Adhyaya 64
The Deliverance of King Nṛga and the Warning Against Taking Brāhmaṇa Property
ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵ ਨੌਜਵਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਸੁੱਕੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਹ (ਛਿਪਕਲੀ) ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਭਗਵਾਨ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਗ। ਨ੍ਰਿਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਦਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ: ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਹੋ ਗਈ; ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਪੁੰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗਣਾ ਜਾਂ ਪਾਪ ਪਹਿਲਾਂ—ਇਹ ਚੋਣ ਦਿੱਤੀ; ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਪਾਪ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗਿਆ ਅਤੇ ਗੋਹ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਜਵਰਗ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ‘ਅਜੀਰਨ’ ਹੈ; ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਨਰਕਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच एकदोपवनं राजन् जग्मुर्यदुकुमारका: । विहर्तुं साम्बप्रद्युम्नचारुभानुगदादय: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕ ਦਿਨ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਮਾਰ ਸਾਂਬ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਚਾਰੁ, ਭਾਨੁ, ਗਦ ਆਦਿ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਏ।
Verse 2
क्रीडित्वा सुचिरं तत्र विचिन्वन्त: पिपासिता: । जलं निरुदके कूपे ददृशु: सत्त्वमद्भुतम् ॥ २ ॥
ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਖੇਡ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਹਾਏ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਣੀ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁੱਕੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਝਾਤ ਮਾਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜੀਵ ਵੇਖਿਆ।
Verse 3
कृकलासं गिरिनिभं वीक्ष्य विस्मितमानसा: । तस्य चोद्धरणे यत्नं चक्रुस्ते कृपयान्विता: ॥ ३ ॥
ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਉਸ ਛਿਪਕਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੂਹ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
Verse 4
चर्मजैस्तान्तवै: पाशैर्बद्ध्वा पतितमर्भका: । नाशक्नुरन् समुद्धर्तुं कृष्णायाचख्युरुत्सुका: ॥ ४ ॥
ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਛਿਪਕਲੀ ਨੂੰ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਣੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖਿੱਚਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੱਢ ਨਾ ਸਕੇ। ਤਦ ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
Verse 5
तत्रागत्यारविन्दाक्षो भगवान् विश्वभावन: । वीक्ष्योज्जहार वामेन तं करेण स लीलया ॥ ५ ॥
ਫਿਰ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਛਿਪਕਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
Verse 6
स उत्तम:श्लोककराभिमृष्टो विहाय सद्य: कृकलासरूपम् । सन्तप्तचामीकरचारुवर्ण: स्वर्ग्यद्भुतालङ्करणाम्बरस्रक् ॥ ६ ॥
ਉੱਤਮ-ਸ਼ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵ ਤੁਰੰਤ ਛਿਪਕਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 7
पप्रच्छ विद्वानपि तन्निदानं जनेषु विख्यापयितुं मुकुन्द: । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि नूनम् ॥ ७ ॥
ਮੁਕੁੰਦ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ— “ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗੀ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 8
सम्प्रापितोऽस्यतदर्ह: सुभद्र । आत्मानमाख्याहि विवित्सतां नो यन्मन्यसे न: क्षममत्र वक्तुम् ॥ ८ ॥
“ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ਹੇ ਸुभਦ੍ਰ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੋਭਦੀ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸ।”
Verse 9
श्रीशुक उवाच इति स्म राजा सम्पृष्ट: कृष्णेनानन्तमूर्तिना । माधवं प्रणिपत्याह किरीटेनार्कवर्चसा ॥ ९ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਰਾਜਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਮੋਹਰੇ ਨਾਲ, ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ।
Verse 10
नृग उवाच नृगो नाम नरेन्द्रोऽहमिक्ष्वाकुतनय: प्रभो । दानिष्वाख्यायमानेषु यदि ते कर्णमस्पृशम् ॥ १० ॥
ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਨ੍ਰਿਗ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਇક્ષਵਾਕੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਦਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 11
किं नु तेऽविदितं नाथ सर्वभूतात्मसाक्षिण: । कालेनाव्याहतदृशो वक्ष्येऽथापि तवाज्ञया ॥ ११ ॥
“ਹੇ ਨਾਥ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਣਜਾਣ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰੁਕਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ।”
Verse 12
यावत्य: सिकता भूमेर्यावत्यो दिवि तारका: । यावत्यो वर्षधाराश्च तावतीरददं स्म गा: ॥ १२ ॥
ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜਿੰਨੀ, ਉੱਨੀ ਗਾਂਵਾਂ ਮੈਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 13
पयस्विनीस्तरुणी: शीलरूप- गुणोपपन्ना: कपिला हेमशृङ्गी: । न्यायार्जिता रूप्यखुरा: सवत्सा दुकूलमालाभरणा ददावहम् ॥ १३ ॥
ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂਵਾਂ—ਸੁਸ਼ੀਲ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ—ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੁਰ; ਵੱਛਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 14
स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਗੁਣ-ਸ਼ੀਲ ਵਾਲੇ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਸੁਭਾਵ ਦੇ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਘਰ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਹਯੋਗ ਕੁੜੀਆਂ, ਤਿਲ, ਚਾਂਦੀ, ਚੰਗੀਆਂ ਸ਼ਯਿਆਵਾਂ, ਕੱਪੜੇ, ਰਤਨ, ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਰਥ ਦਿੱਤੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ।
Verse 15
स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਗੁਣ-ਸ਼ੀਲ ਵਾਲੇ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਸੁਭਾਵ ਦੇ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਘਰ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਹਯੋਗ ਕੁੜੀਆਂ, ਤਿਲ, ਚਾਂਦੀ, ਚੰਗੀਆਂ ਸ਼ਯਿਆਵਾਂ, ਕੱਪੜੇ, ਰਤਨ, ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਰਥ ਦਿੱਤੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ।
Verse 16
कस्यचिद् द्विजमुख्यस्य भ्रष्टा गौर्मम गोधने । सम्पृक्ताविदुषा सा च मया दत्ता द्विजातये ॥ १६ ॥
ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇੱਕ ਗਾਂ ਭਟਕ ਕੇ ਮੇਰੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਹ ਗਾਂ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 17
तां नीयमानां तत्स्वामी दृष्ट्वोवाच ममेति तम् । ममेति परिग्राह्याह नृगो मे दत्तवानिति ॥ १७ ॥
ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ!” ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ; ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।”
Verse 18
विप्रौ विवदमानौ मामूचतु: स्वार्थसाधकौ । भवान् दातापहर्तेति तच्छ्रुत्वा मेऽभवद् भ्रम: ॥ १८ ॥
ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਝਗੜਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਾਂ ਦਿੱਤੀ,” ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਲਈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 19
अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦਿਲੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਇਸ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਸੇਵਕ ਹਾਂ; ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੰਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂਗਾ।”
Verse 20
अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦਿਲੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਇਸ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਸੇਵਕ ਹਾਂ; ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੰਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂਗਾ।”
Verse 21
नाहं प्रतीच्छे वै राजन्नित्युक्त्वा स्वाम्यपाक्रमत् । नान्यद् गवामप्ययुतमिच्छामीत्यपरो ययौ ॥ २१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ,” ਅਤੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ,” ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे यामैर्दूतैर्नीतो यमक्षयम् । यमेन पृष्टस्तत्राहं देवदेव जगत्पते ॥ २२ ॥
ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ ਮੌਕਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਖੁਦ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤਪਤੇ।
Verse 23
पूर्वं त्वमशुभं भुङ्क्ष उताहो नृपते शुभम् । नान्तं दानस्य धर्मस्य पश्ये लोकस्य भास्वत: ॥ २३ ॥
[ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾ? ਤੇਰੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਚਮਕਦੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਭੋਗ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ।
Verse 24
पूर्वं देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पतेति स: । तावदद्राक्षमात्मानं कृकलासं पतन् प्रभो ॥ २४ ॥
ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਾਂ।” ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਡਿੱਗ!” ਤੁਰੰਤ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ-ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛਿਪਕਲੀ ਬਣਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਮਾਲਕ।
Verse 25
ब्रह्मण्यस्य वदान्यस्य तव दासस्य केशव । स्मृतिर्नाद्यापि विध्वस्ता भवत्सन्दर्शनार्थिन: ॥ २५ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਮਿਟੀ ਨਹੀਂ।
Verse 26
स त्वं कथं मम विभोऽक्षिपथ: परात्मा योगेश्वरै: श्रुतिदृशामलहृद्विभाव्य: । साक्षादधोक्षज उरुव्यसनान्धबुद्धे: स्यान्मेऽनुदृश्य इह यस्य भवापवर्ग: ॥ २६ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੇਦ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅੰਨੀ ਹੋਈ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅਧੋક્ષਜ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਵ-ਬੰਧਨ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
Verse 27
देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्वापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥
ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਜਗੰਨਾਥ, ਗੋਵਿੰਦ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪੁਣ੍ਯਸ਼ਲੋਕ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਵ੍ਯਯ!
Verse 28
देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्वापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।
Verse 29
नमस्ते सर्वभावाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नम: ॥ २९ ॥
ਹੇ ਸਰਵ-ਭਾਵ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਪਰਬ੍ਰਹਮ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀਧਾਰ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 30
इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य पादौ स्पृष्ट्वा स्वमौलिना । अनुज्ञातो विमानाग्र्यमारुहत् पश्यतां नृणाम् ॥ ३० ॥
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੌਲੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੇ। ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
Verse 31
कृष्ण: परिजनं प्राह भगवान् देवकीसुत: । ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा राजन्याननुशिक्षयन् ॥ ३१ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰ-ਸਰੂਪ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਪਰਿਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਵਰਗ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।
Verse 32
दुर्जरं बत ब्रह्मस्वं भुक्तमग्नेर्मनागपि । तेजीयसोऽपि किमुत राज्ञां ईश्वरमानिनाम् ॥ ३२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਪਚ ਹੈ; ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਤেজਸਵੀ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੋਗੇ ਤਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਚਦਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਭੋਗਣ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ!
Verse 33
नाहं हालाहलं मन्ये विषं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्मस्वं हि विषं प्रोक्तं नास्य प्रतिविधिर्भुवि ॥ ३३ ॥
ਮੈਂ ਹਾਲਾਹਲ ਨੂੰ ਅਸਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾ ਕੇ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ।
Verse 34
हिनस्ति विषमत्तारं वह्निरद्भि: प्रशाम्यति । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावक: ॥ ३४ ॥
ਜ਼ਹਿਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਉਠੀ ਅੱਗ ਚੋਰ ਦੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 35
ब्रह्मस्वं दुरनुज्ञातं भुक्तं हन्ति त्रिपूरुषम् । प्रसह्य तु बलाद् भुक्तं दश पूर्वान् दशापरान् ॥ ३५ ॥
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਢੁੱਕਵੀਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਬਿਨਾਂ ਭੋਗਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੜਪ ਕੇ ਭੋਗਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਦਸ ਵੰਸ਼ਜ—ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 36
राजानो राजलक्ष्म्यान्धा नात्मपातं विचक्षते । निरयं येऽभिमन्यन्ते ब्रह्मस्वं साधु बालिशा: ॥ ३६ ॥
ਰਾਜਸੀ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਆਪਣਾ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਪਰ ਬਾਲਿਸ਼ੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਚਦੇ ਹਨ।
Verse 37
गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥
ਉਦਾਰ, ਪਰਿਵਾਰ-ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਹੜਪਣ ਵਾਲੇ ਬੇਲਗਾਮ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਕੁਲ ਸਮੇਤ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ।
Verse 38
गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥
ਉਦਾਰ, ਪਰਿਵਾਰ-ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਹੜਪਣ ਵਾਲੇ ਬੇਲਗਾਮ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਕੁਲ ਸਮੇਤ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ।
Verse 39
स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेच्च य: । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमि: ॥ ३९ ॥
ਆਪ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ/ਧਨ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਲ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 40
न मे ब्रह्मधनं भूयाद् यद् गृध्वाल्पायुषो नरा: । पराजिताश्च्युता राज्याद् भवन्त्युद्वेजिनोऽहय: ॥ ४० ॥
ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਾਲਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 41
विप्रं कृतागसमपि नैव द्रुह्यत मामका: । घ्नन्तं बहु शपन्तं वा नमस्कुरुत नित्यश: ॥ ४१ ॥
ਹੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤੋ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 42
यथाहं प्रणमे विप्राननुकालं समाहित: । तथा नमत यूयं च योऽन्यथा मे स दण्डभाक् ॥ ४२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੰਡ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 43
ब्राह्मणार्थो ह्यपहृतो हर्तारं पातयत्यध: । अजानन्तमपि ह्येनं नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥ ४३ ॥
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਚੁਰਾਈ ਜਾਵੇ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਧੋਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਨੇ ਨ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਡਿਗਾਇਆ ਸੀ।
Verse 44
एवं विश्राव्य भगवान् मुकुन्दो द्वारकौकस: । पावन: सर्वलोकानां विवेश निजमन्दिरम् ॥ ४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਮੁਕੁੰਦ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
The act dramatizes Bhagavān’s role as āśraya: karma can bind a jīva to degradation, but the Lord’s direct intervention can release him instantly. The “well” functions as a narrative emblem of saṁsāra, while Kṛṣṇa’s effortless rescue shows that liberation is ultimately granted by divine grace, not merely by accumulated piety.
Nṛga, son of Ikṣvāku, was famed for extraordinary charity, especially cow-gifts to qualified brāhmaṇas. He became a lizard due to an inadvertent but unresolved offense: a brāhmaṇa’s cow wandered into his herd and was donated to another brāhmaṇa. Because neither claimant accepted restitution, the karmic fault matured, and upon choosing to suffer sinful reactions first before enjoying his piety, Nṛga fell to a lizard body until delivered by Kṛṣṇa.
Kṛṣṇa frames brāhmaṇa-dhana as spiritually “indigestible” because it is tied to sacred trust and dharma. Ordinary poison may have an antidote and harms mainly the consumer, but misappropriating brāhmaṇa property generates severe, far-reaching consequences—socially and karmically—affecting family lines and leading to hellish suffering, especially for rulers who abuse power.
The chapter implies that rulers must act with extreme caution in dāna (charity), verify rightful ownership, and seek dharmic resolution with humility. When a mistake occurs, sincere restitution should be offered, but the narrative warns that some harms cannot be “priced away” if sacred parties refuse settlement—therefore prevention, reverence, and restraint are essential in rāja-dharma.
Because the brāhmaṇa represents the social embodiment of śāstra, yajña, and spiritual learning; disrespect destabilizes dharma itself. Kṛṣṇa’s instruction is not a blanket endorsement of wrongdoing, but a mandate for kings and citizens to maintain reverence and non-violence toward sacred authority, addressing faults through proper dharmic mechanisms rather than retaliation.