Adhyaya 75
Duryodhana’s Envy at Yudhiṣṭhira’s Rājasūya and the Avabhṛtha Festival
ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸਾਕ‑ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ—ਭੀਮ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ, ਸਹਦੇਵ ਅਤਿਥੀ‑ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਆਪ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ‑ਪਰਾਇਣ ਰਾਜੇ ਲਈ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਸਭ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਮੁਨਾ ਕੰਢੇ ਅਵਭ੍ਰਥ ਉਤਸਵ—ਸੰਗੀਤ, ਸ਼ੋਭਾ‑ਯਾਤਰਾ, ਮੰਤਰੋਚਾਰ, ਜਲ‑ਕ੍ਰੀੜਾ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਵਤ ਕਰਮ, ਸ਼ੁੱਧਿ‑ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ‑ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਦਾਰ ਵੰਡ। ਮਹਿਮਾਨ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੁਖਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਵਿਛੋੜਾ ਨਾਹ ਸਹਿੰਦਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵੈਰ ਦਾ ਬੀਜ—ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ‑ਸ਼ੌਕਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ; ਮਯਦਾਨਵ ਦੀ ਮਾਇਆਮਈ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਕੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲਾਜ‑ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਲੀਲਾ ਸੋਚ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੌਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਅੱਗੇ ਜੂਏ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं दृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹੋਤਸਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਕੇਵਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
Verse 2
श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं दृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹੋਤਸਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਕੇਵਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
Verse 3
श्रीबादरायणिरुवाच पितामहस्य ते यज्ञे राजसूये महात्मन: । बान्धवा: परिचर्यायां तस्यासन्प्रेमबन्धना: ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੇਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਮਹਾਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਣੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।
Verse 4
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ਭੀਮ ਰਸੋਈ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਸੁਯੋਧਨ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ; ਸਹਦੇਵ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਅਰਜੁਨ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਣ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਪਰੋਸਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਮਨ ਕਰਨ ਦਾਨ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ। ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਕਰਣ, ਹਾਰਦਿਕ੍ਯ, ਵਿਦੁਰ ਆਦਿ, ਬਾਹਲੀਕਪੁਤਰ ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੰਤર્દਨ ਆਦਿ ਵੀ ਮਹਾਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 5
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ਭੀਮ ਰਸੋਈ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਸੁਯੋਧਨ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ; ਸਹਦੇਵ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਅਰਜੁਨ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਣ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਪਰੋਸਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਮਨ ਕਰਨ ਦਾਨ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ। ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਕਰਣ, ਹਾਰਦਿਕ੍ਯ, ਵਿਦੁਰ ਆਦਿ, ਬਾਹਲੀਕਪੁਤਰ ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੰਤર્દਨ ਆਦਿ ਵੀ ਮਹਾਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 6
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ਭੀਮ ਰਸੋਈ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਸੁਯੋਧਨ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ; ਸਹਦੇਵ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਅਰਜੁਨ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਣ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਪਰੋਸਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਮਨ ਕਰਨ ਦਾਨ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ। ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਕਰਣ, ਹਾਰਦਿਕ੍ਯ, ਵਿਦੁਰ ਆਦਿ, ਬਾਹਲੀਕਪੁਤਰ ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੰਤર્દਨ ਆਦਿ ਵੀ ਮਹਾਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 7
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਰਸੋਈ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਸੁਯੋਧਨ ਨੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਨਕੁਲ ਨੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਦਾਨੀ ਕਰਣ ਨੇ ਦਾਨ ਵੰਡੇ। ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਕਰਣ, ਹਾਰਦਿਕ੍ਯ, ਵਿਦੁਰ, ਬਾਹਲੀਕਪੁੱਤਰ ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੰਤर्दਨ ਆਦਿ ਵੀ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈਚੱਛਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ—ਮਹਾਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।
Verse 8
ऋत्विक्सदस्यबहुवित्सु सुहृत्तमेषु स्विष्टेषु सूनृतसमर्हणदक्षिणाभि: । चैद्ये च सात्वतपतेश्चरणं प्रविष्टे चक्रुस्ततस्त्ववभृथस्नपनं द्युनद्याम् ॥ ८ ॥
ਤਵਿਕਾਂ, ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ, ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਤਿ ਨੇੜਲੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਅਰਘ੍ਯ-ਉਪਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਚੇਦੀਰਾਜ ਸਾਤ੍ਵਤਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਅਵਭ੍ਰਥ-ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 9
मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुर्यानकगोमुखा: । वादित्राणि विचित्राणि नेदुरावभृथोत्सवे ॥ ९ ॥
ਅਵਭ੍ਰਥ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਪਣਵ, ਧੁੰਧੁਰੀ, ਆਨਕ ਅਤੇ ਗੋਮੁਖ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।
Verse 10
नार्तक्यो ननृतुर्हृष्टा गायका यूथशो जगु: । वीणावेणुतलोन्नादस्तेषां स दिवमस्पृशत् ॥ १० ॥
ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਰਤਕੀਆਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
Verse 11
चित्रध्वजपताकाग्रैरिभेन्द्रस्यन्दनार्वभि: । स्वलङ्कृतैर्भटैर्भूपा निर्ययू रुक्ममालिन: ॥ ११ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਫਿਰ ਯਮੁਨਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਅੱਗੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ।
Verse 12
यदुसृञ्जयकाम्बोजकुरुकेकयकोशला: । कम्पयन्तो भुवं सैन्यैर्यजमानपुर:सरा: ॥ १२ ॥
ਯਦੂ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਕਾਂਬੋਜ, ਕੁਰੂ, ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 13
सदस्यर्त्विग्द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मघोषेणभूयसा । देवर्षिपितृगन्धर्वास्तुष्टुवु: पुष्पवर्षिण: ॥ १३ ॥
ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਰਿਤਵਿਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਗੂੰਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 14
स्वलङ्कृता नरा नार्यो गन्धस्रग्भूषणाम्बरै: । विलिम्पन्त्योऽभिसिञ्चन्त्यो विजह्रुर्विविधै रसै: ॥ १४ ॥
ਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਲਗਾ ਕੇ ਤੇ ਛਿੜਕ ਕੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 15
तैलगोरसगन्धोदहरिद्रासान्द्रकुङ्कुमै: । पुम्भिर्लिप्ता: प्रलिम्पन्त्यो विजह्रुर्वारयोषित: ॥ १५ ॥
ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਵਾਰਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਲ, ਦਹੀਂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਣੀ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵਾਰਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਪਦਾਰਥ ਲੈ ਕੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆ।
Verse 16
गुप्ता नृभिर्निरगमन्नुपलब्धुमेतद् देव्यो यथा दिवि विमानवरैर्नृदेव्यो । ता मातुलेयसखिभि: परिषिच्यमाना: सव्रीडहासविकसद्वदना विरेजु: ॥ १६ ॥
ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਇਹ ਖੇਡ ਵੇਖਣ ਲਈ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਪਤਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਘਣੀ ਸਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਰਲ ਛਿੜਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਲਾਜ਼ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਭਦੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 17
ता देवरानुत सखीन् सिषिचुर्दृतीभि: क्लिन्नाम्बरा विवृतगात्रकुचोरुमध्या: । औत्सुक्यमुक्तकवराच्च्यवमानमाल्या: क्षोभं दधुर्मलधियां रुचिरैर्विहारै: ॥ १७ ॥
ਤਦ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਦੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸਖਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਿਚਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਭਿੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਛਾਤੀ, ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਕਮਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲੀਆਂ ਜੂੜੀਆਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ; ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਖੇਡਾਂ ਨੇ ਮਲੀਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 18
स सम्राड् रथमारुढ: सदश्वं रुक्ममालिनम् । व्यरोचत स्वपत्नीभि: क्रियाभि: क्रतुराडिव ॥ १८ ॥
ਸਮਰਾਟ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਲ-ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਐਸਾ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ।
Verse 19
पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते तमृत्विज: । आचान्तं स्नापयां चक्रुर्गङ्गायां सह कृष्णया ॥ १९ ॥
ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਪਤਨੀ-ਸੰਯਾਜ ਅਤੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ੍ਯ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਆਚਮਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 20
देवदुन्दुभयो नेदुर्नरदुन्दुभिभि: समम् । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि देवर्षिपितृमानवा: ॥ २० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਗੂੰਜੇ। ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 21
सस्नुस्तत्र तत: सर्वे वर्णाश्रमयुता नरा: । महापातक्यपि यत: सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ॥ २१ ॥
ਫਿਰ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਸਭ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਮਹਾਪਾਪੀ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ-ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
अथ राजाहते क्षौमे परिधाय स्वलङ्कृत: । ऋत्विक्सदस्यविप्रादीनानर्चाभरणाम्बरै: ॥ २२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਯਜ્ઞ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 23
बन्धूञ्ज्ञातीन् नृपान् मित्रसुहृदोऽन्यांश्च सर्वश: । अभीक्ष्णं पूजयामास नारायणपरो नृप: ॥ २३ ॥
ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਘਰਾਣੇ ਵਾਲਿਆਂ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
सर्वे जना: सुररुचो मणिकुण्डलस्र- गुष्णीषकञ्चुकदुकूलमहार्घ्यहारा: । नार्यश्च कुण्डलयुगालकवृन्दजुष्ट- वक्त्रश्रिय: कनकमेखलया विरेजु: ॥ २४ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ—ਮਣੀ ਜੜੇ ਕੰਨਕੁੰਡਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੱਗਾਂ, ਕੰਜੂਕ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਧੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਜੋੜੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਿਖਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਦਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 25
अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥
ਫਿਰ ਉੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਰਿਤਵਿਜ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਸਭਾਸਦ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਲਾਏ ਰਾਜੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਖ਼ਤਰੀ-ਵੈਸ਼੍ਯ-ਸ਼ੂਦਰ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਭੂਤ-ਗਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕਪਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 26
अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥
ਫਿਰ ਉੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਰਿਤਵਿਜ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਸਭਾਸਦ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਲਾਏ ਰਾਜੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਖ਼ਤਰੀ-ਵੈਸ਼੍ਯ-ਸ਼ੂਦਰ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਭੂਤ-ਗਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕਪਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 27
हरिदासस्य राजर्षे राजसूयमहोदयम् । नैवातृप्यन्प्रशंसन्त: पिबन्मर्त्योऽमृतं यथा ॥ २७ ॥
ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸ ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦੀ ਸਭ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਮਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦਾ।
Verse 28
ततो युधिष्ठिरो राजा सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् । प्रेम्णा निवारयामास कृष्णं च त्यागकातर: ॥ २८ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਘਰਾਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ—ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਤਰ ਸੀ।
Verse 29
भगवानपि तत्राङ्ग न्यावात्सीत्तत्प्रियंकर: । प्रस्थाप्य यदुवीरांश्च साम्बादींश्च कुशस्थलीम् ॥ २९ ॥
ਹੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਟਿਕੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਬ ਆਦਿ ਯਦੂਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ (ਦੁਆਰਕਾ) ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕਰਕੇ।
Verse 30
इत्थं राजा धर्मसुतो मनोरथमहार्णवम् । सुदुस्तरं समुत्तीर्य कृष्णेनासीद् गतज्वर: ॥ ३० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦੁਸ਼ਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੜਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ।
Verse 31
एकदान्त:पुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योधन: श्रियम् । अतप्यद् राजसूयस्य महित्वं चाच्युतात्मन: ॥ ३१ ॥
ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੇਖੀ; ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਗਿਆ।
Verse 32
यस्मिन् नरेन्द्रदितिजेन्द्रसुरेन्द्रलक्ष्मी- र्नाना विभान्ति किल विश्वसृजोपक्लृप्ता: । ताभि: पतीन् द्रुपदराजसुतोपतस्थे यस्यां विषक्तहृदय: कुरुराडतप्यत् ॥ ३२ ॥
ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਿਲਪੀ ਮਯ ਦਾਨਵ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਲਿਆ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਧਨ-ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੁਪਦਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਕੁਰੂਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਤਪਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 33
यस्मिन् तदा मधुपतेर्महिषीसहस्रं श्रोणीभरेण शनकै: क्वणदङ्घ्रिशोभम् । मध्ये सुचारु कुचकुङ्कुमशोणहारं श्रीमन्मुखं प्रचलकुण्डलकुन्तलाढ्यम् ॥ ३३ ॥
ਉਸੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮਧੁਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਨਿਤੰਬਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਤੁਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨੂਪੁਰ ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਬਹੁਤ ਸੁਗੜ ਤੇ ਪਤਲੀ ਸੀ; ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਲਾਲੀਮਾਂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਹਿਲਦੇ ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਵਹਿੰਦੇ ਕੇਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 34
सभायां मयक्लृप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥
ਮਯ ਦਾਨਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਸਮਰਾਟ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ‘ਸਵ-ਚੱਖੂ’ ਸਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਮਾਨ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੰਦੀ ਤੇ ਕਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 35
सभायां मयक्लृप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥
ਮਯ ਦਾਨਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਸਮਰਾਟ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ‘ਸਵ-ਚੱਖੂ’ ਸਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਮਾਨ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੰਦੀ ਤੇ ਕਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 36
तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिर्नृप । किरीटमाली न्यविशदसिहस्त: क्षिपन् रुषा ॥ ३६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਕੁਟ ਤੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਵਾਰਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 37
स्थलेऽभ्यगृह्णाद् वस्त्रान्तं जलं मत्वा स्थलेऽपतत् । जले च स्थलवद् भ्रान्त्या मयमायाविमोहित: ॥ ३७ ॥
ਮਯ ਦਾਨਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਫਰਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਕਪੜੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 38
जहास भीमस्तं दृष्ट्वा स्त्रियो नृपतयोऽपरे । निवार्यमाणा अप्यङ्ग राज्ञा कृष्णानुमोदिता: ॥ ३८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੀਮ ਹੱਸ ਪਿਆ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੱਸੇ। ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਖਾਈ।
Verse 39
स व्रीडितोऽवाग्वदनो रुषा ज्वलन् निष्क्रम्य तूष्णीं प्रययौ गजाह्वयम् । हाहेति शब्द: सुमहानभूत् सता- मजातशत्रुर्विमना इवाभवत् । बभूव तूष्णीं भगवान् भुवो भरं समुज्जिहीर्षुर्भ्रमति स्म यद् दृशा ॥ ३९ ॥
ਲੱਜਿਤ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗਜਾਹ੍ਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ‘ਹਾਇ ਹਾਇ’ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ; ਸਤਪੁਰਖ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੌਨ ਰਹੇ।
Verse 40
एतत्तेऽभिहितं राजन् यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । सुयोधनस्य दौरात्म्यं राजसूये महाक्रतौ ॥ ४० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਯੋਧਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟਭਾਵ ਅਤੇ ਅਸੰਤੋਖ ਦਾ ਕਾਰਣ।
Frequently Asked Questions
His dissatisfaction arises from matsara (envy) and wounded pride: he witnesses Yudhiṣṭhira’s divinely supported prosperity and the universal honor given to a king devoted to Acyuta. This contrast intensifies Duryodhana’s inner insecurity, and the palace episode—where Maya’s illusions cause him to stumble and be laughed at—turns envy into humiliation, crystallizing future antagonism.
It demonstrates bhakti’s inversion of worldly status: the Supreme Lord willingly accepts a servant’s role to honor devotees and sanctify the assembly. In Bhāgavata theology, such līlā reveals that true greatness is not domination but loving reciprocity (bhakta-vātsalya), and it also validates the sacrifice by placing it under Bhagavān’s direct presence and approval.
Avabhṛtha is the concluding purification bath of major śrauta sacrifices, marking ritual completion and communal auspiciousness. The Bhāgavata emphasizes it with music, mantra, procession, and celebratory water-sport to show yajña’s social and cosmic harmony when aligned with dharma and devotion; it also frames Yudhiṣṭhira’s generosity and the sanctifying power of the sacred waters.
Maya Dānava, famed as a cosmic architect, built the hall whose visual illusions confuse Duryodhana. The episode teaches that pride is easily defeated by māyā: one who seeks status and control becomes bewildered, while the devotee-king remains steady. It also serves as narrative causality for Duryodhana’s rancor, a proximate cause leading toward the Kurukṣetra conflict.
The text states the Lord’s intention to remove the earth’s burden (bhū-bhāra-haraṇa). By allowing Duryodhana’s envy to ripen into the chain of events culminating in the war, Kṛṣṇa permits adharma to expose itself and be resolved through a divinely guided outcome, while still maintaining the moral responsibility of the actors.