Adhyaya 85
Vasudeva and Devakī Glorify Kṛṣṇa and Balarāma; The Recovery of Devakī’s Six Sons from Sutala
ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ)—ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੇ ਆਧਾਰ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਇੰਦ੍ਰੀ-ਗੁਣ-ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਤੱਤਵ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸਵਯੰ-ਜ੍ਯੋਤੀ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਵੈਤ-ਭਾਵ ਮਿਟਣ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਮੌਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਵਕੀ ਕংস ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰਵ ਲੀਲਾ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਸੂਤਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਪਤ ਕਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਕਾ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯੋਗਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਮਾਤ੍ਰ-ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਚਿੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਧਿਆਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच अथैकदात्मजौ प्राप्तौ कृतपादाभिवन्दनौ । वसुदेवोऽभिनन्द्याह प्रीत्या सङ्कर्षणाच्युतौ ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਏ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
Verse 2
मुनीनां स वच: श्रुत्वा पुत्रयोर्धामसूचकम् । तद्वीर्यैर्जातविश्रम्भ: परिभाष्याभ्यभाषत ॥ २ ॥
ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ-ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।
Verse 3
कृष्ण कृष्ण महायोगिन् सङ्कर्षण सनातन । जाने वामस्य यत् साक्षात् प्रधानपुरुषौ परौ ॥ ३ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਹਾਯੋਗੀ! ਹੇ ਸਨਾਤਨ ਸੰਕਰਸ਼ਣ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਖਾਤ ਪਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਅਤੇ ਉਪਾਦਾਨ ਵੀ।
Verse 4
यत्र येन यतो यस्य यस्मै यद् यद् यथा यदा । स्यादिदं भगवान् साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वर: ॥ ४ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਖਾਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ, ਜਿਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
एतन्नानाविधं विश्वमात्मसृष्टमधोक्षज । आत्मनानुप्रविश्यात्मन् प्राणो जीवो बिभर्ष्यज ॥ ५ ॥
ਹੇ ਅਧੋක්ෂਜ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਨਾਨਾ-ਵਿਧ ਸੰਸਾਰ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਰਚਿਆ; ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਅਜ ਪਰਮਾਤਮਨ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਬਣ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 6
प्राणादीनां विश्वसृजां शक्तयो या: परस्य ता: । पारतन्त्र्याद् वैसादृश्याद् द्वयोश्चेष्टैव चेष्टताम् ॥ ६ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ੍ਰਿਜਕ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
Verse 7
कान्तिस्तेज: प्रभा सत्ता चन्द्राग्न्यर्कर्क्षविद्युताम् । यत् स्थैर्यं भूभृतां भूमेर्वृत्तिर्गन्धोऽर्थतो भवान् ॥ ७ ॥
ਚੰਦ ਦੀ ਕਾਂਤੀ, ਅੱਗ ਦਾ ਤੇਜ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਝਲਕ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਥਿਰਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧਾਰਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 8
तर्पणं प्राणनमपां देवत्वं ताश्च तद्रस: । ओज: सहो बलं चेष्टा गतिर्वायोस्तवेश्वर ॥ ८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਜਲ ਹੈਂ, ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਵੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੁਝਾਉਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦੇਹ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮਨੋਬਲ, ਸ਼ਰੀਰਕ ਬਲ, ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਗਤੀ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
Verse 9
दिशां त्वमवकाशोऽसि दिश: खं स्फोट आश्रय: । नादो वर्णस्त्वम् ॐकार आकृतीनां पृथक्कृति: ॥ ९ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਵਕਾਸ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਮੂਲ ਧੁਨੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ ਆਦਿ ਨਾਦ, ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ‘ਓਂ’, ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਾਣੀ ਹੈਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ-ਸੰਬੰਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 10
इन्द्रियं त्विन्द्रियाणां त्वं देवाश्च तदनुग्रह: । अवबोधो भवान् बुद्धेर्जीवस्यानुस्मृति: सती ॥ १० ॥
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ; ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿਰਣਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਅਤੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸੱਚੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
Verse 11
भूतानामसि भूतादिरिन्द्रियाणां च तैजस: । वैकारिको विकल्पानां प्रधानमनुशायिनम् ॥ ११ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤਮੋਗੁਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋ—ਜੋ ਭੂਤ-ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਜੋਗੁਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋ—ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਤੋਗੁਣੀ (ਵੈਕਾਰਿਕ) ਅਹੰਕਾਰ ਹੋ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
Verse 12
नश्वरेष्विह भावेषु तदसि त्वमनश्वरम् । यथा द्रव्यविकारेषु द्रव्यमात्रं निरूपितम् ॥ १२ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸਵੰਤ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੱਤ ਹੋ; ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਮੂਲ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਪਰਿਵਰਤਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
सत्त्वं रजस्तम इति गुणास्तद्वृत्तयश्च या: । त्वय्यद्धा ब्रह्मणि परे कल्पिता योगमायया ॥ १३ ॥
ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 14
तस्मान्न सन्त्यमी भावा यर्हि त्वयि विकल्पिता: । त्वं चामीषु विकारेषु ह्यन्यदाव्यावहारिक: ॥ १४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਰੂਪ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਭਾਵ ਤਦੋਂ ਹੀ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਪਰਮਾਰਥ—ਅਤੀੰਦ੍ਰਿਯ ਸੱਚ—ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।
Verse 15
गुणप्रवाह एतस्मिन्नबुधास्त्वखिलात्मन: । गतिं सूक्ष्मामबोधेन संसरन्तीह कर्मभि: ॥ १५ ॥
ਜੋ ਅਗਿਆਨੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਣ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਭ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਸੁਖਮ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
Verse 16
यदृच्छया नृतां प्राप्य सुकल्पामिह दुर्लभाम् । स्वार्थे प्रमत्तस्य वयो गतं त्वन्माययेश्वर ॥ १६ ॥
ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੁਰਲਭ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਹਿਤ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਅਰਥ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 17
असावहं ममैवैते देहे चास्यान्वयादिषु । स्नेहपाशैर्निबध्नाति भवान् सर्वमिदं जगत् ॥ १७ ॥
ਤੂੰ ਸਨੇਹ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ,” ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਨ।”
Verse 18
युवां न न: सुतौ साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वरौ । भूभारक्षत्रक्षपण अवतीर्णौ तथात्थ ह ॥ १८ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।
Verse 19
तत्ते गतोऽस्म्यरणमद्य पदारविन्द- मापन्नसंसृतिभयापहमार्तबन्धो । एतावतालमलमिन्द्रियलालसेन मर्त्यात्मदृक् त्वयि परे यदपत्यबुद्धि: ॥ १९ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਆਰਤ-ਬੰਧੂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਉਹ ਚਰਨ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਸ! ਇੰਦ੍ਰੀ ਲਾਲਸਾ ਬਹੁਤ ਹੋਈ; ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਸਵੰਤ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਹੇ ਪਰਮ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਬੈਠਾ।
Verse 20
सूतीगृहे ननु जगाद भवानजो नौ सञ्जज्ञ इत्यनुयुगं निजधर्मगुप्त्यै । नानातनूर्गगनवद् विदधज्जहासि को वेद भूम्न उरुगाय विभूतिमायाम् ॥ २० ॥
ਸੂਤੀ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਜ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ-ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਹੇ ਉਰੁਗਾਇ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਭੂਤੀ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 21
श्रीशुक उवाच आकर्ण्येत्थं पितुर्वाक्यं भगवान् सात्वतर्षभ: । प्रत्याह प्रश्रयानम्र: प्रहसन् श्लक्ष्णया गिरा ॥ २१ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ, ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
श्रीभगवानुवाच वचो व: समवेतार्थं तातैतदुपमन्महे । यन्न: पुत्रान् समुद्दिश्य तत्त्वग्राम उदाहृत: ॥ २२ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਉਚਿਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ—ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗ ਸਮਝਾਏ ਹਨ।
Verse 23
अहं यूयमसावार्य इमे च द्वारकौकस: । सर्वेऽप्येवं यदुश्रेष्ठ विमृग्या: सचराचरम् ॥ २३ ॥
ਹੇ ਯਦੂਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਨਹੀਂ—ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰਾ ਆਦਰਨੀਯ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਵੀ—ਸਭ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤੱਤ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
आत्मा ह्येक: स्वयंज्योतिर्नित्योऽन्यो निर्गुणो गुणै: । आत्मसृष्टैस्तत्कृतेषु भूतेषु बहुधेयते ॥ २४ ॥
ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ—ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਿਰਗੁਣ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਚੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਤ੍ਯ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
Verse 25
खं वायुर्ज्योतिरापो भूस्तत्कृतेषु यथाशयम् । आविस्तिरोऽल्पभूर्येको नानात्वं यात्यसावपि ॥ २५ ॥
ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਜਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਗਟ, ਕਿਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਕਿਤੇ ਸੁੱਖਮ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
श्रीशुक उवाच एवं भगवता राजन् वसुदेव उदाहृत: । श्रुत्वा विनष्टनानाधीस्तूष्णीं प्रीतमना अभूत् ॥ २६ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਦ੍ਵੈਤ-ਬੁੱਧੀ ਮਿਟ ਗਈ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।
Verse 27
अथ तत्र कुरुश्रेष्ठ देवकी सर्वदेवता । श्रुत्वानीतं गुरो: पुत्रमात्मजाभ्यां सुविस्मिता ॥ २७ ॥ कृष्णरामौ समाश्राव्य पुत्रान् कंसविहिंसितान् । स्मरन्ती कृपणं प्राह वैक्लव्यादश्रुलोचना ॥ २८ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਨੀਯ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ। ਹੁਣ ਕংস ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕਰੁਣ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 28
अथ तत्र कुरुश्रेष्ठ देवकी सर्वदेवता । श्रुत्वानीतं गुरो: पुत्रमात्मजाभ्यां सुविस्मिता ॥ २७ ॥ कृष्णरामौ समाश्राव्य पुत्रान् कंसविहिंसितान् । स्मरन्ती कृपणं प्राह वैक्लव्यादश्रुलोचना ॥ २८ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਨੀਯ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ। ਹੁਣ ਕংস ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕਰੁਣ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 29
श्रीदेवक्युवाच राम रामाप्रमेयात्मन् कृष्ण योगेश्वरेश्वर । वेदाहं वां विश्वसृजामीश्वरावादिपूरुषौ ॥ २९ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਮ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪਰਮ ਅਧਿਪਤੀ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਹੋ।
Verse 30
कालविध्वस्तसत्त्वानां राज्ञामुच्छास्त्रवर्तिनाम् । भूमेर्भारायमाणानामवतीर्णौ किलाद्य मे ॥ ३० ॥
ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰੋ।
Verse 31
यस्यांशांशांशभागेन विश्वोत्पत्तिलयोदया: । भवन्ति किल विश्वात्मंस्तं त्वाद्याहं गतिं गता ॥ ३१ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ! ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਅੱਜ ਮੈਂ ਲਈ ਹੈ।
Verse 32
चिरान्मृतसुतादाने गुरुणा किल चोदितौ । आनिन्यथु: पितृस्थानाद् गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥ ३२ ॥ तथा मे कुरुतं कामं युवां योगेश्वरेश्वरौ । भोजराजहतान् पुत्रान् कामये द्रष्टुमाहृतान् ॥ ३३ ॥
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ! ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ—ਭੋਜਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
Verse 33
चिरान्मृतसुतादाने गुरुणा किल चोदितौ । आनिन्यथु: पितृस्थानाद् गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥ ३२ ॥ तथा मे कुरुतं कामं युवां योगेश्वरेश्वरौ । भोजराजहतान् पुत्रान् कामये द्रष्टुमाहृतान् ॥ ३३ ॥
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ! ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ—ਭੋਜਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
Verse 34
ऋषिरुवाच एवं सञ्चोदितौ मात्रा राम: कृष्णश्च भारत । सुतलं संविविशतुर्योगमायामुपाश्रितौ ॥ ३४ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਤਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 35
तस्मिन् प्रविष्टावुपलभ्य दैत्यराड् विश्वात्मदैवं सुतरां तथात्मन: । तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुताशय: सद्य: समुत्थाय ननाम सान्वय: ॥ ३५ ॥
ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਬਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀ-ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 36
तयो: समानीय वरासनं मुदा निविष्टयोस्तत्र महात्मनोस्तयो: । दधार पादाववनिज्य तज्जलं सवृन्द आब्रह्म पुनद् यदम्बु ह ॥ ३६ ॥
ਬਲੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਮੰਗਵਾਏ। ਉਹ ਬੈਠ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ।
Verse 37
समर्हयामास स तौ विभूतिभि- र्महार्हवस्त्राभरणानुलेपनै: । ताम्बूलदीपामृतभक्षणादिभि: स्वगोत्रवित्तात्मसमर्पणेन च ॥ ३७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਧਨ-ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ—ਅਮੋਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਲੇਪ, ਤਾਮਬੂਲ, ਦੀਵੇ, ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
स इन्द्रसेनो भगवत्पदाम्बुजं बिभ्रन्मुहु: प्रेमविभिन्नया धिया । उवाच हानन्दजलाकुलेक्षण: प्रहृष्टरोमा नृप गद्गदाक्षरम् ॥ ३८ ॥
ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੜ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਬੋਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਰੋਮਾਂਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗਦਗਦ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।
Verse 39
बलिरुवाच नमोऽनन्ताय बृहते नम: कृष्णाय वेधसे । साङ्ख्ययोगवितानाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ ३९ ॥
ਬਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਨੰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 40
दर्शनं वां हि भूतानां दुष्प्रापं चाप्यदुर्लभम् । रजस्तम:स्वभावानां यन्न: प्राप्तौ यदृच्छया ॥ ४० ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂਓ! ਬਹੁਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਪਰ ਰਜੋ-ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅਸੀਂ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
Verse 41
दैत्यदानवगन्धर्वा: सिद्धविद्याध्रचारणा: । यक्षरक्ष:पिशाचाश्च भूतप्रमथनायका: ॥ ४१ ॥ विशुद्धसत्त्वधाम्न्यद्धा त्वयि शास्त्रशरीरिणि । नित्यं निबद्धवैरास्ते वयं चान्ये च तादृशा: ॥ ४२ ॥ केचनोद्बद्धवैरेण भक्त्या केचन कामत: । न तथा सत्त्वसंरब्धा: सन्निकृष्टा: सुरादय: ॥ ४३ ॥
ਦੈਤ੍ਯ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਚਾਰਣ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ ਅਤੇ ਨਾਇਕ—ਇਹ ਸਭ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਰਹੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ੁੱਧ-ਸੱਤ੍ਵ ਦੇ ਧਾਮ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਵੈਰ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ; ਪਰ ਭੌਤਿਕ ਸੱਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਐਸਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 42
दैत्यदानवगन्धर्वा: सिद्धविद्याध्रचारणा: । यक्षरक्ष:पिशाचाश्च भूतप्रमथनायका: ॥ ४१ ॥ विशुद्धसत्त्वधाम्न्यद्धा त्वयि शास्त्रशरीरिणि । नित्यं निबद्धवैरास्ते वयं चान्ये च तादृशा: ॥ ४२ ॥ केचनोद्बद्धवैरेण भक्त्या केचन कामत: । न तथा सत्त्वसंरब्धा: सन्निकृष्टा: सुरादय: ॥ ४३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ੁੱਧ-ਸੱਤ੍ਵ ਦੇ ਧਾਮ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਰਹੇ—ਉਹ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ—ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 43
दैत्यदानवगन्धर्वा: सिद्धविद्याध्रचारणा: । यक्षरक्ष:पिशाचाश्च भूतप्रमथनायका: ॥ ४१ ॥ विशुद्धसत्त्वधाम्न्यद्धा त्वयि शास्त्रशरीरिणि । नित्यं निबद्धवैरास्ते वयं चान्ये च तादृशा: ॥ ४२ ॥ केचनोद्बद्धवैरेण भक्त्या केचन कामत: । न तथा सत्त्वसंरब्धा: सन्निकृष्टा: सुरादय: ॥ ४३ ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਗਰ ਵੈਰ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨੇ; ਪਰ ਭੌਤਿਕ ਸੱਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਸਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 44
इदमित्थमिति प्रायस्तव योगेश्वरेश्वर । न विदन्त्यपि योगेशा योगमायां कुतो वयम् ॥ ४४ ॥
ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਵੀ ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣੀਏ!
Verse 45
तन्न: प्रसीद निरपेक्षविमृग्ययुष्मत्- पादारविन्दधिषणान्यगृहान्धकूपात् । निष्क्रम्य विश्वशरणाङ्घ्रयुपलब्धवृत्ति: शान्तो यथैक उत सर्वसखैश्चरामि ॥ ४५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਕਿ ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏਂ—ਇਸ ਝੂਠੇ ਘਰ—ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਨ ਪਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਲੋਭ ਮੁਨੀ ਸਦਾ ਖੋਜਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਜਾਂ ਸਭ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਾ ਕੇ ਨਿਰਭੈ ਵਿਹਰਾਂ।
Verse 46
शाध्यस्मानीशितव्येश निष्पापान् कुरु न: प्रभो । पुमान् यच्छ्रद्धयातिष्ठंश्चोदनाया विमुच्यते ॥ ४६ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਧੀਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ! ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਦੱਸ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰੋ। ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਧਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 47
श्रीभगवानुवाच आसन्मरीचे: षट् पुत्रा ऊर्णायां प्रथमेऽन्तरे । देवा: कं जहसुर्वीक्ष्य सुतं यभितुमुद्यतम् ॥ ४७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਊਰਣਾ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਸਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਹੱਸ ਪਏ।
Verse 48
तेनासुरीमगन् योनिमधुनावद्यकर्मणा । हिरण्यकशिपोर्जाता नीतास्ते योगमायया ॥ ४८ ॥ देवक्या उदरे जाता राजन् कंसविहिंसिता: । सा तान् शोचत्यात्मजान् स्वांस्त इमेऽध्यासतेऽन्तिके ॥ ४९ ॥
ਉਸ ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਸੁਰੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮੇ। ਫਿਰ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦਿਵਾਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਕংস ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 49
तेनासुरीमगन् योनिमधुनावद्यकर्मणा । हिरण्यकशिपोर्जाता नीतास्ते योगमायया ॥ ४८ ॥ देवक्या उदरे जाता राजन् कंसविहिंसिता: । सा तान् शोचत्यात्मजान् स्वांस्त इमेऽध्यासतेऽन्तिके ॥ ४९ ॥
ਉਸ ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਸੁਰੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮੇ। ਫਿਰ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦਿਵਾਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਕংস ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 50
इत एतान् प्रणेष्यामो मातृशोकापनुत्तये । तत: शापाद् विनिर्मुक्ता लोकं यास्यन्ति विज्वरा: ॥ ५० ॥
ਮਾਤਾ ਦਾ ਸੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਣਗੇ।
Verse 51
स्मरोद्गीथ: परिष्वङ्ग: पतङ्ग: क्षुद्रभृद् घृणी । षडिमे मत्प्रसादेन पुनर्यास्यन्ति सद्गतिम् ॥ ५१ ॥
ਸਮਰ, ਉਦਗੀਥ, ਪਰਿਸ਼ਵੰਗ, ਪਤੰਗ, ਖ਼ੁਦ੍ਰਭ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਣੀ—ਇਹ ਛੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਤਿਗਤੀ, ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।
Verse 52
इत्युक्त्वा तान् समादाय इन्द्रसेनेन पूजितौ । पुनर्द्वारवतीमेत्य मातु: पुत्रानयच्छताम् ॥ ५२ ॥
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜੇ ਗਏ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਬਲਰਾਮ ਉਹ ਛੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ।
Verse 53
तान् दृष्ट्वा बालकान् देवी पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मूर्ध्न्यजिघ्रदभीक्ष्णश: ॥ ५३ ॥
ਉਹ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਉਮੜ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁੰਘੇ।
Verse 54
अपाययत् स्तनं प्रीता सुतस्पर्शपरिस्नुतम् । मोहिता मायया विष्णोर्यया सृष्टि: प्रवर्तते ॥ ५४ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਆਪਣਾ ਸਤਨ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਸੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਦਾ ਹੈ।
Verse 55
पीत्वामृतं पयस्तस्या: पीतशेषं गदाभृत: । नारायणाङ्गसंस्पर्शप्रतिलब्धात्मदर्शना: ॥ ५५ ॥ ते नमस्कृत्य गोविन्दं देवकीं पितरं बलम् । मिषतां सर्वभूतानां ययुर्धाम दिवौकसाम् ॥ ५६ ॥
ਗਦਾਧਾਰੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਗਏ।
Verse 56
पीत्वामृतं पयस्तस्या: पीतशेषं गदाभृत: । नारायणाङ्गसंस्पर्शप्रतिलब्धात्मदर्शना: ॥ ५५ ॥ ते नमस्कृत्य गोविन्दं देवकीं पितरं बलम् । मिषतां सर्वभूतानां ययुर्धाम दिवौकसाम् ॥ ५६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਦੇਵਕੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 57
तं दृष्ट्वा देवकी देवी मृतागमननिर्गमम् । मेने सुविस्मिता मायां कृष्णस्य रचितां नृप ॥ ५७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਕੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਚੀ ਮਾਇਆ ਹੀ ਸਮਝਿਆ।
Verse 58
एवंविधान्यद्भुतानि कृष्णस्य परमात्मन: । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य सन्त्यनन्तानि भारत ॥ ५८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਅਨੰਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇ ਐਸੇ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੌਰ੍ਯ-ਕਾਰਜ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ।
Verse 59
श्रीसूत उवाच य इदमनुशृणोति श्रावयेद् वा मुरारे- श्चरितममृतकीर्तेर्वर्णितं व्यासपुत्रै: । जगदघभिदलं तद्भक्तसत्कर्णपूरं भगवति कृतचित्तो याति तत्क्षेमधाम ॥ ५९ ॥
ਸ੍ਰੀ ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਆਸਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਮੁਰਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੀ ਇਹ ਲੀਲਾ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਟਿਕਾ ਕੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Vasudeva’s praise is a bhāgavata re-reading of sāṅkhya categories: the elements and their capacities (rasa, gandha, tejas, etc.) act only by the Lord’s śakti. By identifying the cosmos with Bhagavān’s energies and presence, he asserts both transcendence (the Lord stands apart during dissolution) and immanence (He enters as Paramātmā). This framing supports the Bhāgavata’s conclusion that all causality ultimately rests in the Supreme Person, not in independent material principles.
Kṛṣṇa explains that the Supreme Self is eka (one), self-luminous, and nirguṇa in essence, but He appears as many through the upādhi-like differentiations of the guṇas He manifests. Just as the same elements appear in diverse objects as visible/invisible, subtle/gross, the one Paramātmā is reflected in varied bodies and minds. The multiplicity is an appearance conditioned by modes and forms, while the underlying reality remains one.
Kṛṣṇa reveals they were originally six sons of Marīci who laughed at Brahmā’s impropriety and were cursed into demoniac births, later becoming sons of Hiraṇyakaśipu and then transferred by Yoga-māyā into Devakī’s womb. Kaṁsa killed them due to the prophecy that Devakī’s child would be his death. Their repeated births illustrate karma, curse, and divine orchestration under Yoga-māyā.
The chapter indicates they were “living here with you,” i.e., under Bali’s domain in Sutala, by divine arrangement. Sutala—protected and sanctified by Vāmana’s presence—functions as a theologically significant realm where the Lord’s devotees (like Bali) receive intimate darśana, and where karmic knots can be resolved under the Lord’s direct supervision.
Their awakening is attributed to contact with the transcendental body of the Lord (Nārāyaṇa) through remnants associated with Kṛṣṇa—Devakī’s milk described as having been previously drunk by Him. In bhakti theology, such contact (saṅga) with Bhagavān and His prasāda catalyzes smṛti (true remembrance) and removes coverings created by curse and karma, enabling their return to higher abodes.
Devakī’s wonder underscores Yoga-māyā’s twofold function: it can generate intense worldly identification (maternal attachment) even in exalted devotees, and it can also arrange liberation by bringing souls into purifying proximity to Bhagavān. The episode teaches that the Lord alone controls appearance and disappearance, and that surrender to Him transforms grief into realization.