Adhyaya 72
Yudhiṣṭhira’s Rājasūya Resolve and the Slaying of Jarāsandha
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਰਾਜਸੂਯ-ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਵਦ-ਭਕਤੀ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਂਡਵ ਦਿਗਵਿਜਯ ਕਰਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਰਾਸੰਧ ਅਜੇਯ ਰਹਿ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਧਵ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਭੀਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤਿਥੀ ਬਣ ਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਦਾਨ’ ਵਜੋਂ ਯੁੱਧ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਰਾਸੰਧ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਸਮਕੱਖ ਚੁਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਗਦਾ-ਮੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਲੰਮਾ ਦਵੰਦ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਜਰਾ ਦੁਆਰਾ ਜੋੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭੀਮ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਦ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਮਾਰਗ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एकदा तु सभामध्य आस्थितो मुनिभिर्वृत: । ब्राह्मणै: क्षत्रियैर्वैश्यैर्भ्रातृभिश्च युधिष्ठिर: ॥ १ ॥ आचार्यै: कुलवृद्धैश्च ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवै: । शृण्वतामेव चैतेषामाभाष्येदमुवाच ह ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਦਿਨ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਆਚਾਰਿਆਂ, ਕੁਲ-ਵੱਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਸਹੁਰੇ-ਪੱਖ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸਭ ਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Verse 2
श्रीशुक उवाच एकदा तु सभामध्य आस्थितो मुनिभिर्वृत: । ब्राह्मणै: क्षत्रियैर्वैश्यैर्भ्रातृभिश्च युधिष्ठिर: ॥ १ ॥ आचार्यै: कुलवृद्धैश्च ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवै: । शृण्वतामेव चैतेषामाभाष्येदमुवाच ह ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਜਸਭਾ ਵਿਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਮੁਨੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਆਚਾਰਿਆਂ, ਕੁਲ-ਵੱਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Verse 3
श्रीयुधिष्ठिर उवाच क्रतुराजेन गोविन्द राजसूयेन पावनी: । यक्ष्ये विभूतीर्भवतस्तत् सम्पादय न: प्रभो ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਕਰਤੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਾਵਨ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸਫਲ ਕਰ ਦਿਓ।
Verse 4
त्वत्पादुके अविरतं परि ये चरन्ति ध्यायन्त्यभद्रनशने शुचयो गृणन्ति । विन्दन्ति ते कमलनाभ भवापवर्ग- माशासते यदि त आशिष ईश नान्ये ॥ ४ ॥
ਹੇ ਕਮਲਨਾਭ! ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤ ਅਸ਼ੁਭ-ਨਾਸਕ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਚਾਹੁਣ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
Verse 5
तद् देवदेव भवतश्चरणारविन्द- सेवानुभावमिह पश्यतु लोक एष: । ये त्वां भजन्ति न भजन्त्युत वोभयेषां निष्ठां प्रदर्शय विभो कुरुसृञ्जयानाम् ॥ ५ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੇਖੇ। ਹੇ ਵਿਭੂ! ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿਓ।
Verse 6
न ब्रह्मण: स्वपरभेदमतिस्तव स्यात् सर्वात्मन: समदृश: स्वसुखानुभूते: । संसेवतां सुरतरोरिव ते प्रसाद: सेवानुरूपमुदयो न विपर्ययोऽत्र ॥ ६ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਾਇਆ ਹੈ’ ਜਿਹਾ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਰਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ। ਸਵਰਗੀ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
Verse 7
श्रीभगवानुवाच सम्यग् व्यवसितं राजन् भवता शत्रुकर्शन । कल्याणी येन ते कीर्तिर्लोकाननु भविष्यति ॥ ७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਕਰਸ਼ਣ! ਤੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 8
ऋषीणां पितृदेवानां सुहृदामपि न: प्रभो । सर्वेषामपि भूतानामीप्सित: क्रतुराडयम् ॥ ८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਇਹ ਮਹਾਕ੍ਰਤੁ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਇੱਛਿਤ ਹੈ।
Verse 9
विजित्य नृपतीन्सर्वान् कृत्वा च जगतीं वशे । सम्भृत्य सर्वसम्भारानाहरस्व महाक्रतुम् ॥ ९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ; ਫਿਰ ਯੱਗ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਹਾਕ੍ਰਤੁ ਕਰਵਾਓ।
Verse 10
एते ते भ्रातरो राजल्ँ लोकपालांशसम्भवा: । जितोऽस्म्यात्मवता तेऽहं दुर्जयो योऽकृतात्मभि: ॥ १० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਇਹ ਭਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੈਂ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੱਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਯ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।
Verse 11
न कश्चिन्मत्परं लोके तेजसा यशसा श्रिया । विभूतिभिर्वाभिभवेद् देवोऽपि किमु पार्थिव: ॥ ११ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਨੂੰ ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਸ਼੍ਰੀ (ਸੌੰਦਰਯ-ਐਸ਼ਵਰਯ) ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਕੀਹ ਗੱਲ!
Verse 12
श्रीशुक उवाच निशम्य भगवद्गीतं प्रीत: फुल्लमुखाम्बुज: । भ्रातृन् दिग्विजयेऽयुङ्क्त विष्णुतेजोपबृंहितान् ॥ १२ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਗਵਿਜੈ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
Verse 13
सहदेवं दक्षिणस्यामादिशत् सह सृञ्जयै: । दिशि प्रतीच्यां नकुलमुदीच्यां सव्यसाचिनम् । प्राच्यां वृकोदरं मत्स्यै: केकयै: सह मद्रकै: ॥ १३ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿੰਜਯਾਂ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ; ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਮਤਸਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ; ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕੇਕਯਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਭੀਮ ਨੂੰ ਮਦ੍ਰਕਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ।
Verse 14
ते विजित्य नृपान्वीरा आजह्रुर्दिग्भ्य ओजसा । अजातशत्रवे भूरि द्रविणं नृप यक्ष्यते ॥ १४ ॥
ਉਹ ਵੀਰ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
Verse 15
श्रुत्वाजितं जरासन्धं नृपतेर्ध्यायतो हरि: । आहोपायं तमेवाद्य उद्धवो यमुवाच ह ॥ १५ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਉੱਧਵ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।
Verse 16
भीमसेनोऽर्जुन: कृष्णो ब्रह्मलिङ्गधरास्त्रय: । जग्मुर्गिरिव्रजं तात बृहद्रथसुतो यत: ॥ १६ ॥
ਤਦ ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਗਿਰਿਵ੍ਰਜ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਜਰਾਸੰਧ) ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
Verse 17
ते गत्वातिथ्यवेलायां गृहेषु गृहमेधिनम् । ब्रह्मण्यं समयाचेरन् राजन्या ब्रह्मलिङ्गिन: ॥ १७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਨ੍ਯ ਅਤਿਥੀ-ਵੇਲੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਨਮਾਨੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮੀ ਜਰਾਸੰਧ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 18
राजन् विद्ध्यतिथीन् प्राप्तानर्थिनो दूरमागतान् । तन्न: प्रयच्छ भद्रं ते यद्वयं कामयामहे ॥ १८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਮੰਗਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਸਮਝੋ। ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਜੋ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼।
Verse 19
किं दुर्मर्षं तितिक्षूणां किमकार्यमसाधुभि: । किं न देयं वदान्यानां क: पर: समदर्शिनाम् ॥ १९ ॥
ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ? ਦੁਸ਼ਟ ਕਿਹੜਾ ਅਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਦਾਨੀ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ? ਅਤੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਰਾਇਆ ਮੰਨਣ?
Verse 20
योऽनित्येन शरीरेण सतां गेयं यशो ध्रुवम् । नाचिनोति स्वयं कल्प: स वाच्य: शोच्य एव स: ॥ २० ॥
ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਨਾਸਵੰਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਥਿਰ ਯਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਮਾਂਦਾ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ ਵੀ।
Verse 21
हरिश्चन्द्रो रन्तिदेव उञ्छवृत्ति: शिबिर्बलि: । व्याध: कपोतो बहवो ह्यध्रुवेण ध्रुवं गता: ॥ २१ ॥
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਰੰਤਿਦੇਵ, ਉਂਛਵ੍ਰਿੱਤੀ ਮੁਦਗਲ, ਸ਼ਿਬੀ, ਬਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਆਧ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਅਨਿੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 22
श्रीशुक उवाच स्वरैराकृतिभिस्तांस्तु प्रकोष्ठैर्ज्याहतैरपि । राजन्यबन्धून् विज्ञाय दृष्टपूर्वानचिन्तयत् ॥ २२ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੁਰ, ਦੇਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜ੍ਯਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
Verse 23
राजन्यबन्धवो ह्येते ब्रह्मलिङ्गानि बिभ्रति । ददानि भिक्षितं तेभ्य आत्मानमपि दुस्त्यजम् ॥ २३ ॥
[ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ:] ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਤਿਆਜ ਸਰੀਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਗ ਲੈਣ।
Verse 24
बलेर्नु श्रूयते कीर्तिर्वितता दिक्ष्वकल्मषा । ऐश्वर्याद् भ्रंशितस्यापि विप्रव्याजेन विष्णुना ॥ २४ ॥ श्रियं जिहीर्षतेन्द्रस्य विष्णवे द्विजरूपिणे । जानन्नपि महीं प्रादाद् वार्यमाणोऽपि दैत्यराट् ॥ २५ ॥
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯਵਾਨ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਦ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 25
बलेर्नु श्रूयते कीर्तिर्वितता दिक्ष्वकल्मषा । ऐश्वर्याद् भ्रंशितस्यापि विप्रव्याजेन विष्णुना ॥ २४ ॥ श्रियं जिहीर्षतेन्द्रस्य विष्णवे द्विजरूपिणे । जानन्नपि महीं प्रादाद् वार्यमाणोऽपि दैत्यराट् ॥ २५ ॥
ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਦਵਿਜ-ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਚਾਲ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੋਕਣ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਬਲੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 26
जीवता ब्राह्मणार्थाय को न्वर्थ: क्षत्रबन्धुना । देहेन पतमानेन नेहता विपुलं यश: ॥ २६ ॥
ਜੋ ਅਯੋਗ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਜੀਉਂਦਾ ਤਾਂ ਰਹੇ ਪਰ ਨਾਸਵੰਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼ ਨਾ ਕਮਾਏ—ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
Verse 27
इत्युदारमति: प्राह कृष्णार्जुनवृकोदरान् । हे विप्रा व्रियतां कामो ददाम्यात्मशिरोऽपि व: ॥ २७ ॥
ਇਉਂ ਮਨ ਬਣਾ ਕੇ ਉਦਾਰਮਤੀ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜੋ ਚਾਹੋ ਚੁਣ ਲਵੋ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।”
Verse 28
श्रीभगवानुवाच युद्धं नो देहि राजेन्द्र द्वन्द्वशो यदि मन्यसे । युद्धार्थिनो वयं प्राप्ता राजन्या नान्यकाङ्क्षिण: ॥ २८ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਦੇ। ਅਸੀਂ ਖ਼ਤਰੀ ਹਾਂ; ਲੜਾਈ ਮੰਗਣ ਆਏ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੇਨਤੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 29
असौ वृकोदर: पार्थस्तस्य भ्रातार्जुनो ह्ययम् । अनयोर्मातुलेयं मां कृष्णं जानीहि ते रिपुम् ॥ २९ ॥
ਉੱਥੇ ਪૃਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮੇਰਾ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ— ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੈਰੀ ਜਾਣ।
Verse 30
एवमावेदितो राजा जहासोच्चै: स्म मागध: । आह चामर्षितो मन्दा युद्धं तर्हि ददामि व: ॥ ३० ॥
ਇਉਂ ਲਲਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਾਗਧ ਰਾਜਾ ਉੱਚੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ— “ਚੰਗਾ, ਹੇ ਮੂਰਖੋ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ!”
Verse 31
न त्वया भीरुणा योत्स्ये युधि विक्लवतेजसा । मथुरां स्वपुरीं त्यक्त्वा समुद्रं शरणं गत: ॥ ३१ ॥
“ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਡਰਪੋਕ ਹੈਂ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।”
Verse 32
अयं तु वयसातुल्यो नातिसत्त्वो न मे सम: । अर्जुनो न भवेद् योद्धा भीमस्तुल्यबलो मम ॥ ३२ ॥
ਇਹ ਅਰਜੁਨ ਨਾ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਮਕੱਖ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਯੋਧਾ ਨਾ ਬਣੇ। ਪਰ ਭੀਮ ਮੇਰੇ ਜਿਤਨਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
Verse 33
इत्युक्त्वा भीमसेनाय प्रादाय महतीं गदाम् । द्वितीयां स्वयमादाय निर्जगाम पुराद् बहि: ॥ ३३ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਗਦਾ ਦਿੱਤੀ, ਆਪ ਦੂਜੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
Verse 34
तत: समेखले वीरौ संयुक्तावितरेतरम् । जघ्नतुर्वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां रणदुर्मदौ ॥ ३४ ॥
ਫਿਰ ਸਮਤਲ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜ ਪਏ। ਰਣ ਦੇ ਉਨਮਾਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 35
मण्डलानि विचित्राणि सव्यं दक्षिणमेव च । चरतो: शुशुभे युद्धं नटयोरिव रङ्गिणो: ॥ ३५ ॥
ਉਹ ਅਜੀਬ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਦੇ ਖੱਬੇ ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਨਟਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।
Verse 36
ततश्चटचटाशब्दो वज्रनिष्पेससन्निभ: । गदयो: क्षिप्तयो राजन्दन्तयोरिव दन्तिनो: ॥ ३६ ॥
ਤਦੋਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੋਵੇਂ ਗਦਾਵਾਂ ਟਕਰਾਈਆਂ ਤਾਂ ‘ਚਟ-ਚਟ’ ਦੀ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਵੱਜਣ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਲੜਦੇ ਦੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਵੇ।
Verse 37
ते वै गदे भुजजवेन निपात्यमाने अन्योन्यतोंऽसकटिपादकरोरुजत्रुम् । चूर्णीबभूवतुरुपेत्य यथार्कशाखे संयुध्यतोर्द्विरदयोरिव दीप्तमन्व्यो: ॥ ३७ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਗਦਾਂ ਘੁਮਾ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੋਢੇ, ਕਮਰ, ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਰਾਨ ਅਤੇ ਗਲ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗਦਾਂ ਅਰਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਾਥੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜਦੇ ਹਨ।
Verse 38
इत्थं तयो: प्रहतयोर्गदयोर्नृवीरौ क्रुद्धौ स्वमुष्टिभिरय:स्परशैरपिष्टाम् । शब्दस्तयो: प्रहरतोरिभयोरिवासी- न्निर्घातवज्रपरुषस्तलताडनोत्थ: ॥ ३८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਦਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ-ਵੀਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਠੋਰ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਥੱਪੜਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਦੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਜਾਂ ਕਠੋਰ ਗੱਜਦੇ ਬਿਜਲੀ-ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ।
Verse 39
तयोरेवं प्रहरतो: समशिक्षाबलौजसो: । निर्विशेषमभूद् युद्धमक्षीणजवयोर्नृप ॥ ३९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਤਾਲੀਮ, ਬਲ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘਟੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜਦੇ ਹੀ ਰਹੇ।
Verse 40
शत्रोर्जन्ममृती विद्वाञ्जीवितं च जराकृतम् । पार्थमाप्याययन् स्वेन तेजसाचिन्तयद्धरि: ॥ ४० ॥
ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਵੈਰੀ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਭੇਦ ਅਤੇ ਰਾਖ਼ਸੀ ਜਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਾਣ ਲਈ। ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਾਰਥ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 41
सञ्चिन्त्यारिवधोपायं भीमस्यामोघदर्शन: । दर्शयामास विटपं पाटयन्निव संज्ञया ॥ ४१ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚ ਕੇ ਅਮੋਘ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਚੀਰ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਵੇ।
Verse 42
तद् विज्ञाय महासत्त्वो भीम: प्रहरतां वर: । गृहीत्वा पादयो: शत्रुं पातयामास भूतले ॥ ४२ ॥
ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਧਾ ਭੀਮ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 43
एकं पादं पदाक्रम्य दोर्भ्यामन्यं प्रगृह्य स: । गुदत: पाटयामास शाखमिव महागज: ॥ ४३ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਟਾਹਣੀ ਤੋੜੇ, ਤਿਵੇਂ ਗੁਦਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 44
एकपादोरुवृषणकटिपृष्ठस्तनांसके । एकबाह्वक्षिभ्रूकर्णे शकले ददृशु: प्रजा: ॥ ४४ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ—ਹਰ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਤ, ਰਾਨ, ਅੰਡਕੋਸ਼, ਕਮਰ, ਮੋਢਾ, ਬਾਂਹ, ਅੱਖ, ਭੌਂਹ ਅਤੇ ਕੰਨ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
Verse 45
हाहाकारो महानासीन्निहते मगधेश्वरे । पूजयामासतुर्भीमं परिरभ्य जयाच्युतौ ॥ ४५ ॥
ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ।
Verse 46
सहदेवं तत्तनयं भगवान् भूतभावन: । अभ्यषिञ्चदमेयात्मा मगधानां पतिं प्रभु: । मोचयामास राजन्यान्संरुद्धा मागधेन ये ॥ ४६ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਮਗਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮਗਧ ਵੱਲੋਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira seeks the Rājasūya to honor Kṛṣṇa’s divine expansions and to establish righteous sovereignty that publicly demonstrates bhakti’s power: those who take shelter of the Lord attain auspiciousness and fulfillment, whereas those who do not remain unsatisfied. The rite becomes a vehicle for glorifying Bhagavān and organizing society under dharma.
Kṛṣṇa knew the mystery of Jarāsandha’s life—he had been born in two halves and rejoined by the demoness Jarā, making ordinary defeat ineffective. Kṛṣṇa therefore signaled the correct method by splitting a twig, instructing Bhīma to tear Jarāsandha into two, preventing rejoining and ensuring final death in accordance with destiny and dharma.
Sahadeva went south with the Sṛñjayas, Nakula went west with the Matsyas, Arjuna went north with the Kekayas, and Bhīma went east with the Madrakas—collecting tribute and establishing Yudhiṣṭhira’s authority required for the Rājasūya.
Jarāsandha is portrayed as scrupulous about guest-reception and brāhmaṇa-respect, valuing lasting fame (yaśas) over bodily preservation. The chapter frames dāna and kṣatriya honor through exemplars like Bali and Hariścandra: even when aware of a ruse, a ruler may uphold the vow of giving to preserve dharmic reputation.
It establishes the ethical purpose of the campaign: removing oppression and restoring legitimate rule. By installing Jarāsandha’s son Sahadeva and releasing captives, Kṛṣṇa aligns political power with loka-saṅgraha and clears the final obstacle to Yudhiṣṭhira’s Rājasūya, integrating statecraft with divine compassion.