਅਾਂ—ਹੇ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਗਤ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਖੀ, ਕੀ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਦਾਰ, ਖੇਡਮਈ ਨਿਗਾਹ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਚੁਭੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?

Verse 16

नेत्रे निमीलयसि नक्तम् अदृष्ट-बन्धुस् त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि । नेत्रे निमीलयसि नक्तम् अदृष्ट-बन्धुस् त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि । दास्यं गत वयमिवाच्युत-पाद-जुष्टां किं वा स्रजं स्पृहयसि कवरेण वोढुम् ॥

ਹੇ ਚਕਰਵਾਕੀ! ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਰੁਣ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਦੀ ਹੈਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ—ਜੋ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ ਜੋ ਅਭੂਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ?

Verse 17

भो भोः सदा निष्टनसे उदन्वन्न् अलब्ध-निद्रो ’धिगत-प्रजागरः । किं वा मुकुन्दापहृतात्म-लाञ्छनः प्राप्तां दशां त्वं च गतो दुरत्ययाम् ॥

ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਕਿਉਂ ਗੱਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ? ਜਾਂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਤੇਰਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਸਹਿਣਯ ਤੇ ਦੁਰਲੰਘ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈਂ?

Verse 18

त्वं यक्ष्मणा बलवतासि गृहीत इन्दो क्षीणस् तमो न निज-दीधितिभिः क्षिणोषि । कच्चिन् मुकुन्द-गदितानि यथा वयं त्वं विस्मृत्य भोः स्थगित-गीर् उपलक्ष्यसे नः ॥

ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ! ਕੀ ਕਿਸੇ ਬਲਵਾਨ ਖ਼ਸਰੋਗ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਂਦਾ? ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਭੁੱਲ ਗਏ, ਤੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਕੇ—ਹੇ ਭੋ—ਗਲਾ ਰੁੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈਂ?

Verse 19

किं न्वाचरितमस्माभिर्मलयानिल तेऽप्रियम् । गोविन्दापाङ्गनिर्भिन्ने हृदीरयसि नः स्मरम् ॥

ਹੇ ਮਲਯ ਪਵਨ! ਅਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਿਆ? ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵਿੱਧੇ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪੀੜ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 20

मेघ श्रीमंस्त्वमसि दयितो यादवेन्द्रस्य नूनं श्रीवत्साङ्कं वयमिव भवान् ध्यायति प्रेमबद्धः । अत्युत्कण्ठः शवलहृदयोऽस्मद्विधो बाष्पधाराः स्मृत्वा स्मृत्वा विसृजसि मुहुर्दुःखदस्तत्प्रसङ्गः ॥

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬੱਦਲ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਯਾਦਵੇਂਦਰ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ। ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਭਾਰੇ-ਕਾਲੇ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਇਹ ਵਿਯੋਗ-ਸਮਰਣ ਹੀ ਦੁਖਦ ਹੈ।

Verse 21

प्रिय-राव-पदानि भाषसे मृत-सञ्जीविकयानयाऽनया गिरा । करवाणि किमद्य ते प्रियं वद मे वल्गित-कण्ठ कोकिल ॥

ਤੂੰ ਪਿਆਰੀ ਧੁਨ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੀ ਉੱਠਣ। ਦੱਸ, ਹੇ ਚੁਲਬੁਲੇ ਕੰਠ ਵਾਲੇ ਕੋਕਿਲ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ?

Verse 22

न चलसि न वदस्युदार-बुद्धे क्षिति-धर चिन्तयसि महान्तम् अर्थम् । अपि बत वसुदेव-नन्दनाङ्घ्रिं वयमिव कामयसि स्तनैर्विधर्तुम् ॥

ਹੇ ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ, ਹੇ ਧਰਤੀ-ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਨਾ ਹਿਲਦੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਾਏ, ਵਸੁਦੇਵ-ਨੰਦਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਸਤਨਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 23

शुष्यद्-ध्रदाः करशिता बत सिन्धु-पत्न्यः सम्प्रत्य अपास्त-कमल-श्रिय इष्ट-भर्तुः । यद्वद् वयं मधु-पतेः प्रणयावलोकम् अप्राप्य मुष्ट-हृदयाः पुरु-कर्‌शिताः स्म ॥

ਹਾਏ! ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ—ਸੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਦੀ ਕਮਲ-ਸਮ ਸ਼ੋਭਾ ਹਟਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਉਂ ਹੀ ਮਧੁਪਤੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਠੋਰ-ਹਿਰਦੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਾਂ।

Verse 24

हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूहि अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा । हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूहि अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा । किं वा नश् चल-सौहृदः स्मरति तं कस्माद् भजामो वयं क्षौद्रालापय काम-दं श्रियम् ऋते सैवैक-निष्ठा स्त्रियाम् ॥

ਹੇ ਹੰਸ, ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ! ਬੈਠੋ, ਦੁੱਧ ਪੀਓ, ਤੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੌਰੀ (ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਕੁਝ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਓ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ—ਕੀ ਅਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁਖੀ-ਸਲਾਮਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ? ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ? ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਭਜੀਏ? ਹੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ, ਬੋਲ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਆਸਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 25

श्री-शुक उवाच इतीदृशेन भावेन कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । क्रियमाणेन माधव्यो लेभिरे परमां गतिम् ॥

ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਧਵ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 26

श्रुत-मात्रोऽपि यः स्त्रीणां प्रसह्याकर्षते मनः । उरु-गायोरु-गीतो वा पश्यन्तीनां च किं पुनः ॥

ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!

Verse 27

याः सम्पर्यचरन् प्रेम्णा पाद-संवाहनादिभिः । जगद्गुरुं भर्तृ-बुद्ध्या तासां किं वर्ण्यते तपः ॥

ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾਉਣ ਆਦਿ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਤੀ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੰਨਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 28

एवं वेदोदितं धर्मम् अनुतिष्ठन् सतां गतिः । गृहं धर्मार्थ-कामानां मुहुः चादर्शयत् पदम् ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਾਮ ਲਈ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਆਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 29

आस्थितस्य परं धर्मं कृष्णस्य गृह-मेधिनाम् । आसन् षोडश-साहस्रं महिष्यश् च शताधिकम् ॥

ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ (ਮੁੱਖ) ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।

Verse 30

तासां स्त्री-रत्न-भूतानाम् अष्टौ याः प्राग् उदाहृताः । रुक्मिणी-प्रमुखा राजंस् तत्-पुत्राश् चानुपूर्वशः ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀ-ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਅੱਠ—ਰੁਕਮਣੀ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ—ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

एकैकस्यां दश दश कृष्णो 'जीजनद् आत्मजान् । यावत्या आत्मनो भार्या अमोघ-गतिर् ईश्वरः ॥

ਅਮੋਘ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ; ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਪਤਨੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 32

तेषाम् उद्दाम-वीर्याणाम् अष्टा-दश महा-रथाः । आसन्न् उदार-यशसस् तेषां नामानि मे शृणु ॥

ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਬੇਅੰਤ ਸੀ, ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾ-ਰਥੀ—ਮਹਾਨ ਰਥ-ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ—ਹੋਏ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।

Verse 33

प्रद्युम्नश् चानिरुद्धश् च दीप्तिमान् भानुर् एव च । साम्बो मधुर् बृहद्भानुश् चित्रभानुर् वृकोऽरुणः ॥

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ; ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਭਾਨੂ; ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਮਧੂ; ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕ ਤੇ ਅਰੁਣ—ਇਹ ਵੀ (ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ।

Verse 34

पुष्करो वेदबाहुश् च श्रुतदेवः सुनन्दनः । चित्रबाहुर् विरूपश् च कविर् न्यग्रोध एव च ॥

ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਵੇਦਬਾਹੂ; ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ ਅਤੇ ਸੁਨੰਦਨ; ਚਿਤ੍ਰਬਾਹੂ ਅਤੇ ਵਿਰੂਪ; ਅਤੇ ਕਵੀ ਤੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ—ਇਹ ਵੀ (ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ।

Verse 35

एतेषाम् अपि राजेन्द्र तनु-जानां मधु-द्विषः । प्रद्युम्न आसीत् प्रथमः पितृ-वद् रुक्मिणी-सुतः ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਮਧੁਦ੍ਵਿਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸੀ—ਰੁਕਮਿਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ।

Verse 36

स रुक्मिणो दुहितरम् उपयेमे महा-रथः । तस्यां ततो 'निरुद्धो 'भूत् नागायत-बलान्वितः ॥

ਉਹ ਮਹਾ-ਰਥੀ (ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ) ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮਿਆ—ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 37

स चापि रुक्मिणः पौत्रीं दौहित्रो जगृहे ततः । वज्रस् तस्याभवद् यस् तु मौषलाद् अवशेषितः ॥

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋਹਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੌਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਮੌਸ਼ਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਲਾ ਬਚਿਆ।

Verse 38

प्रतिबाहुर् अभूत् तस्मात् सुबाहुस् तस्य चात्मजः । सुबाहोः शान्तसेनो 'भूच् छतसेनस् तु तत्सुतः ॥

ਵਜ੍ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਬਾਹੁ ਸੀ। ਸੁਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਸੇਨ ਸੀ।

Verse 39

न ह्येतस्मिन्कुले जाता अधना अबहुप्रजाः । अल्पायुषोऽल्पवीर्याश्च अब्रह्मण्याश्च जज्ञिरे ॥

ਇਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ, ਘੱਟ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਘੱਟ ਬਲ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਦਬ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 40

यदुवंशप्रसूतानां पुंसां विख्यातकर्मणाम् । सङ्ख्या न शक्यते कर्तुमपि वर्षायुतैर्नृप ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

Verse 41

तिस्रः कोट्यः सहस्राणाम् अष्टाशीति-शतानि च । आसन् यदु-कुलाचार्याः कुमाराणाम् इति श्रुतम् ॥

ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਦੂ ਕੁਲ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣੇ ਕੁਮਾਰ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਠਾਸੀ ਸੌ ਸਨ।

Verse 42

सङ्ख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम् । यत्रायुतानाम् अयुत-लक्षेणास्ते स आहुकः ॥

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਆਹੁਕ ਹੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਭੀੜ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

Verse 43

देवासुराहव-हता दैतेया ये सु-दारुणाः । ते चोत्पन्ना मनुष्येषु प्रजा दृप्ता बबाधिरे ॥

ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ੍ਯ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 44

तन्-निग्रहाय हरिणा प्रोक्ता देवा यदोः कुले । अवतीर्णाः कुल-शतं तेषामेकाधिकं नृप ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਯਦੂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੌ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 45

तेषां प्रमाणं भगवान् प्रभुत्वेनाभवद्धरिः । ये चानुवर्तिनस्तस्य ववृधुः सर्वयादवाः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਮ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ ਬਹੁਤ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ।

Verse 46

शय्यासनाटनालाप- क्रीडास्नानादि-कर्मसु । न विदुः सन्तमात्मानं वृष्णयः कृष्ण-चेतसः ॥

ਲੈਟਣਾ, ਬੈਠਣਾ, ਟਹਿਲਣਾ, ਗੱਲਬਾਤ, ਖੇਡ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚੇਤਸ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਆਤਮਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ।

Verse 47

तीर्थं चक्रे नृपोनं यदजनि यदुषु स्वः-सरित् पाद-शौचं । विद्विट्-स्निग्धाः स्वरूपं ययुरजित-पर श्रीर् यदर्थे ’न्य-यत्नः ॥ यन्-नामामङ्गल-घ्नं श्रुतमथ गदितं यत्कृतो गोत्र-धर्मः । कृष्णस्यैतन्न चित्रं क्षिति-भर-हरणं काल-चक्रायुधस्य ॥

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੀਰਥ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਸੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਰਗ ਦੀ ਨਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ। ਵੈਰੀ ਤੇ ਸਨੇਹੀ—ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਅਨੋਖਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਅਮੰਗਲ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਗੋਤ੍ਰ-ਧਰਮ ਤੇ ਸਮਾਜ-ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ—ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਯੁਧਧਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ।

Verse 48

जयति जन-निवासो देवकी-जन्म-वादो । यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिरस्यन्नधर्मम् ॥ जयति जन-निवासो देवकी-जन्म-वादो । यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिरस्यन्नधर्मम् ॥ स्थिर-चर-वृजिन-घ्नः सु-स्मित-श्री-मुखेन । व्रज-पुर-वनितानां वर्धयन् काम-देवम् ॥

ਜੈ ਹੋ ਜਨ-ਨਿਵਾਸ ਦੀ—ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਯਾਦਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ। ਜੈ ਹੋ ਉਸੇ ਜਨ-ਨਿਵਾਸ ਦੀ, ਦੇਵਕੀਪੁੱਤਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ। ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਚਮਕਦੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜਪੁਰ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਦੇਵ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

इत्त्थं परस्य निज-वर्त्म-रिरक्षयात्त-लीला-तनोस् तदनुरूप-विडम्बनानि । कर्माणि कर्म-कषणानि यदूत्तमस्य श्रूयाद् अमुष्य पदयोर् अनुवृत्तिम् इच्छन् ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੀਲਾ-ਤਨ ਧਾਰ ਕੇ ਅਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਓ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਾਦਵੋੱਤਮ ਦੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰੇ।

Verse 50

मर्त्यस् तयानुसवम् एधितया मुकुन्द- श्रीमद्-कथा-श्रवण-कीर्तन-चिन्तयैति । तद् धाम दुस्तर-कृतान्त-जवापवर्गं ग्रामाद् वनं क्षिति-भुजोऽपि ययुर् यदर्थाः ॥

ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਕਥਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਅਤਿ ਦੁਸਤਰਨੀ ਮੌਤ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਪਿੰਡ-ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।