Adhyaya 7
Utthāna Ceremony, Śakaṭa-bhañga, Tṛṇāvarta-vadha, and the Vision of the Universe in Kṛṣṇa’s Mouth
ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਬਾਲ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਰ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਵਤਾਰ-ਕਥਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮਾਇਆਵੀਂ ਆਸਕਤੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਧੁਰਤਾ ਨਾਲ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਉੱਠਾਨ-ਸੰਸਕਾਰ (ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ) ਨੂੰ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਲਈ ਰੋਂਦਾ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਕਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੱਤ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਥਗੱਡੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸ਼ਕਟ-ਭੰਗ; ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਦੋਸ਼ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨੰਦ-ਯਸ਼ੋਦਾ ਸੱਚੇ, ਨਿਰਦ੍ਵੈਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕংস ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਬਵੰਡਰ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸਹਿਣ ਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਸਹਾਇ ਦਿੱਸਦਿਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ-ਲੀਲਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਭਾਈ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ੋਦਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦਾਮੋਦਰ-ਲੀਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच येन येनावतारेण भगवान् हरिरीश्वर: । करोति कर्णरम्याणि मनोज्ञानि च न: प्रभो ॥ १ ॥ यच्छृण्वतोऽपैत्यरतिर्वितृष्णा सत्त्वं च शुद्ध्यत्यचिरेण पुंस: । भक्तिर्हरौ तत्पुरुषे च सख्यं तदेव हारं वद मन्यसे चेत् ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਈਸ਼ਵਰ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਮਣੀਕ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਅਰੁਚੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਯ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਹਰਿ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਭਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸਖ਼ੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਲਗਨ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 2
श्रीराजोवाच येन येनावतारेण भगवान् हरिरीश्वर: । करोति कर्णरम्याणि मनोज्ञानि च न: प्रभो ॥ १ ॥ यच्छृण्वतोऽपैत्यरतिर्वितृष्णा सत्त्वं च शुद्ध्यत्यचिरेण पुंस: । भक्तिर्हरौ तत्पुरुषे च सख्यं तदेव हारं वद मन्यसे चेत् ॥ २ ॥
ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ! ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਲਤ ਮਿਟਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਚਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਹਰਿ-ਭਕਤੀ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸਖ਼ੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਾਓ।
Verse 3
अथान्यदपि कृष्णस्य तोकाचरितमद्भुतम् । मानुषं लोकमासाद्य तज्जातिमनुरुन्धत: ॥ ३ ॥
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਬਾਲ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੱਸੋ— ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪੂਤਨਾ-ਵਧ ਵਰਗੇ ਅਚੰਭੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 4
श्रीशुक उवाच कदाचिदौत्थानिककौतुकाप्लवे जन्मर्क्षयोगे समवेतयोषिताम् । वादित्रगीतद्विजमन्त्रवाचकै- श्चकार सूनोरभिषेचनं सती ॥ ४ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇੱਕ ਵਾਰ ਔਤਥਾਨਿਕ ਉਤਸਵ ਦੇ ਹਰਖ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਰ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਤੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 5
नन्दस्य पत्नी कृतमज्जनादिकं विप्रै: कृतस्वस्त्ययनं सुपूजितै: । अन्नाद्यवास:स्रगभीष्टधेनुभि: सञ्जातनिद्राक्षमशीशयच्छनै: ॥ ५ ॥
ਬੱਚੇ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਨੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ (ਮੰਗਲ ਪਾਠ) ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ, ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨਭਾਵਣੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਸੁਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਤੱਕ ਕੋਲ ਹੀ ਲੇਟੀ ਰਹੀ।
Verse 6
औत्थानिकौत्सुक्यमना मनस्विनी समागतान् पूजयती व्रजौकस: । नैवाशृणोद् वै रुदितं सुतस्य सा रुदन् स्तनार्थी चरणावुदक्षिपत् ॥ ६ ॥
ਔਤਥਾਨਿਕ ਉਤਸਵ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਸੁਣ ਸਕੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮੰਗਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋਂਦਾ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਝਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 7
अध:शयानस्य शिशोरनोऽल्पक- प्रवालमृद्वङ्घ्रिहतं व्यवर्तत । विध्वस्तनानारसकुप्यभाजनं व्यत्यस्तचक्राक्षविभिन्नकूबरम् ॥ ७ ॥
ਵੇਹੜੇ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਾਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੇਟੇ ਸਨ। ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਕੋਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਠੋਕਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕਟ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਲਟ ਕੇ ਢਹਿ ਗਿਆ; ਚੱਕੇ ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਨਾਭੀ-ਸਪੋਕ ਟੁੱਟ-ਛਿੱਟ ਗਏ, ਡੰਡਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬਰਤਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੱਲਰ ਗਏ।
Verse 8
दृष्ट्वा यशोदाप्रमुखा व्रजस्त्रिय औत्थानिके कर्मणि या: समागता: । नन्दादयश्चाद्भुतदर्शनाकुला: कथं स्वयं वै शकटं विपर्यगात् ॥ ८ ॥
ਉਤਥਾਨ-ਉਤਸਵ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਆਦਿ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਦ ਆਦਿ ਗੋਪ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, ‘ਸ਼ਕਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਉਲਟ ਗਿਆ?’ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।
Verse 9
ऊचुरव्यवसितमतीन् गोपान्गोपीश्च बालका: । रुदतानेन पादेन क्षिप्तमेतन्न संशय: ॥ ९ ॥
ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਾਲਕ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸ ਸ਼ਕਟ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਡਾਹ ਲਿਆ ਹੈ।”
Verse 10
न ते श्रद्दधिरे गोपा बालभाषितमित्युत । अप्रमेयं बलं तस्य बालकस्य न ते विदु: ॥ १० ॥
ਗੋਪਾਂ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ‘ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਬਾਲਕ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਅਚਿੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।
Verse 11
रुदन्तं सुतमादाय यशोदा ग्रहशङ्किता । कृतस्वस्त्ययनं विप्रै: सूक्तै: स्तनमपाययत् ॥ ११ ॥
ਕਿਸੇ ਮੰਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਕਰਕੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਰੋਂਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਵੇਦਿਕ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਵਾਈ।
Verse 12
पूर्ववत् स्थापितं गोपैर्बलिभि: सपरिच्छदम् । विप्रा हुत्वार्चयांचक्रुर्दध्यक्षतकुशाम्बुभि: ॥ १२ ॥
ਤਾਕਤਵਰ ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਹੱਥਗੱਡੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਟਿਕਾਇਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਖਤ, ਕੁਸ਼ਾ, ਜਲ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 13
येऽसूयानृतदम्भेर्षाहिंसामानविवर्जिता: । न तेषां सत्यशीलानामाशिषो विफला: कृता: ॥ १३ ॥ इति बालकमादाय सामर्ग्यजुरुपाकृतै: । जलै: पवित्रौषधिभिरभिषिच्य द्विजोत्तमै: ॥ १४ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं नन्दगोप: समाहित: । हुत्वा चाग्निं द्विजातिभ्य: प्रादादन्नं महागुणम् ॥ १५ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਈਰਖਾ, ਝੂਠ, ਦੰਭ, ਵੈਰ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਖਿਝ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮ-ਰਿਗ-ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਵਾਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੜੀਆਂ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ, ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 14
येऽसूयानृतदम्भेर्षाहिंसामानविवर्जिता: । न तेषां सत्यशीलानामाशिषो विफला: कृता: ॥ १३ ॥ इति बालकमादाय सामर्ग्यजुरुपाकृतै: । जलै: पवित्रौषधिभिरभिषिच्य द्विजोत्तमै: ॥ १४ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं नन्दगोप: समाहित: । हुत्वा चाग्निं द्विजातिभ्य: प्रादादन्नं महागुणम् ॥ १५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮ-ਰਿਗ-ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਕਰਵਾਈ। ਪਵਿੱਤਰ ਜੜੀਆਂ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਬਾਲਕ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ, ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
Verse 15
येऽसूयानृतदम्भेर्षाहिंसामानविवर्जिता: । न तेषां सत्यशीलानामाशिषो विफला: कृता: ॥ १३ ॥ इति बालकमादाय सामर्ग्यजुरुपाकृतै: । जलै: पवित्रौषधिभिरभिषिच्य द्विजोत्तमै: ॥ १४ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं नन्दगोप: समाहित: । हुत्वा चाग्निं द्विजातिभ्य: प्रादादन्नं महागुणम् ॥ १५ ॥
ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨੰਦਗੋਪ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 16
गाव: सर्वगुणोपेता वास:स्रग्रुक्ममालिनी: । आत्मजाभ्युदयार्थाय प्रादात्ते चान्वयुञ्जत ॥ १६ ॥
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕੱਪੜਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ।
Verse 17
विप्रा मन्त्रविदो युक्तास्तैर्या: प्रोक्तास्तथाशिष: । ता निष्फला भविष्यन्ति न कदाचिदपि स्फुटम् ॥ १७ ॥
ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੋਗ-ਯੁਕਤ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ੀਸ਼ਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
Verse 18
एकदारोहमारूढं लालयन्ती सुतं सती । गरिमाणं शिशोर्वोढुं न सेहे गिरिकूटवत् ॥ १८ ॥
ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਾਡ ਕਰਦੀ ਸਤੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਨਾ ਸਕੀ।
Verse 19
भूमौ निधाय तं गोपी विस्मिता भारपीडिता । महापुरुषमादध्यौ जगतामास कर्मसु ॥ १९ ॥
ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਗੋਪੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਪੁਰਖ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਘਨ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਵਾਈ, ਫਿਰ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ।
Verse 20
दैत्यो नाम्ना तृणावर्त: कंसभृत्य: प्रणोदित: । चक्रवातस्वरूपेण जहारासीनमर्भकम् ॥ २० ॥
ਕੰਸ ਦਾ ਨੌਕਰ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤ, ਉਸ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਨਾਲ, ਬਵੰਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 21
गोकुलं सर्वमावृण्वन् मुष्णंश्चक्षूंषि रेणुभि: । ईरयन् सुमहाघोरशब्देन प्रदिशो दिश: ॥ २१ ॥
ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਵੰਡਰ-ਦੈਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗਾ।
Verse 22
मुहूर्तमभवद् गोष्ठं रजसा तमसावृतम् । सुतं यशोदा नापश्यत्तस्मिन् न्यस्तवती यत: ॥ २२ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਘਣੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਗੋਸ਼ਠ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ ਜਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੀ।
Verse 23
नापश्यत्कश्चनात्मानं परं चापि विमोहित: । तृणावर्तनिसृष्टाभि: शर्कराभिरुपद्रुत: ॥ २३ ॥
ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਵੱਲੋਂ ਉਛਾਲੀ ਰੇਤ ਤੇ ਕੰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ।
Verse 24
इति खरपवनचक्रपांशुवर्षे सुतपदवीमबलाविलक्ष्य माता । अतिकरुणमनुस्मरन्त्यशोचद् भुवि पतिता मृतवत्सका यथा गौ: ॥ २४ ॥
ਤੇਜ਼ ਬਵੰਡਰ ਦੀ ਧੂੜ-ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਵੱਛਾ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਰੁਣ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 25
रुदितमनुनिशम्य तत्र गोप्यो भृशमनुतप्तधियोऽश्रुपूर्णमुख्य: । रुरुदुरनुपलभ्य नन्दसूनुं पवन उपारतपांशुवर्षवेगे ॥ २५ ॥
ਜਦੋਂ ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਵੇਗ ਠੰਢਾ ਪਿਆ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਕਰੁਣ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਨੰਦਸੂਨੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈਆਂ।
Verse 26
तृणावर्त: शान्तरयो वात्यारूपधरो हरन् । कृष्णं नभोगतो गन्तुं नाशक्नोद् भूरिभारभृत् ॥ २६ ॥
ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਵੰਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੇਗ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ।
Verse 27
तमश्मानं मन्यमान आत्मनो गुरुमत्तया । गले गृहीत उत्स्रष्टुं नाशक्नोदद्भुतार्भकम् ॥ २७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਸਮਝਿਆ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਦੈਤ ਉਸਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਸੁੱਟ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਮੰਨਣ ਲੱਗਾ—ਨਾ ਝੱਲ ਸਕੇ, ਨਾ ਛੱਡ ਸਕੇ।
Verse 28
गलग्रहणनिश्चेष्टो दैत्यो निर्गतलोचन: । अव्यक्तरावो न्यपतत्सहबालो व्यसुर्व्रजे ॥ २८ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗਲਾ ਫੜਿਆ ਤਾਂ ਦੈਤ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੱਥ ਪੈਰ ਨਾ ਹਿਲੇ, ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਾ ਨਿਕਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬਾਲਕ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ।
Verse 29
तमन्तरिक्षात् पतितं शिलायां विशीर्णसर्वावयवं करालम् । पुरं यथा रुद्रशरेण विद्धं स्त्रियो रुदत्यो ददृशु: समेता: ॥ २९ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਰੋਂਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁਰ ਦਾ ਨਗਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੱਧਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 30
प्रादाय मात्रे प्रतिहृत्य विस्मिता: कृष्णं च तस्योरसि लम्बमानम् । तं स्वस्तिमन्तं पुरुषादनीतं विहायसा मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् । गोप्यश्च गोपा: किल नन्दमुख्या लब्ध्वा पुन: प्रापुरतीव मोदम् ॥ ३० ॥
ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੈਤ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਲਟਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਭ ਅਮੰਗਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤ ਉਸਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਅਖੰਡਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਆਇਆ—ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਨੰਦ ਮੁਖੀ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
Verse 31
अहो बतात्यद्भुतमेष रक्षसा बालो निवृत्तिं गमितोऽभ्यगात् पुन: । हिंस्र: स्वपापेन विहिंसित: खल: साधु: समत्वेन भयाद् विमुच्यते ॥ ३१ ॥
ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ! ਜਿਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਖਾਣ ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ—ਨਾ ਮਰਿਆ, ਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ। ਹਿੰਸਕ, ਈਰਖਾਲੂ ਪਾਪੀ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਸਾਧੂ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਭਗਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 32
किं नस्तपश्चीर्णमधोक्षजार्चनं पूर्तेष्टदत्तमुत भूतसौहृदम् । यत्सम्परेत: पुनरेव बालको दिष्टया स्वबन्धून् प्रणयन्नुपस्थित: ॥ ३२ ॥
ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਆਦਿ ਬੋਲੇ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਅਧੋક્ષਜ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਪੂਰਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 33
दृष्ट्वाद्भुतानि बहुशो नन्दगोपो बृहद्वने । वसुदेववचो भूयो मानयामास विस्मित: ॥ ३३ ॥
ਬ੍ਰਿਹਦਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਨੰਦਗੋਪ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਮਾਣਣ ਲੱਗਾ।
Verse 34
एकदार्भकमादाय स्वाङ्कमारोप्य भामिनी । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता ॥ ३४ ॥
ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ।
Verse 35
पीतप्रायस्य जननी सुतस्य रुचिरस्मितम् । मुखं लालयती राजञ्जृम्भतो ददृशे इदम् ॥ ३५ ॥ खं रोदसी ज्योतिरनीकमाशा: सूर्येन्दुवह्निश्वसनाम्बुधींश्च । द्वीपान् नगांस्तद्दुहितृर्वनानि भूतानि यानि स्थिरजङ्गमानि? ॥ ३६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰīkਸ਼ਿਤ! ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਗਭਗ ਦੁੱਧ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਬੱਚੇ ਨੇ ਜੰਭਾਈ ਲਈ; ਫਿਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼, ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਜ੍ਯੋਤੀ-ਪੁੰਜ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦ, ਅੱਗ-ਹਵਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵ ਵੇਖੇ।
Verse 36
पीतप्रायस्य जननी सुतस्य रुचिरस्मितम् । मुखं लालयती राजञ्जृम्भतो ददृशे इदम् ॥ ३५ ॥ खं रोदसी ज्योतिरनीकमाशा: सूर्येन्दुवह्निश्वसनाम्बुधींश्च । द्वीपान् नगांस्तद्दुहितृर्वनानि भूतानि यानि स्थिरजङ्गमानि? ॥ ३६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰīkਸ਼ਿਤ! ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਗਭਗ ਦੁੱਧ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਬੱਚੇ ਨੇ ਜੰਭਾਈ ਲਈ; ਫਿਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼, ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਜ੍ਯੋਤੀ-ਪੁੰਜ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦ, ਅੱਗ-ਹਵਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵ ਵੇਖੇ।
Verse 37
सा वीक्ष्य विश्वं सहसा राजन् सञ्जातवेपथु: । सम्मील्य मृगशावाक्षी नेत्रे आसीत्सुविस्मिता ॥ ३७ ॥
ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਧੜਕ ਉਠਿਆ; ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚੰਚਲ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।
Frequently Asked Questions
Śāstric tradition reads śakaṭa-bhañga as both līlā and protection: Kṛṣṇa effortlessly neutralizes hidden inauspiciousness while remaining a seemingly helpless infant, intensifying Vraja’s parental affection (vātsalya-rasa). The adults’ inability to trace a cause, and their dismissal of the children’s report, underscores yogamāyā—Kṛṣṇa’s sweetness veils His supremacy so love can remain primary.
Tṛṇāvarta abducts Kṛṣṇa as a whirlwind, but Kṛṣṇa becomes unbearably heavy and grips the demon’s throat, choking him; the demon falls dead, and Kṛṣṇa is recovered unharmed. Theologically, this dramatizes poṣaṇa: the Lord safeguards His devotee-community while appearing dependent on them, teaching that envy-driven violence rebounds upon the aggressor, while innocent devotion is protected by Bhagavān’s unseen governance.
This vision reveals Kṛṣṇa’s aiśvarya (cosmic sovereignty): the child contains within Himself the totality of creation—planets, elements, luminaries, beings—signaling that He is the source and container of the cosmos. Yet, in Vraja, such revelations do not permanently replace intimacy; yogamāyā soon re-establishes vātsalya so Yaśodā can continue loving Him as her child rather than worshiping Him from distance.