Adhyaya 81
Sudāmā Brāhmaṇa Receives Kṛṣṇa’s Mercy (The Gift of Flat Rice)
ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਾਲੇ ਸੁਦਾਮਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ, ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹਿਰਦੇ-ਜਾਣੂ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਸੇ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਕੀ ਭੇਟ ਲਿਆਇਆ? ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਜਲ ਵੀ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੱਡਾ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਲੱਜਤ ਸੁਦਾਮਾ ਹਿਚਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਬੰਨੀ ਗਠੜੀ ਵਿਚੋਂ ਚਿਵੜਾ ਕੱਢ ਕੇ ਚੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਕਮਣੀ ਰੋਕਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਪਾਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪਰਯਾਪਤ ਹੈ। ਸੁਦਾਮਾ ਬਾਹਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਘਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਪੈ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਝੋਂਪੜੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਭਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਬਿਨਾ ਮੰਗਿਆ ਵਰਦਾਨ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਨ ਕੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣ, ਅਨਾਸਕਤੀ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗਦਾ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच स इत्थं द्विजमुख्येन सह सङ्कथयन् हरि: । सर्वभूतमनोऽभिज्ञ: स्मयमान उवाच तम् ॥ १ ॥ ब्रह्मण्यो ब्राह्मणं कृष्णो भगवान् प्रहसन् प्रियम् । प्रेम्णा निरीक्षणेनैव प्रेक्षन् खलु सतां गति: ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹਰਿ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਿਯ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਦਾਮਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਹੱਸ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 2
श्रीशुक उवाच स इत्थं द्विजमुख्येन सह सङ्कथयन् हरि: । सर्वभूतमनोऽभिज्ञ: स्मयमान उवाच तम् ॥ १ ॥ ब्रह्मण्यो ब्राह्मणं कृष्णो भगवान् प्रहसन् प्रियम् । प्रेम्णा निरीक्षणेनैव प्रेक्षन् खलु सतां गति: ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹਰਿ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਿਯ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਦਾਮਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਹੱਸ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 3
श्रीभगवानुवाच किमुपायनमानीतं ब्रह्मन् मे भवता गृहात् । अण्वप्युपाहृतं भक्तै: प्रेम्णा भूर्येव मे भवेत् । भूर्यप्यभक्तोपहृतं न मे तोषाय कल्पते ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਘਰੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਭੇਟ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ? ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਗਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੇਟ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
Verse 4
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मन: ॥ ४ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਭਗਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 5
इत्युक्तोऽपि द्वियस्तस्मै व्रीडित: पतये श्रिय: । पृथुकप्रसृतिं राजन् न प्रायच्छदवाङ्मुख: ॥ ५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਚਿਵੜੇ ਦੀ ਮੁੱਠ ਭੇਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 6
सर्वभूतात्मदृक् साक्षात् तस्यागमनकारणम् । विज्ञायाचिन्तयन्नायं श्रीकामो माभजत्पुरा ॥ ६ ॥ पत्न्या: पतिव्रतायास्तु सखा प्रियचिकीर्षया । प्राप्तो मामस्य दास्यामि सम्पदोऽमर्त्यदुर्लभा: ॥ ७ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਦਾਮਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ—“ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਧਨ-ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੌਲਤ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।”
Verse 7
सर्वभूतात्मदृक् साक्षात् तस्यागमनकारणम् । विज्ञायाचिन्तयन्नायं श्रीकामो माभजत्पुरा ॥ ६ ॥ पत्न्या: पतिव्रतायास्तु सखा प्रियचिकीर्षया । प्राप्तो मामस्य दास्यामि सम्पदोऽमर्त्यदुर्लभा: ॥ ७ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਦਾਮਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ—“ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਧਨ-ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੌਲਤ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।”
Verse 8
इत्थं विचिन्त्य वसनाच्चीरबद्धान्द्विजन्मन: । स्वयं जहार किमिदमिति पृथुकतण्डुलान् ॥ ८ ॥
ਇਉਂ ਸੋਚ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਚਿਵੜੇ ਦੇ ਦਾਣੇ ਆਪ ਖਿੱਚ ਲਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”
Verse 9
नन्वेतदुपनीतं मे परमप्रीणनं सखे । तर्पयन्त्यङ्ग मां विश्वमेते पृथुकतण्डुला: ॥ ९ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਚਿਵੜੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।”
Verse 10
इति मुष्टिं सकृज्जग्ध्वा द्वितीयां जग्धुमाददे । तावच्छ्रीर्जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਚਿਵੜਾ ਇਕ ਵਾਰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ; ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 11
एतावतालं विश्वात्मन् सर्वसम्पत्समृद्धये । अस्मिन्लोकेऽथवामुष्मिन् पुंसस्त्वत्तोषकारणम् ॥ ११ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ, ਇਤਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।”
Verse 12
ब्राह्मणस्तां तु रजनीमुषित्वाच्युतमन्दिरे । भुक्त्वा पीत्वा सुखं मेने आत्मानं स्वर्गतं यथा ॥ १२ ॥
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਖਾ-ਪੀ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਧਾਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 13
श्वोभूते विश्वभावेन स्वसुखेनाभिवन्दित: । जगाम स्वालयं तात पथ्यनुव्रज्य नन्दित: ॥ १३ ॥
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਆਪ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਦਾਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ।
Verse 14
स चालब्ध्वा धनं कृष्णान्न तु याचितवान्स्वयम् । स्वगृहान् व्रीडितोऽगच्छन्महद्दर्शननिर्वृत: ॥ १४ ॥
ਭਾਵੇਂ ਸੁਦਾਮਾ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਲੱਜਾ ਗਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮੁੜ ਗਿਆ।
Verse 15
अहो ब्रह्मण्यदेवस्य दृष्टा ब्रह्मण्यता मया । यद् दरिद्रतमो लक्ष्मीमाश्लिष्टो बिभ्रतोरसि ॥ १५ ॥
ਅਹੋ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯਦੇਵ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰੀਤੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਯਾਚਕ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 16
क्वाहं दरिद्र: पापीयान् क्व कृष्ण: श्रीनिकेतन: । ब्रह्मबन्धुरिति स्माहं बाहुभ्यां परिरम्भित: ॥ १६ ॥
ਮੈਂ ਕੌਣ—ਪਾਪੀ, ਗਰੀਬ, ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬੰਧੂ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਣ—ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
Verse 17
निवासित: प्रियाजुष्टे पर्यङ्के भ्रातरो यथा । महिष्या वीजित: श्रान्तो बालव्यजनहस्तया ॥ १७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਮਾਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪ ਯਾਕ-ਪੂੰਛ ਵਾਲਾ ਚੌਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ।
Verse 18
शुश्रूषया परमया पादसंवाहनादिभि: । पूजितो देवदेवेन विप्रदेवेन देववत् ॥ १८ ॥
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਸ ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ—ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 19
स्वर्गापवर्गयो: पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् । सर्वासामपि सिद्धीनां मूलं तच्चरणार्चनम् ॥ १९ ॥
ਸਵਰਗ, ਮੋਖਸ਼, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਸੰਪਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਹੈ।
Verse 20
अधनोऽयं धनं प्राप्य माद्यन्नुच्चैर्न मां स्मरेत् । इति कारुणिको नूनं धनं मेऽभूरि नाददात् ॥ २० ॥
“ਇਹ ਗਰੀਬ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਸਤ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਗਾ,” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਧਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 21
इति तच्चिन्तयन्नन्त: प्राप्तो निजगृहान्तिकम् । सूर्यानलेन्दुसङ्काशैर्विमानै: सर्वतो वृतम् ॥ २१ ॥ विचित्रोपवनोद्यानै: कूजद्द्विजकुलाकुलै: । प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोजकह्लारोत्पलवारिभि: ॥ २२ ॥ जुष्टं स्वलङ्कृतै: पुम्भि: स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभि: । किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत् ॥ २३ ॥
ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਦਾਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਚਮਕ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਹਚਹਾਉਂਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮੁਦ, ਅੰਭੋਜ, ਕਹਲਾਰ ਤੇ ਉਤਪਲ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਸਨ। ਸੁਸਜਜਿਤ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹਰিণ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਦਾਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?”
Verse 22
इति तच्चिन्तयन्नन्त: प्राप्तो निजगृहान्तिकम् । सूर्यानलेन्दुसङ्काशैर्विमानै: सर्वतो वृतम् ॥ २१ ॥ विचित्रोपवनोद्यानै: कूजद्द्विजकुलाकुलै: । प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोजकह्लारोत्पलवारिभि: ॥ २२ ॥ जुष्टं स्वलङ्कृतै: पुम्भि: स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभि: । किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत् ॥ २३ ॥
ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਦਾਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਚਮਕ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਹਚਹਾਉਂਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮੁਦ, ਅੰਭੋਜ, ਕਹਲਾਰ ਤੇ ਉਤਪਲ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਸਨ। ਸੁਸਜਜਿਤ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹਰিণ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਦਾਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?”
Verse 23
इति तच्चिन्तयन्नन्त: प्राप्तो निजगृहान्तिकम् । सूर्यानलेन्दुसङ्काशैर्विमानै: सर्वतो वृतम् ॥ २१ ॥ विचित्रोपवनोद्यानै: कूजद्द्विजकुलाकुलै: । प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोजकह्लारोत्पलवारिभि: ॥ २२ ॥ जुष्टं स्वलङ्कृतै: पुम्भि: स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभि: । किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत् ॥ २३ ॥
ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਦਾਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਥਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸੂਰਜ‑ਅੱਗ‑ਚੰਦ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਉੱਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਜੀਬ ਬਾਗ‑ਬਗੀਚੇ, ਚਹਿਕਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮੁਦ, ਅੰਭੋਜ, ਕਹਲਾਰ ਤੇ ਉਤਪਲ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਸਜੇ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਹਰਣ‑ਅੱਖੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਦਾਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ— “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?”
Verse 24
एवं मीमांसमानं तं नरा नार्योऽमरप्रभा: । प्रत्यगृह्णन् महाभागं गीतवाद्येन भूयसा ॥ २४ ॥
ਉਹ ਇਉਂ ਹੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਮਰਦ ਅਤੇ ਦਾਸੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਂਭਾਗੀ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 25
पतिमागतमाकर्ण्य पत्न्युद्धर्षातिसम्भ्रमा । निश्चक्राम गृहात्तूर्णं रूपिणी श्रीरिवालयात् ॥ २५ ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਤੁਰੰਤ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 26
पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा प्रेमोत्कण्ठाश्रुलोचना । मीलिताक्ष्यनमद्बुद्ध्या मनसा परिषस्वजे ॥ २६ ॥
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਤਰਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਨਿਮਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।
Verse 27
पत्नीं वीक्ष्य विस्फुरन्तीं देवीं वैमानिकीमिव । दासीनां निष्ककण्ठीनां मध्ये भान्तीं स विस्मित: ॥ २७ ॥
ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਦਾਮਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 28
प्रीत: स्वयं तया युक्त: प्रविष्टो निजमन्दिरम् । मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवनं यथा ॥ २८ ॥
ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਉੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਣੀ-ਜੜੇ ਸਤੰਭ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ।
Verse 29
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च ॥ २९ ॥ आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च ॥ ३० ॥ स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्नदीपान् भ्राजमानान् ललनारत्नसंयुता: ॥ ३१ ॥ विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धी: सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्र: स्वसमृद्धिमहैतुकीम् ॥ ३२ ॥
ਸੁਦਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਝੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਨਰਮ ਸ਼ੈਯਾਂ ਸਨ; ਹਾਥੀਦਾਂਤ ਦੇ ਪਲੰਗ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਲੰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਚਾਮਰ-ਪੱਖੇ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੌਲਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
Verse 30
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च ॥ २९ ॥ आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च ॥ ३० ॥ स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्नदीपान् भ्राजमानान् ललनारत्नसंयुता: ॥ ३१ ॥ विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धी: सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्र: स्वसमृद्धिमहैतुकीम् ॥ ३२ ॥
ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ, ਨਰਮ ਬਿਸਤਰ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਛਤਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਣਉਮੀਦ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
Verse 31
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च ॥ २९ ॥ आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च ॥ ३० ॥ स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्नदीपान् भ्राजमानान् ललनारत्नसंयुता: ॥ ३१ ॥ विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धी: सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्र: स्वसमृद्धिमहैतुकीम् ॥ ३२ ॥
ਚਮਕਦਾਰ ਸਫ਼ਟਿਕ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੰਨੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਰਤਨ-ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
Verse 32
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च ॥ २९ ॥ आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च ॥ ३० ॥ स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्नदीपान् भ्राजमानान् ललनारत्नसंयुता: ॥ ३१ ॥ विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धी: सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्र: स्वसमृद्धिमहैतुकीम् ॥ ३२ ॥
ਉੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—ਮੇਰੀ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੈ।
Verse 33
नूनं बतैतन्मम दुर्भगस्य शश्वद्दरिद्रस्य समृद्धिहेतु: । महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नैवोपपद्येत यदूत्तमस्य ॥ ३३ ॥
ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਗਰੀਬ ਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਐਸੇ ਅਭਾਗੇ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਧਨਵਾਨ ਹੋਣਾ ਕੇਵਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਯਦੂਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 34
नन्वब्रुवाणो दिशते समक्षं याचिष्णवे भूर्यपि भूरिभोज: । पर्जन्यवत्तत् स्वयमीक्षमाणो दाशार्हकाणामृषभ: सखा मे ॥ ३४ ॥
ਮੇਰਾ ਸਖਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਧਨ ਦਾ ਭੋਗੀ—ਮੇਰੀ ਲੁਕਵੀ ਮੰਗ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ; ਪਰ ਦਇਆਲੂ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਦੌਲਤ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤੀ।
Verse 35
किञ्चित्करोत्युर्वपि यत् स्वदत्तं सुहृत्कृतं फल्ग्वपि भूरिकारी । मयोपनीतं पृथुकैकमुष्टिं प्रत्यग्रहीत् प्रीतियुतो महात्मा ॥ ३५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੋਟਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਭਗਤ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਿਆਂਦੇ ਚਿਉੜੇ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਠ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ।
Verse 36
तस्यैव मे सौहृदसख्यमैत्री दास्यं पुनर्जन्मनि जन्मनि स्यात् । महानुभावेन गुणालयेन विषज्जतस्तत्पुरुषप्रसङ्ग: ॥ ३६ ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮ ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਜਨਮ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਖ਼ੀ, ਮੈਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਸ੍ਯ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਿਲੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਲਗਨ ਵਧੇ।
Verse 37
भक्ताय चित्रा भगवान् हि सम्पदो राज्यं विभूतीर्न समर्थयत्यज: । अदीर्घबोधाय विचक्षण: स्वयं पश्यन् निपातं धनिनां मदोद्भवम् ॥ ३७ ॥
ਅਜਨਮਾ, ਪਰਮ ਵਿਵੇਕੀ ਭਗਵਾਨ ਧਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਉੱਪਜਦਾ ਪਤਨ ਆਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸਮਝ ਘੱਟ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਦੌਲਤ—ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਭੂਤੀਆਂ—ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ।
Verse 38
इत्थं व्यवसितो बुद्ध्या भक्तोऽतीव जनार्दने । विषयान् जायया त्यक्ष्यन्बुभुजे नातिलम्पट: ॥ ३८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਸੁਦਾਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਤਿ ਭਗਤ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਿਲੇ ਇੰਦ੍ਰੀਅ ਸੁਖ ਭੋਗੇ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਭੋਗ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਭਾਵ ਰੱਖਿਆ।
Verse 39
तस्य वै देवदेवस्य हरेर्यज्ञपते: प्रभो: । ब्राह्मणा: प्रभवो दैवं न तेभ्यो विद्यते परम् ॥ ३९ ॥
ਹਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ, ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।
Verse 40
एवं स विप्रो भगवत्सुहृत्तदा दृष्ट्वा स्वभृत्यैरजितं पराजितम् । तद्ध्यानवेगोद्ग्रथितात्मबन्धन- स्तद्धाम लेभेऽचिरत: सतां गतिम् ॥ ४० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਧਿਆਨ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੋਹ ਦੇ ਗੰਢ ਕੱਟਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਤਾਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 41
एतद् ब्रह्मण्यदेवस्य श्रुत्वा ब्रह्मण्यतां नर: । लब्धभावो भगवति कर्मबन्धाद् विमुच्यते ॥ ४१ ॥
ਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Because the Bhāgavata’s siddhānta is that bhakti (prema-bhāva) is the essential substance of worship, not the material magnitude of the offering. Kṛṣṇa, as antaryāmī (the indwelling witness), receives the devotee’s intention and love; therefore even a meager gift offered with śraddhā and affection becomes spiritually “great,” while lavish gifts offered without devotion do not touch the Lord’s heart.
Rukmiṇī’s gesture illustrates that the Lord’s satisfaction (tṛpti) is the root of all prosperity and that a single act of pure devotion can generate unlimited auspicious results. It also protects the narrative’s emphasis: Sudāmā’s bhakti is not a commercial exchange but a love-offering; the benediction is granted by the Lord’s independent mercy, not by transactional merit.
Sudāmā reasons that Kṛṣṇa may withhold wealth to prevent forgetfulness born of intoxication (mada) and pride—an idea consistent with the Lord’s protective poṣaṇa. Yet Kṛṣṇa still grants opulence in a way that does not break Sudāmā’s devotion: Sudāmā remains free from greed, interprets prosperity as mercy (not entitlement), and keeps renunciation as his horizon. Thus the gift becomes spiritually safe—supporting dharma and bhakti rather than ego.
The unconquerable Supreme Lord (Ajita) is ‘conquered’ by His devotee’s love and humility—meaning He voluntarily submits to the devotee’s claim upon His affection. Kṛṣṇa massages Sudāmā’s feet, honors him, and delights in his offering, showing that Bhagavān’s supreme independence includes the freedom to be bound by prema. This is bhakta-vaśyatā: the Lord’s willing subordination to devotion.
It teaches that prosperity is neither the goal nor the measure of divine favor; the true treasure is darśana, intimacy, and steady bhakti. When wealth comes, it should be held without avarice and used without loss of spiritual intelligence (buddhi), remembering its dangers and keeping the intention of eventual renunciation. When wealth does not come, the devotee remains satisfied in service—showing devotion is independent of outcomes.