Adhyaya 59
The Slaying of Narakāsura (Bhaumāsura), Rescue of the Princesses, and the Pārijāta Episode Begins
ਇੰਦਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ਪੁਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਮੁਰ ਦੈਂਤ ਅਤੇ ਨਰਕਾਸੁਰ (ਭੌਮਾਸੁਰ) ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 16,000 ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਲਈ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਾ ਰੁੱਖ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच यथा हतो भगवता भौमो येने च ता: स्त्रिय: । निरुद्धा एतदाचक्ष्व विक्रमं शार्ङ्गधन्वन: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਸ ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੇ ਇੰਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਸ਼ਾਰੰਗਧਨ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਹ ਵੀਰਤਾ ਸੁਣਾਓ।
Verse 2
श्रीशुक उवाच इन्द्रेण हृतछत्रेण हृतकुण्डलबन्धुना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भौमचेष्टितम् । सभार्यो गरुडारूढ: प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ ॥ २ ॥ गिरिदुर्गै: शस्त्रदुर्गैर्जलाग्न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्घोरैर्दृढै: सर्वत आवृतम् ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਭੌਮ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਵਰੁਣ ਦਾ ਛਤਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਸਥਾਨ ਚੁਰਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਰਕਰਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਸਮੇਤ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਹ ਨਗਰ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲਿਆਂ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਕਿਲਿਆਂ, ਜਲ-ਅਗਨੀ-ਵਾਯੂ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮੁਰਪਾਸ਼ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 3
श्रीशुक उवाच इन्द्रेण हृतछत्रेण हृतकुण्डलबन्धुना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भौमचेष्टितम् । सभार्यो गरुडारूढ: प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ ॥ २ ॥ गिरिदुर्गै: शस्त्रदुर्गैर्जलाग्न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्घोरैर्दृढै: सर्वत आवृतम् ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੰਦਰ ਨੇ ਭੌਮ ਵੱਲੋਂ ਛਤਰ, ਕੁੰਡਲ ਆਦਿ ਦੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਮੰਦਰ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਦੇਵ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਹਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਸਮੇਤ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਪੁਰ ਗਏ; ਉਹ ਨਗਰ ਗਿਰਿ-ਦੁਰਗਾਂ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਦੁਰਗਾਂ, ਜਲ-ਅਗਨੀ-ਵਾਯੂ ਦੇ ਦੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮੁਰਪਾਸ਼ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਸੀ।
Verse 4
गदया निर्बिभेदाद्रीन् शस्त्रदुर्गाणि सायकै: । चक्रेणाग्निं जलं वायुं मुरपाशांस्तथासिना ॥ ४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਕਿਲੇ ਭੇਦ ਦਿੱਤੇ, ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਕਿਲੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁਰਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਛੇਦ ਕੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 5
शङ्खनादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्विनाम् । प्राकारं गदया गुर्व्या निर्बिभेद गदाधर: ॥ ५ ॥
ਗਦਾਧਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਯੰਤਰ-ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਧੀਰ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵੀ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਾਰ/ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਰਕੋਟਾ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
पाञ्चजन्यध्वनिं श्रुत्वा युगान्तशनिभीषणम् । मुर: शयान उत्तस्थौ दैत्य: पञ्चशिरा जलात् ॥ ६ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਗੱਜ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਸ਼ੰਖਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਪੰਜ-ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੈਤ ਮੁਰ ਜਾਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
Verse 7
त्रिशूलमुद्यम्य सुदुर्निरीक्षणो युगान्तसूर्यानलरोचिरुल्बण: । ग्रसंस्त्रिलोकीमिव पञ्चभिर्मुखै- रभ्यद्रवत्तार्क्ष्यसुतं यथोरग: ॥ ७ ॥
ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਸਹਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਮੁਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ, ਉਹ ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਝਪਟਿਆ।
Verse 8
आविध्य शूलं तरसा गरुत्मते निरस्य वक्त्रैर्व्यनदत्स पञ्चभि: । स रोदसी सर्वदिशोऽम्बरं महा- नापूरयन्नण्डकटाहमावृणोत् ॥ ८ ॥
ਮੁਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਘੁਮਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਢੱਕਣ ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ।
Verse 9
तदापतद् वै त्रिशिखं गरुत्मते हरि: शराभ्यामभिनत्त्रिधोजसा । मुखेषु तं चापि शरैरताडयत् तस्मै गदां सोऽपि रुषा व्यमुञ्चत ॥ ९ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਗਰੁੜ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
Verse 10
तामापतन्तीं गदया गदां मृधे गदाग्रजो निर्बिभिदे सहस्रधा । उद्यम्य बाहूनभिधावतोऽजित: शिरांसि चक्रेण जहार लीलया ॥ १० ॥
ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਮੁਰਾ ਦੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਗਦਾਗ੍ਰਜ (ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਮੁਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਜਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
Verse 11
व्यसु: पपाताम्भसि कृत्तशीर्षो निकृत्तशृङ्गोऽद्रिरिवेन्द्रतेजसा । तस्यात्मजा: सप्त पितुर्वधातुरा: प्रतिक्रियामर्षजुष: समुद्यता: ॥ ११ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਮੁਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਰਹਿਤ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
Verse 12
ताम्रोऽन्तरिक्ष: श्रवणो विभावसु- र्वसुर्नभस्वानरुणश्च सप्तम: । पीठं पुरस्कृत्य चमूपतिं मृधे भौमप्रयुक्ता निरगन् धृतायुधा: ॥ १२ ॥
ਭੌਮਾਸੁਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਮੁਰ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਤਾਮਰ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸ਼ਰਵਣ, ਵਿਭਾਵਸੁ, ਵਸੁ, ਨਭਸਵਾਨ ਅਤੇ ਅਰੁਣ—ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪੀਠ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
Verse 13
प्रायुञ्जतासाद्य शरानसीन् गदा: शक्त्यृष्टिशूलान्यजिते रुषोल्बणा: । तच्छस्त्रकूटं भगवान् स्वमार्गणै- रमोघवीर्यस्तिलशश्चकर्त ह ॥ १३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਜਿੱਤ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਤੀਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਬਰਛਿਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 14
तान् पीठमुख्याननयद् यमक्षयं निकृत्तशीर्षोरुभुजाङ्घ्रिवर्मण: । स्वानीकपानच्युतचक्रसायकै- स्तथा निरस्तान् नरको धरासुत: । निरीक्ष्य दुर्मर्षण आस्रवन्मदै- र्गजै: पयोधिप्रभवैर्निराक्रमात् ॥ १४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੀਠ ਆਦਿ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਪੱਟ, ਬਾਹਾਂ, ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵਚ ਕੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਕਾਸੁਰ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।
Verse 15
दृष्ट्वा सभार्यं गरुडोपरि स्थितं सूर्योपरिष्टात् सतडिद् घनं यथा । कृष्णं स तस्मै व्यसृजच्छतघ्नीं योधाश्च सर्वे युगपच्च विव्यधु: ॥ १५ ॥
ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਤਘਨੀ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 16
तद् भौमसैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्रवाजैर्निशितै: शिलीमुखै: । निकृत्तबाहूरुशिरोध्रविग्रहं चकार तर्ह्येव हताश्वकुञ्जरम् ॥ १६ ॥
ਉਸੇ ਪਲ ਭਗਵਾਨ ਗਦਾਗ੍ਰਜ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੌਮਾਸੁਰ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗਰਦਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ।
Verse 17
यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्त्रास्त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂ-ਵੀਰ, ਵੈਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਏ, ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 18
यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्त्रास्त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥
ਸੁਪਰਨ ਗਰੁੜ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਰੁਤਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਚੋਚ, ਪਰਾਂ ਤੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹਾਥੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਹੀ ਭੱਜ ਕੇ ਘੁੱਸ ਗਏ।
Verse 19
यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्त्रास्त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਘੁੱਸ ਗਏ, ਤੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 20
दृष्ट्वा विद्रावितं सैन्यं गरुडेनार्दितं स्वकं । तं भौम: प्राहरच्छक्त्या वज्र: प्रतिहतो यत: । नाकम्पत तया विद्धो मालाहत इव द्विप: ॥ २० ॥
ਗਰੁੜ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਭੌਮ (ਨਰਕ) ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿੱਧਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗਰੁੜ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।
Verse 21
शूलं भौमोऽच्युतं हन्तुमाददे वितथोद्यम: । तद्विसर्गात् पूर्वमेव नरकस्य शिरो हरि: । अपाहरद् गजस्थस्य चक्रेण क्षुरनेमिना ॥ २१ ॥
ਭੌਮ (ਨਰਕ) ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ; ਪਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਨਰਕ ਦਾ ਸਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
सकुण्डलं चारुकिरीटभूषणं बभौ पृथिव्यां पतितं समुज्ज्वलम् । हा हेति साध्वित्यृषय: सुरेश्वरा माल्यैर्मुकुन्दं विकिरन्त ईडिरे ॥ २२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਭੌਮਾਸੁਰ ਦਾ ਸਿਰ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਿਰਿਟ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਹੁਤ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। “ਹਾਏ ਹਾਏ” ਅਤੇ “ਸਾਧੁ!” ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਰਸਾ ਕੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 23
ततश्च भू: कृष्णमुपेत्य कुण्डले प्रतप्तजाम्बूनदरत्नभास्वरे । सवैजयन्त्या वनमालयार्पयत् प्राचेतसं छत्रमथो महामणिम् ॥ २३ ॥
ਫਿਰ ਭੂਦੇਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਤਪੇ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਵੈਜਯੰਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਵਰੁਣ ਦਾ ਛਤਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਮਣੀ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
अस्तौषीदथ विश्वेशं देवी देववरार्चितम् । प्राञ्जलि: प्रणता राजन् भक्तिप्रवणया धिया ॥ २४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 25
भूमिरुवाच नमस्ते देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर । भक्तेच्छोपात्तरूपाय परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥ २५ ॥
ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 26
नम: पङ्कजनाभाय नम: पङ्कजमालिने । नम: पङ्कजनेत्राय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये ॥ २६ ॥
ਕਮਲ-ਨਾਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 27
नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय विष्णवे । पुरुषायादिबीजाय पूर्णबोधाय ते नम: ॥ २७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਵਿਸ਼ਨੂ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਆਦਿ ਬੀਜ, ਸਰਬਜ੍ਞ ਪੂਰਨ ਬੋਧ-ਸਰੂਪ! ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 28
अजाय जनयित्रेऽस्य ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । परावरात्मन् भूतात्मन् परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥ २८ ॥
ਹੇ ਅਜ, ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਜਨਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਪਰ-ਅਪਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 29
त्वं वै सिसृक्षुरज उत्कटं प्रभो तमो निरोधाय बिभर्ष्यसंवृत: । स्थानाय सत्त्वं जगतो जगत्पते काल: प्रधानं पुरुषो भवान् पर: ॥ २९ ॥
ਹੇ ਅਜ ਪ੍ਰਭੂ! ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਜੋਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਤਮੋਗੁਣ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਸਤ੍ਤਵਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਲ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ।
Verse 30
अहं पयो ज्योतिरथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महानित्यखिलं चराचरं त्वय्यद्वितीये भगवन्नयं भ्रम: ॥ ३० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਵਿਸ਼ੇ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤੱਤਵ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ, ਇਹ ਭਰਮ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੈਂ; ਚਰਾਚਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
Verse 31
तस्यात्मजोऽयं तव पादपङ्कजं भीत: प्रपन्नार्तिहरोपसादित: । तत् पालयैनं कुरु हस्तपङ्कजं शिरस्यमुष्याखिलकल्मषापहम् ॥ ३१ ॥
ਇਹ ਭੌਮਾਸੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਹੱਥ-ਕਮਲ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ।
Verse 32
श्रीशुक उवाच इति भूम्यर्थितो वाग्भिर्भगवान् भक्तिनम्रया । दत्त्वाभयं भौमगृहं प्राविशत् सकलर्द्धिमत् ॥ ३२ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਗਤੀ-ਨਿਮਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੌਤਰੇ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਧਨ-ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭੌਮਾਸੁਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 33
तत्र राजन्यकन्यानां षट्सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृतानां विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरि: ॥ ३३ ॥
ਉੱਥੇ ਹਰਿ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੌਮ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੀਨ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 34
तं प्रविष्टं स्त्रियो वीक्ष्य नरवर्यं विमोहिता: । मनसा वव्रिरेऽभीष्टं पतिं दैवोपसादितम् ॥ ३४ ॥
ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਪਤੀ ਚੁਣ ਲਿਆ।
Verse 35
भूयात् पतिरयं मह्यं धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वा: पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधु: ॥ ३५ ॥
“ਵਿਧਾਤਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਖ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ”—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹਿਰਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 36
ता: प्राहिणोद्द्वारवतीं सुमृष्टविरजोऽम्बरा: । नरयानैर्महाकोशान् रथाश्वान् द्रविणं महत् ॥ ३६ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਬੇਦਾਗ਼ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ ਅਤੇ ਪਾਲਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਰਥ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵੀ ਭੇਜੀ।
Verse 37
ऐरावतकुलेभांश्च चतुर्दन्तांस्तरस्विन: । पाण्डुरांश्च चतु:षष्टिं प्रेरयामास केशव: ॥ ३७ ॥
ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਂਸਠ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्त्रिदशेन्द्रेण महेन्द्रयाण्या च सप्रिय: ॥ ३८ ॥ चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारिजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत्पुरम् ॥ ३९ ॥
ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁਰੇਂਦਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲ ਦਿੱਤੇ; ਉੱਥੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 39
गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्त्रिदशेन्द्रेण महेन्द्रयाण्या च सप्रिय: ॥ ३८ ॥ चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारिजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत्पुरम् ॥ ३९ ॥
ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਵਰਗੀ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ; ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਿਆਇਆ।
Verse 40
स्थापित: सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभन: । अन्वगुर्भ्रमरा: स्वर्गात् तद्गन्धासवलम्पटा: ॥ ४० ॥
ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਰਿਜਾਤ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਭੌਰੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਗਏ।
Verse 41
ययाच आनम्य किरीटकोटिभि: पादौ स्पृशन्नच्युतमर्थसाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महा- नहो सुराणां च तमो धिगाढ्यताम् ॥ ४१ ॥
ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਕੁਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਿਆ—ਹਾਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਅਗਿਆਨਤਾ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨੂੰ ਧਿਕ্কার।
Verse 42
अथो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ता: स्त्रिय: । यथोपयेमे भगवान् तावद् रूपधरोऽव्यय: ॥ ४२ ॥
ਤਦੋਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹਰ ਵਧੂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Verse 43
गृहेषु तासामनपाय्यतर्ककृ- न्निरस्तसाम्यातिशयेष्ववस्थित: । रेमे रमाभिर्निजकामसम्प्लुतो यथेतरो गार्हकमेधिकांश्चरन् ॥ ४३ ॥
ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਐਸੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇਪਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਮ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਘਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 44
इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु: पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग- हासावलोकनवसङ्गमजल्पलज्जा: ॥ ४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਦਾ ਗਿਆ; ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਨੇੜਤਾ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਸੁਭਾਵਿਕ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਿੱਤ-ਨਵੀਂ ਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।
Verse 45
प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच- ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै: । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यै- र्दासीशता अपि विभोर्विदधु: स्म दास्यम् ॥ ४५ ॥
ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਕੋਲ ਸੈਂਕੜੇ ਦਾਸੀਆਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ—ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵਾਗਤ, ਆਸਨ ਦੇਣਾ, ਉੱਤਮ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ, ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨਾ, ਪਾਨ ਦੇਣਾ, ਪੱਖਾ ਝਲਣਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਣਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਾਉਣਾ, ਕੇਸ ਸਵਾਰਨਾ, ਸੇਜ ਸਜਾਉਣਾ, ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਹਾਰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ।
Frequently Asked Questions
Kṛṣṇa penetrates Naraka’s heavily protected capital Prāgyotiṣa-pura by countering each defensive layer with an appropriate divine weapon (gadā, arrows, cakra, and sword). After defeating Mura and Naraka’s commanders, He isolates Narakāsura on the battlefield and severs his head with the Sudarśana cakra while Naraka sits upon his elephant—demonstrating the Lord’s precise, effortless sovereignty over asuric power.
Mura is the five-headed guardian demon who rises from the moat to defend Prāgyotiṣa-pura. His death marks the collapse of the city’s protective threshold: once the ‘gatekeeper’ of adharma is removed, Naraka’s military structure rapidly fails. The episode also showcases poṣaṇa—Kṛṣṇa’s protection of Garuḍa and His devotees—by neutralizing Mura’s trident and assault.
Her stuti functions as siddhānta embedded in itihāsa: even while acting as a warrior-king, Kṛṣṇa remains the guṇa-atīta Absolute who orchestrates creation, maintenance, and destruction without being conditioned by rajas, sattva, or tamas. This frames the slaying of Naraka not as ordinary violence but as īśānukathā—divine governance restoring cosmic and social order.
Bhūmi-devī presents Naraka’s frightened son (her grandson) to Kṛṣṇa and requests protection. Kṛṣṇa grants him fearlessness, indicating the Bhāgavata principle that surrender (even through a guardian’s plea) invokes the Lord’s shelter; the narrative emphasizes mercy and continuity of rightful order after the removal of a tyrant.
The princesses had been abducted and socially displaced by Naraka’s coercion; Kṛṣṇa’s marriage restores their honor and provides lawful protection within dharma. The Bhāgavata further teaches His inconceivable potency (acintya-śakti): He expands into separate forms to marry them simultaneously, showing that divine intimacy and divine infinity are not contradictory.
Returning Aditi’s earrings completes the dharmic restitution that motivated the campaign—Kṛṣṇa protects the devas by correcting theft rooted in asuric dominance. Taking the pārijāta at Satyabhāmā’s request transitions the narrative into the deva–Bhagavān tension: even after being benefited, Indra contests Kṛṣṇa, illustrating how pride can persist despite worship, and setting up the next chapter’s conflict and resolution.