Adhyaya 70
Kṛṣṇa’s Daily Life in Dvārakā; the Captive Kings’ Appeal; Nārada Announces the Rājasūya
ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਰਗੇ ਦੀ ਬਾਂਗ ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਮੁਹੂਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧੀ, ਮੌਨ ਗਾਇਤ੍ਰੀ-ਜਪ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ-ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ (ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਸਮਝ ਕੇ) ਪੂਜਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਮਹਾਦਾਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋਦਾਨ। ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਤੇ ਉੱਧਵ ਨਾਲ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਇੱਕ ਦੂਤ ਆ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਿਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ 20,000 ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਜੇ ਰਾਜਸੁਖ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਮੰਨ ਕੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਦਵ ਜਰਾਸੰਧ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਧਵ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਰਾਸੰਧ-ਵਧ ਅਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੁਲਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथोषस्युपवृत्तायां कुक्कुटान् कूजतोऽशपन् । गृहीतकण्ठ्य: पतिभिर्माधव्यो विरहातुरा: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਉਸ਼ਾ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਤਦ ਮਾਧਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀਆਂ ਨੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਾਂਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਸਨ।
Verse 2
वयांस्यरोरुवन्कृष्णं बोधयन्तीव वन्दिन: । गायत्स्वलिष्वनिद्राणि मन्दारवनवायुभि: ॥ २ ॥
ਪਾਰਿਜਾਤ ਬਾਗ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਭਿਨਭਿਨਾਹਟ ਉਠੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਪੰਛੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਬਾਰੀ ਵੰਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਪੇ।
Verse 3
मुहूर्तं तं तु वैदर्भी नामृष्यदतिशोभनम् । परिरम्भणविश्लेषात् प्रियबाह्वन्तरं गता ॥ ३ ॥
ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਵੈਦਰਭੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਪਲ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਆਲਿੰਗਨ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਣਾ ਸੀ।
Verse 4
ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय वार्युपस्पृश्य माधव: । दध्यौ प्रसन्नकरण आत्मानं तमस: परम् ॥ ४ ॥ एकं स्वयंज्योतिरनन्यमव्ययंस्वसंस्थया नित्यनिरस्तकल्मषम् । ब्रह्माख्यमस्योद्भवनाशहेतुभि:स्वशक्तिभिर्लक्षितभावनिर्वृतिम् ॥ ५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਜਲ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ—ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕ, ਸਵੈ-ਜ੍ਯੋਤੀ, ਅਦੁਤੀਯ, ਅਵ੍ਯਯ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਸਦਾ ਕਲਮਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲ ਆਨੰਦਮਈ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय वार्युपस्पृश्य माधव: । दध्यौ प्रसन्नकरण आत्मानं तमस: परम् ॥ ४ ॥ एकं स्वयंज्योतिरनन्यमव्ययंस्वसंस्थया नित्यनिरस्तकल्मषम् । ब्रह्माख्यमस्योद्भवनाशहेतुभि:स्वशक्तिभिर्लक्षितभावनिर्वृतिम् ॥ ५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਜਲ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ—ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕ, ਸਵੈ-ਜ੍ਯੋਤੀ, ਅਦੁਤੀਯ, ਅਵ੍ਯਯ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਸਦਾ ਕਲਮਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲ ਆਨੰਦਮਈ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
अथाप्लुतोऽम्भस्यमले यथाविधि क्रियाकलापं परिधाय वाससी । चकार सन्ध्योपगमादि सत्तमो हुतानलो ब्रह्म जजाप वाग्यत: ॥ ६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮ ਸਾਧੂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਧੋਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਉੱਤਰੀਯ ਪਹਿਨਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਤಃ-ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਦਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਕ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ (ਬ੍ਰਹਮ) ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ।
Verse 7
उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्मशृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੰਦਾ। ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਸੁਸੱਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ—ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਸਿੰਗ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਪਰਤ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਬੱਛੜਾ ਜਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਹਰ ਦਿਨ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ 13,084 ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਮੂਹ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਨਨ, ਹਰਣਚਰਮ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ।
Verse 8
उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्मशृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੰਦਾ। ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਸੁਸੱਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ—ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਸਿੰਗ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਪਰਤ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਬੱਛੜਾ ਜਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਹਰ ਦਿਨ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ 13,084 ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਮੂਹ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਨਨ, ਹਰਣਚਰਮ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ।
Verse 9
उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्मशृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਗਵਾਨ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੰਦੇ। ਫਿਰ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਸੁਸੱਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਾਲਤੂ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਬੱਛੜਾ ਜਣੀਆਂ, ਬੱਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਹਰ ਦਿਨ ਉਹ 13,084 ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਮੂਹ, ਨਾਲ ਲਿਨਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਹਰਣ-ਚਮੜੇ ਅਤੇ ਤਿਲ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ।
Verse 10
गोविप्रदेवतावृद्धगुरून् भूतानि सर्वश: । नमस्कृत्यात्मसम्भूतीर्मङ्गलानि समस्पृशत् ॥ १० ॥
ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਗੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਵਿਸਤਾਰ ਹਨ—ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਛੁਹੰਦੇ।
Verse 11
आत्मानं भूषयामास नरलोकविभूषणम् । वासोभिर्भूषणै: स्वीयैर्दिव्यस्रगनुलेपनै: ॥ ११ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਦਾ ਹੀ ਗਹਿਣਾ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ।
Verse 12
अवेक्ष्याज्यं तथादर्शं गोवृषद्विजदेवता: । कामांश्च सर्ववर्णानां पौरान्त:पुरचारिणाम् । प्रदाप्य प्रकृती: कामै: प्रतोष्य प्रत्यनन्दत ॥ १२ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਘੀ, ਦਰਪਣ, ਗਾਂ-ਬਲਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਮਹਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰੱਖਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ।
Verse 13
संविभज्याग्रतो विप्रान् स्रक्ताम्बूलानुलेपनै: । सुहृद: प्रकृतीर्दारानुपायुङ्क्त तत: स्वयम् ॥ १३ ॥
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤਾਮਬੂਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਵੰਡਦੇ; ਫਿਰ ਇਹੀ ਦਾਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ।
Verse 14
तावत् सूत उपानीय स्यन्दनं परमाद्भुतम् । सुग्रीवाद्यैर्हयैर्युक्तं प्रणम्यावस्थितोऽग्रत: ॥ १४ ॥
ਉਦੋਂ ਸਾਰਥੀ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਰਥ ਲਿਆਇਆ, ਜੋ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਦਿ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 15
गृहीत्वा पाणिना पाणी सारथेस्तमथारुहत् । सात्यक्युद्धवसंयुक्त: पूर्वाद्रिमिव भास्कर: ॥ १५ ॥
ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਅਤੇ ਉੱਧਵ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Verse 16
ईक्षितोऽन्त:पुरस्त्रीणां सव्रीडप्रेमवीक्षितै: । कृच्छ्राद् विसृष्टो निरगाज्जातहासो हरन् मन: ॥ १६ ॥
ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲੱਜਾ ਭਰੀ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ।
Verse 17
सुधर्माख्यां सभां सर्वैर्वृष्णिभि: परिवारित: । प्राविशद् यन्निविष्टानां न सन्त्यङ्ग षडूर्मय: ॥ १७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਭਗਵਾਨ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸੁਧਰਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਛੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਹੀਂ ਛੁਹੰਦੀਆਂ।
Verse 18
तत्रोपविष्ट: परमासने विभु- र्बभौ स्वभासा ककुभोऽवभासयन् । वृतो नृसिंहैर्यदुभिर्यदूत्तमो यथोडुराजो दिवि तारकागणै: ॥ १८ ॥
ਉੱਥੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੋਤ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਮਾਨ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਯਦੂ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
Verse 19
तत्रोपमन्त्रिणो राजन् नानाहास्यरसैर्विभुम् । उपतस्थुर्नटाचार्या नर्तक्यस्ताण्डवै: पृथक् ॥ १९ ॥
ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾਨਾ ਹਾਸ੍ਯ-ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਉਪਮੰਤਰੀ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਨਟਾਚਾਰ੍ਯ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਨਰਤਕੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਂਡਵ ਨੱਚਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 20
मृदङ्गवीणामुरजवेणुतालदरस्वनै: । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सूतमागधवन्दिन: ॥ २० ॥
ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਵੀਣਾ, ਮੁਰਜ, ਬਾਂਸਰੀ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨੱਚੇ ਤੇ ਗਾਏ; ਅਤੇ ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਤੇ ਵੰਦੀਜਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 21
तत्राहुर्ब्राह्मणा: केचिदासीना ब्रह्मवादिन: । पूर्वेषां पुण्ययशसां राज्ञां चाकथयन् कथा: ॥ २१ ॥
ਉਸ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੈਠ ਕੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਜਪਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 22
तत्रैक: पुरुषो राजन्नागतोऽपूर्वदर्शन: । विज्ञापितो भगवते प्रतीहारै: प्रवेशित: ॥ २२ ॥
ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁਰਸ਼ ਆਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ ਸੀ। ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ।
Verse 23
स नमस्कृत्य कृष्णाय परेशाय कृताञ्जलि: । राज्ञामावेदयद् दु:खं जरासन्धनिरोधजम् ॥ २३ ॥
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਕੈਦ ਕਾਰਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋ ਰਹੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ।
Verse 24
ये च दिग्विजये तस्य सन्नतिं न ययुर्नृपा: । प्रसह्य रुद्धास्तेनासन्नयुते द्वे गिरिव्रजे ॥ २४ ॥
ਜੋ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿਗਵਿਜਯ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਨਰੇਸ਼ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਿਰਿਵ੍ਰਜ ਨਾਮਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 25
राजान ऊचु: कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् प्रपन्नभयभञ्जन । वयं त्वां शरणं यामो भवभीता: पृथग्धिय: ॥ २५ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਹੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਵਾਲੇ! ਅਸੀਂ ਵੱਖਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 26
लोको विकर्मनिरत: कुशले प्रमत्त: कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे । यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशां सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ॥ २६ ॥
ਲੋਕ ਪਾਪੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਲੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ-ਅਰਚਨਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਕਲਿਆਣ ਹੈ। ਉਸ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹਠੀ ਆਸ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
लोके भवाञ्जगदिन: कलयावतीर्ण: सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय चान्य: । कश्चित् त्वदीयमतियाति निदेशमीश किं वा जन: स्वकृतमृच्छति तन्न विद्म: ॥ २७ ॥
ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ—ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਲਈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਭੋਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Verse 28
स्वप्नायितं नृपसुखं परतन्त्रमीश शश्वद्भयेन मृतकेन धुरं वहाम: । हित्वा तदात्मनि सुखं त्वदनीहलभ्यं क्लिश्यामहेऽतिकृपणास्तव माययेह ॥ २८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਪਰਾਧੀਨ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਲਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੋਝ ਢੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਇਆਣੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 29
तन्नो भवान् प्रणतशोकहराङ्घ्रियुग्मो बद्धान् वियुङ्क्ष्व मगधाह्वयकर्मपाशात् । यो भूभुजोऽयुतमतङ्गजवीर्यमेको बिभ्रद् रुरोध भवने मृगराडिवावी: ॥ २९ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਦੇ ਹਨ; ਮਗਧ-ਰਾਜ ਦੇ ਕਰਮ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਸਾਨੂੰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਓ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗਾ ਬਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 30
यो वै त्वया द्विनवकृत्व उदात्तचक्र भग्नो मृधे खलु भवन्तमनन्तवीर्यम् । जित्वा नृलोकनिरतं सकृदूढदर्पो युष्मत्प्रजा रुजति नोऽजित तद् विधेहि ॥ ३० ॥
ਹੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ! ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਸਤਾਰਾਂ ਵਾਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਤੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਜਾ—ਸਾਨੂੰ—ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਜਿਤ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਕਰ।
Verse 31
दूत उवाच इति मागधसंरुद्धा भवद्दर्शनकाङ्क्षिण: । प्रपन्ना: पादमूलं ते दीनानां शं विधीयताम् ॥ ३१ ॥
ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਮਗਧ-ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੋ।
Verse 32
श्रीशुक उवाच राजदूते ब्रुवत्येवं देवर्षि: परमद्युति: । बिभ्रत्पिङ्गजटाभारं प्रादुरासीद् यथा रवि: ॥ ३२ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਾਜਦੂਤ ਇਉਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
Verse 33
तं दृष्ट्वा भगवान् कृष्ण: सर्वलोकेश्वरेश्वर: । ववन्द उत्थित: शीर्ष्णा ससभ्य: सानुगो मुदा ॥ ३३ ॥
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਲੋਕ-ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੀ ਅਧੀਸ਼ ਹਨ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭਾਸਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 34
सभाजयित्वा विधिवत् कृतासनपरिग्रहम् । बभाषे सुनृतैर्वाक्यै: श्रद्धया तर्पयन् मुनिम् ॥ ३४ ॥
ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਆਸਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 35
अपि स्विदद्य लोकानां त्रयाणामकुतोभयम् । ननु भूयान् भगवतो लोकान् पर्यटतो गुण: ॥ ३५ ॥
ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਪੁਰਖ ਦੀ ਇਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Verse 36
न हि तेऽविदितं किञ्चिल्लोकेष्वीश्वरकर्तृषु । अथ पृच्छामहे युष्मान्पाण्डवानां चिकीर्षितम् ॥ ३६ ॥
ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
Verse 37
श्रीनारद उवाच दृष्टा मया ते बहुशो दुरत्यया माया विभो विश्वसृजश्च मायिन: । भूतेषु भूमंश्चरत: स्वशक्तिभि- र्वह्नेरिवच्छन्नरुचो न मेऽद्भुतम् ॥ ३७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਵਿਭੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਮ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ।
Verse 38
तवेहितं कोऽर्हति साधु वेदितुं स्वमाययेदं सृजतो नियच्छत: । यद् विद्यमानात्मतयावभासते तस्मै नमस्ते स्वविलक्षणात्मने ॥ ३८ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕੌਣ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹੋ ਅਤੇ ਸਮੇਟਦੇ ਵੀ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸੱਚੀ ਸੱਤਾ ਵਾਲੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰਮ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 39
जीवस्य य: संसरतो विमोक्षणं न जानतोऽनर्थवहाच्छरीरत: । लीलावतारै: स्वयश:प्रदीपकं प्राज्वालयत्त्वा तमहं प्रपद्ये ॥ ३९ ॥
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਜੀਵ ਇਸ ਦੁੱਖਦਾਈ ਦੇਹ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਤੁਸੀਂ ਲੀਲਾ-ਅਵਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਜਗਮਗ ਮਸ਼ਾਲ ਜਗਾ ਕੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰਾਹ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 40
अथाप्याश्रावये ब्रह्म नरलोकविडम्बनम् । राज्ञ: पैतृष्वस्रेयस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम् ॥ ४० ॥
ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ—ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਸਤਿ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਜੋ ਮਨਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 41
यक्ष्यति त्वां मखेन्द्रेण राजसूयेन पाण्डव: । पारमेष्ठ्यकामो नृपतिस्तद् भवाननुमोदताम् ॥ ४१ ॥
ਅਦੁੱਤੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਗਨੀ-ਯੱਗ, ਰਾਜਸੂਯ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ।
Verse 42
तस्मिन् देव क्रतुवरे भवन्तं वै सुरादय: । दिदृक्षव: समेष्यन्ति राजानश्च यशस्विन: ॥ ४२ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜੇ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣਗੇ।
Verse 43
श्रवणत्कीर्तनाद् ध्यानात्पूयन्तेऽन्तेवसायिन: । तव ब्रह्ममयस्येश किमुतेक्षाभिमर्शिन: ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਈਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ, ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਤਯਜ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਛੁਹੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
Verse 44
यस्यामलं दिवि यश: प्रथितं रसायां भूमौ च ते भुवनमङ्गल दिग्वितानम् । मन्दाकिनीति दिवि भोगवतीति चाधो गङ्गेति चेह चरणाम्बु पुनाति विश्वम् ॥ ४४ ॥
ਹੇ ਭੁਵਨ-ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰਾ ਨਿਰਮਲ ਯਸ਼ ਸਵਰਗ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੋਗਵਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵਗਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 45
श्रीशुक उवाच तत्र तेष्वात्मपक्षेष्वगृणत्सु विजिगीषया । वाच: पेशै: स्मयन् भृत्यमुद्धवं प्राह केशव: ॥ ४५ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਯਾਦਵ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁਹਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 46
श्रीभगवानुवाच त्वं हि न: परमं चक्षु: सुहृन्मन्त्रार्थतत्त्ववित् । अथात्र ब्रूह्यनुष्ठेयं श्रद्दध्म: करवाम तत् ॥ ४६ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸੁਹਿਰਦ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਲਾਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਦੱਸ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਫੈਸਲੇ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।
Verse 47
इत्युपामन्त्रितो भर्त्रा सर्वज्ञेनापि मुग्धवत् । निदेशं शिरसाधाय उद्धव: प्रत्यभाषत ॥ ४७ ॥
[ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ—] ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ‘ਤੇ—ਜੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ—ਉੱਧਵ ਨੇ ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Frequently Asked Questions
The rooster’s crow marks the end of nocturnal intimacy and the start of royal and Vedic duties, so the queens’ lament highlights vipralambha (love in separation). Devotion here is not abstract: it is embodied in relational bhakti where time itself becomes an antagonist. The text thereby contrasts Kṛṣṇa’s private sweetness (mādhurya) with His public responsibility, intensifying the devotee’s longing and underscoring the Lord’s accessibility within household life.
Bhāgavata theology holds Kṛṣṇa as the āśraya (ultimate ground) of Brahman and Paramātmā. His ‘self-meditation’ is not a conditioned practice to attain realization; it is a līlā that teaches ideal sādhana and affirms His self-luminous, nondependent nature. The passage also instructs that true purification and freedom from contamination arise from centering consciousness on the Supreme Truth, not merely from external rite.
They are rulers captured by Jarāsandha for refusing total submission during his conquests and are confined at Girivraja. Their plea is framed as śaraṇāgati: they acknowledge the futility of royal ‘happiness’ and interpret their captivity as a manifestation of karmic bondage. By appealing to Kṛṣṇa as the destroyer of fear, they model how suffering can become a turning point from ahaṅkāra (separatist pride) to bhakti and liberation.
Kṛṣṇa’s inquiry is a deliberate humanlike posture (nara-līlā) that honors His devotee’s role and demonstrates proper consultative governance. It also sets the narrative mechanism for revealing the Rājasūya plan and for eliciting Uddhava’s counsel. In Bhāgavata pedagogy, omniscience does not prevent dialog; rather, dialog becomes the medium through which dharma, strategy, and devotion are taught.
The Rājasūya is an imperial consecration that establishes unrivaled sovereignty, but in the Bhāgavata it is reoriented: Yudhiṣṭhira’s aim is to worship Kṛṣṇa as the true enjoyer and center of all yajña. Thus political unification becomes a theological act—publicly recognizing Bhagavān as the supreme ruler—while also requiring the removal of adharmic obstacles like Jarāsandha.