Adhyaya 57
The Murder of Satrājit and the Recovery of the Syamantaka Jewel
ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਿਆਮੰਤਕ ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਦਿਆਂ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਸਨ) ਕੁਲ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਅਕਰੂਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਲੋਭ ਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਬਲਰਾਮ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਜਨਕ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਨਿਰਵਾਸਨ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਲੋਕ-ਅਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਣੀ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮਣੀ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच विज्ञातार्थोऽपि गोविन्दो दग्धानाकर्ण्य पाण्डवान् । कुन्तीं च कुल्यकरणे सहरामो ययौ कुरून् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਾਵੇਂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਸੜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਲ-ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਕੁਰੂਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 2
भीष्मं कृपं सविदुरं गान्धारीं द्रोणमेव च । तुल्यदु:खौ च सङ्गम्य हा कष्टमिति होचतु: ॥ २ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪਾ, ਵਿਦੁਰ, ਗੰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬੋਲੇ, 'ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ!'
Verse 3
लब्ध्वैतदन्तरं राजन् शतधन्वानमूचतु: । अक्रूरकृतवर्माणौ मनि: कस्मान्न गृह्यते ॥ ३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, 'ਤੂੰ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ?'
Verse 4
योऽस्मभ्यं सम्प्रतिश्रुत्य कन्यारत्नं विगर्ह्य न: । कृष्णायादान्न सत्राजित् कस्माद् भ्रातरमन्वियात् ॥ ४ ॥
'ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਤਨ ਵਰਗੀ ਧੀ ਸਾਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਤਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚੱਲੇ?'
Verse 5
एवं भिन्नमतिस्ताभ्यां सत्राजितमसत्तम: । शयानमवधील्लोभात् स पाप: क्षीणजीवित: ॥ ५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਤਰਾਜਿਤ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਾ ਲਈ।
Verse 6
स्त्रीणां विक्रोशमानानां क्रन्दन्तीनामनाथवत् । हत्वा पशून् सौनिकवन्मणिमादाय जग्मिवान् ॥ ६ ॥
ਜਦੋਂ ਸਤਰਾਜਿਤ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਸਾਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
सत्यभामा च पितरं हतं वीक्ष्य शुचार्पिता । व्यलपत्तात तातेति हा हतास्मीति मुह्यती ॥ ७ ॥
ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ! ਹਾਇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਾਰੀ ਗਈ!” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
Verse 8
तैलद्रोण्यां मृतं प्रास्य जगाम गजसाह्वयम् । कृष्णाय विदितार्थाय तप्ताचख्यौ पितुर्वधम् ॥ ८ ॥
ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਵੱਡੀ ਡੌਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗਜਸਾਹ੍ਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਿਤਾ-ਵਧ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
Verse 9
तदाकर्ण्येश्वरौ राजन्ननुसृत्य नृलोकताम् । अहो न: परमं कष्टमित्यस्राक्षौ विलेपतु: ॥ ९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਬਲਰਾਮ ਮਨੁੱਖੀ ਰੀਤ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, “ਹਾਇ! ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ!” ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
Verse 10
आगत्य भगवांस्तस्मात् सभार्य: साग्रज: पुरम् । शतधन्वानमारेभे हन्तुं हर्तुं मणिं तत: ॥ १० ॥
ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਤਧਨ੍ਵਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਣੀ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
Verse 11
सोऽपि कृतोद्यमं ज्ञात्वा भीत: प्राणपरीप्सया । साहाय्ये कृतवर्माणमयाचत स चाब्रवीत् ॥ ११ ॥
ਜਦੋਂ ਸ਼ਤਧਨ੍ਵਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਮਦਦ ਲਈ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੇ ਇਉਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥
ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸਰੂਪ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਆਸ ਕਰੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਕੰਸ ਆਪਣੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਸਮੇਤ ਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਗਵਾ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਵਾਰ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 13
नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥
ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸਰੂਪ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਆਸ ਕਰੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਕੰਸ ਆਪਣੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਸਮੇਤ ਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਗਵਾ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਵਾਰ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 14
प्रत्याख्यात: स चाक्रूरं पार्ष्णिग्राहमयाचत । सोऽप्याह को विरुध्येत विद्वानीश्वरयोर्बलम् ॥ १४ ॥
ਇਨਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਅਕਰੂਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਮੰਗੀ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ-ਸਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?
Verse 15
य इदं लीलया विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । चेष्टां विश्वसृजो यस्य न विदुर्मोहिताजया ॥ १५ ॥
ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਰਚਦਾ, ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅਜਾ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ੍ਰਿਜਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Verse 16
य: सप्तहायन: शैलमुत्पाट्यैकेन पाणिना । दधार लीलया बाल उच्छिलीन्ध्रमिवार्भक: ॥ १६ ॥
ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਲਕ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਕੇ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਐਸੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਖੁੰਬ (ਮਸ਼ਰੂਮ) ਚੁੱਕ ਲਏ।
Verse 17
नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाद्भुतकर्मणे । अनन्तायादिभूताय कूटस्थायात्मने नम: ॥ १७ ॥
میں اُس پرمیشور بھگوان کرشن نوں پرنام کردا ہاں، جہناں دے ہر کم کمال نیں۔ اوہ پرماتما نیں، اننت سروت نیں اتے ساری کائنات دا مرکز نیں۔
Verse 18
प्रत्याख्यात: स तेनापि शतधन्वा महामणिम् । तस्मिन् न्यस्याश्वमारुह्य शतयोजनगं ययौ ॥ १८ ॥
اکرور ولوں وی انکار کیتے جان تے، شت دھنوا نے اوہ قیمتی منی اکرور دے حوالے کر دتی اتے سو یوجن تک جان والے گھوڑے تے سوار ہو کے بھج گیا۔
Verse 19
गरुडध्वजमारुह्य रथं रामजनार्दनौ । अन्वयातां महावेगैरश्वै राजन् गुरुद्रुहम् ॥ १९ ॥
اے راجن، کرشن اتے بلرام گرڑ دے جھنڈے والے رتھ تے سوار ہوئے، جہدے وچ بہت تیز گھوڑے جتے ہوئے سن، اتے اوہناں نے اپنے بزرگ دے قاتل دا پچھا کیتا۔
Verse 20
मिथिलायामुपवने विसृज्य पतितं हयम् । पद्भ्यामधावत् सन्त्रस्त: कृष्णोऽप्यन्वद्रवद् रुषा ॥ २० ॥
متھلا دے باہرلے علاقے وچ اک باغ وچ، شت دھنوا دا گھوڑا ڈگ پیا۔ ڈر کے، اوہنے گھوڑا چھڈ دتا تے پیدل بھجن لگ پیا، تے کرشن نے غصے نال اوہدا پچھا کیتا۔
Verse 21
पदातेर्भगवांस्तस्य पदातिस्तिग्मनेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससोर्व्यचिनोन्मणिम् ॥ २१ ॥
جدوں شت دھنوا پیدل بھج رہیا سی، تاں بھگوان نے وی پیدل جا کے اپنے تیز چکر نال اوہدا سر کٹ دتا۔ فیر بھگوان نے سیامنتک منی لئی اوہدے اُتلے تے ہیٹھلے کپڑیاں دی تلاشی لئی۔
Verse 22
अलब्धमणिरागत्य कृष्ण आहाग्रजान्तिकम् । वृथा हत: शतधनुर्मणिस्तत्र न विद्यते ॥ २२ ॥
ਮਣੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ—“ਅਸੀਂ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਥੇ ਮਣੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 23
तत आह बलो नूनं स मणि: शतधन्वना । कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तस्तमन्वेष पुरं व्रज ॥ २३ ॥
ਤਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਅਮਾਨਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭ।”
Verse 24
अहं वैदेहमिच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम । इत्युक्त्वा मिथिलां राजन् विवेश यदुनन्दन: ॥ २४ ॥
“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਵਿਦੇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਦੁਨੰਦਨ ਸ੍ਰੀ ਬਲਰਾਮ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
Verse 25
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय मैथिल: प्रीतमानस: । अर्हयामास विधिवदर्हणीयं समर्हणै: ॥ २५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਪੂਜਨੀਯ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 26
उवास तस्यां कतिचिन्मिथिलायां समा विभु: । मानित: प्रीतियुक्तेन जनकेन महात्मना । ततोऽशिक्षद् गदां काले धार्तराष्ट्र: सुयोधन: ॥ २६ ॥
ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਬਲਰਾਮ ਕੁਝ ਸਾਲ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਕ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਯੋਧਨ ਬਲਰਾਮ ਤੋਂ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 27
केशवो द्वारकामेत्य निधनं शतधन्वन: । अप्राप्तिं च मणे: प्राह प्रियाया: प्रियकृद् विभु: ॥ २७ ॥
ਕੇਸ਼ਵ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆ ਕੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਕਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 28
तत: स कारयामास क्रिया बन्धोर्हतस्य वै । साकं सुहृद्भिर्भगवान् या या: स्यु: साम्परायिकी: ॥ २८ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਹ੍ਰਿਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਵਾਈਆਂ।
Verse 29
अक्रूर: कृतवर्मा च श्रुत्वा शतधनोर्वधम् । व्यूषतुर्भयवित्रस्तौ द्वारकाया: प्रयोजकौ ॥ २९ ॥
ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸ ਗਏ।
Verse 30
अक्रूरे प्रोषितेऽरिष्टान्यासन् वै द्वारकौकसाम् । शारीरा मानसास्तापा मुहुर्दैविकभौतिका: ॥ ३० ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ।
Verse 31
इत्यङ्गोपदिशन्त्येके विस्मृत्य प्रागुदाहृतम् । मुनिवासनिवासे किं घटेतारिष्टदर्शनम् ॥ ३१ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਹੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੱਸਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ—ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ—ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 32
देवेऽवर्षति काशीश: श्वफल्कायागताय वै । स्वसुतां गान्दिनीं प्रादात् ततोऽवर्षत् स्म काशिषु ॥ ३२ ॥
ਜਦੋਂ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਲਈ, ਤਦ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸ਼ਵਫਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਗਾਂਦਿਨੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਮੀਂਹ ਪੈ ਗਿਆ।
Verse 33
तत्सुतस्तत्प्रभावोऽसावक्रूरो यत्र यत्र ह । देवोऽभिवर्षते तत्र नोपतापा न मारीका: ॥ ३३ ॥
ਉਹਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕਰੂਰ ਵੀ ਉਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਚੁਰ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨ ਦੁੱਖ-ਤਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨ ਅਕਾਲ ਮੌਤਾਂ।
Verse 34
इति वृद्धवच: श्रुत्वा नैतावदिह कारणम् । इति मत्वा समानाय्य प्राहाक्रूरं जनार्दन: ॥ ३४ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਮੰਦੇ ਸ਼ਗੁਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਅਕਰੂਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
Verse 35
पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਪੁੱਛੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਮਨ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਦਾਨਪਤੇ! ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਅਮਾਨਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਹੈ।”
Verse 36
पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਪੁੱਛੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਦਾਨਪਤੇ! ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਅਮਾਨਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਹੈ।”
Verse 37
सत्राजितोऽनपत्यत्वाद् गृह्णीयुर्दुहितु: सुता: । दायं निनीयाप: पिण्डान् विमुच्यर्णं च शेषितम् ॥ ३७ ॥
ਸਤਰਾਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਵਿਰਾਸਤ ਲੈਣ। ਉਹ ਜਲ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ, ਦਾਦੇ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਉਤਾਰਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾਇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ।
Verse 38
तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्मवेदय: ॥ ३९ ॥
ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਮਣੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮਣੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਵਾਰ ਦਿਖਾ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਲਗਾਤਾਰ ਯੱਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 39
तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्मवेदय: ॥ ३९ ॥
ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਮਣੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮਣੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਵਾਰ ਦਿਖਾ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਲਗਾਤਾਰ ਯੱਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 40
एवं सामभिरालब्ध: श्वफल्कतनयो मणिम् । आदाय वाससाच्छन्न: ददौ सूर्यसमप्रभम् ॥ ४० ॥
ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਝੌਤਾਪੂਰਨ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਵਫਲਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅਕ੍ਰੂਰ) ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਮਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 41
स्यमन्तकं दर्शयित्वा ज्ञातिभ्यो रज आत्मन: । विमृज्य मणिना भूयस्तस्मै प्रत्यर्पयत् प्रभु: ॥ ४१ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਝੂਠੀ ਬਦਨਾਮੀ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮਣੀ ਮੁੜ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 42
यस्त्वेतद् भगवत ईश्वरस्य विष्णो- र्वीर्याढ्यं वृजिनहरं सुमङ्गलं च । आख्यानं पठति शृणोत्यनुस्मरेद् वा दुष्कीर्तिं दुरितमपोह्य याति शान्तिम् ॥ ४२ ॥
ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਇਹ ਕਥਾ ਜੋ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਦਨਾਮੀ ਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Śatadhanvā is incited by Akrūra and Kṛtavarmā, who exploit resentment over Satrājit giving Satyabhāmā to Kṛṣṇa instead of them. The immediate driver is lobha (greed) for the Syamantaka jewel, and the Bhāgavatam frames the act as adharma that shortens his lifespan—showing how corrupted ūti (motivation) produces swift karmic collapse.
The text explicitly notes Kṛṣṇa was fully aware, yet He acts in a humanlike way—mourning with relatives and following social duties. This nara-līlā preserves dharma, teaches proper conduct, and allows His devotees to relate to Him intimately, without compromising His status as sarva-jña (all-knowing).
Śatadhanvā entrusted the jewel to Akrūra before fleeing. Kṛṣṇa later summons Akrūra back to Dvārakā and, through gentle but incisive speech, has him reveal the jewel publicly—clearing Kṛṣṇa of accusations—after which Kṛṣṇa returns the gem to Akrūra for safekeeping.
Balarāma chooses to visit King Videha (Janaka), who honors Him with scriptural worship, and He remains there for years. The narrative notes Duryodhana learns gadā-yuddha from Balarāma, foreshadowing Mahābhārata-era outcomes: the transmission of martial skill becomes part of providential history, linking Kṛṣṇa-līlā to broader dynastic dharma and future conflict.
Elders attribute the city’s miseries to Akrūra’s absence due to his family’s rain-bestowing merit (connected to Śvaphalka and Gāndinī). Kṛṣṇa, though knowing multiple causes, summons Akrūra back to restore social confidence and stability—demonstrating divine governance through both metaphysical truth and practical statecraft.