Adhyaya 56
The Syamantaka Jewel: Accusation, Recovery, and Kṛṣṇa’s Marriage to Satyabhāmā
ਦੁਆਰਕਾ-ਲੀਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਨੈਤਿਕ ਸੰਕਟ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਸੂਰਜਦੇਵ ਤੋਂ ਮਣੀ ਪਾ ਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ—ਮਣੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ—ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ‘ਤੇ ਝੂਠਾ ਦਾਗ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਕੱਲੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲੰਬੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਮਬਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਣੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਣੀ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਲੌਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਅਤੇ ਮਣੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਮੁੜ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਤੇ ਮਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच सत्राजित: स्वतनयां कृष्णाय कृतकिल्बिष: । स्यमन्तकेन मणिना स्वयमुद्यम्य दत्तवान् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਨੂੰ ਆਪ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 2
श्रीराजोवाच सत्राजित: किमकरोद् ब्रह्मन् कृष्णस्य किल्बिष: । स्यमन्तक: कुतस्तस्य कस्माद् दत्ता सुता हरे: ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਰਾਜਾ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ? ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ?
Verse 3
श्रीशुक उवाच आसीत् सत्राजित: सूर्यो भक्तस्य परम: सखा । प्रीतस्तस्मै मणिं प्रादात् स च तुष्ट: स्यमन्तकम् ॥ ३ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਸੂਰਯਦੇਵ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Verse 4
स तं बिभ्रन् मणिं कण्ठे भ्राजमानो यथा रवि: । प्रविष्टो द्वारकां राजन् तेजसा नोपलक्षित: ॥ ४ ॥
ਗਲ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਪਾ ਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਣੀ ਦੇ ਤੇਜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਗਿਆ।
Verse 5
तं विलोक्य जना दूरात्तेजसा मुष्टदृष्टय: । दीव्यतेऽक्षैर्भगवते शशंसु: सूर्यशङ्किता: ॥ ५ ॥
ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚੌਂਧਿਆ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਯਦੇਵ ਸਮਝ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਸੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
Verse 6
नारायण नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर । दामोदरारविन्दाक्ष गोविन्द यदुनन्दन ॥ ६ ॥
ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ! ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਯਦੁਨੰਦਨ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 7
एष आयाति सविता त्वां दिदृक्षुर्जगत्पते । मुष्णन् गभस्तिचक्रेण नृणां चक्षूंषि तिग्मगु: ॥ ७ ॥
ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਸਵਿਤਾ ਦੇਵ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈ; ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 8
नन्वन्विच्छन्ति ते मार्गं त्रिलोक्यां विबुधर्षभा: । ज्ञात्वाद्य गूढं यदुषु द्रष्टुं त्वां यात्यज: प्रभो ॥ ८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦੇਵਗਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਰਗ ਖੋਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਹੋ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਸੂਰਜਦੇਵ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
Verse 9
श्रीशुक उवाच निशम्य बालवचनं प्रहस्याम्बुजलोचन: । प्राह नासौ रविर्देव: सत्राजिन्मणिना ज्वलन् ॥ ९ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬਾਲਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਇਹ ਰਵੀ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਣੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
Verse 10
सत्राजित् स्वगृहं श्रीमत् कृतकौतुकमङ्गलम् । प्रविश्य देवसदने मणिं विप्रैर्न्यवेशयत् ॥ १० ॥
ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਈ।
Verse 11
दिने दिने स्वर्णभारानष्टौ स सृजति प्रभो । दुर्भिक्षमार्यरिष्टानि सर्पाधिव्याधयोऽशुभा: । न सन्ति मायिनस्तत्र यत्रास्तेऽभ्यर्चितो मणि: ॥ ११ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਉਹ ਮਣੀ ਹਰ ਦਿਨ ਅੱਠ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਣੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ, ਉੱਥੇ ਕਾਲ, ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਅਨਿਸ਼ਟ, ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ, ਮਾਨਸਿਕ-ਸ਼ਾਰੀਰਕ ਰੋਗ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
Verse 12
स याचितो मणिं क्वापि यदुराजाय शौरिणा । नैवार्थकामुक: प्रादाद् याच्ञाभङ्गमतर्कयन् ॥ १२ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੌਰੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯਦੁਰਾਜ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਲਈ ਮਣੀ ਮੰਗੀ। ਪਰ ਲੋਭੀ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਠੁਕਰਾਉਣ ਦੇ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਿਆ।
Verse 13
तमेकदा मणिं कण्ठे प्रतिमुच्य महाप्रभम् । प्रसेनो हयमारुह्य मृगायां व्यचरद् वने ॥ १३ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਮਣੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ।
Verse 14
प्रसेनं सहयं हत्वा मणिमाच्छिद्य केशरी । गिरिं विशन् जाम्बवता निहतो मणिमिच्छता ॥ १४ ॥
ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਣੀ ਛੀਨ ਲਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਣੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 15
सोऽपि चक्रे कुमारस्य मणिं क्रीडनकं बिले । अपश्यन् भ्रातरं भ्राता सत्राजित् पर्यतप्यत ॥ १५ ॥
ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਧਰ ਭਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 16
प्राय: कृष्णेन निहतो मणिग्रीवो वनं गत: । भ्राता ममेति तच्छ्रुत्वा कर्णे कर्णेऽजपन् जना: ॥ १६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗਲ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਕਾਨੋਂ-ਕਾਨ ਇਹ ਗੱਲ ਫੁਸਫੁਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 17
भगवांस्तदुपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तमात्मनि । मार्ष्टुं प्रसेनपदवीमन्वपद्यत नागरै: ॥ १७ ॥
ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਅਫ਼ਵਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਦਾਗ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਰਿਆ।
Verse 18
हतं प्रसेनं अश्वं च वीक्ष्य केशरिणा वने । तं चाद्रिपृष्ठे निहतमृक्षेण ददृशुर्जना: ॥ १८ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅੱਗੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਮਰਾ ਪਿਆ ਸੀ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿੱਛ-ਰਾਜ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
Verse 19
ऋक्षराजबिलं भीममन्धेन तमसावृतम् । एको विवेश भगवानवस्थाप्य बहि: प्रजा: ॥ १९ ॥
ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ, ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਲੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
Verse 20
तत्र दृष्ट्वा मणिप्रेष्ठं बालक्रीडनकं कृतम् । हर्तुं कृतमतिस्तस्मिन्नवतस्थेऽर्भकान्तिके ॥ २० ॥
ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ।
Verse 21
तमपूर्वं नरं दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीतवत् । तच्छ्रुत्वाभ्यद्रवत् क्रुद्धो जाम्बवान् बलिनां वर: ॥ २१ ॥
ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਾਈ ਡਰ ਨਾਲ ਚੀਖ ਪਈ। ਉਹ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਮਬਵਾਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
Verse 22
स वै भगवता तेन युयुधे स्वामिनात्मन: । पुरुषं प्राकृतं मत्वा कुपितो नानुभाववित् ॥ २२ ॥
ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗਾ।
Verse 23
द्वन्द्वयुद्धं सुतुमुलमुभयोर्विजिगीषतो: । आयुधाश्मद्रुमैर्दोर्भि: क्रव्यार्थे श्येनयोरिव ॥ २३ ॥
ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਈ ਲੜਦੇ ਦੋ ਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ।
Verse 24
आसीत्तदष्टाविंशाहमितरेतरमुष्टिभि: । वज्रनिष्पेषपरुषैरविश्रममहर्निशम् ॥ २४ ॥
ਉਹ ਲੜਾਈ ਅਠਾਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 25
कृष्णमुष्टिविनिष्पातनिष्पिष्टाङ्गोरुबन्धन: । क्षीणसत्त्व: स्विन्नगात्रस्तमाहातीव विस्मित: ॥ २५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤਾਕਤ ਘਟ ਗਈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 26
जाने त्वां सर्वभूतानां प्राण ओज: सहो बलम् । विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमधीश्वरम् ॥ २६ ॥
ਮੈਂ ਜਾਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਓਜ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ।
Verse 27
त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा सृष्टानामपि यच्च सत् । काल: कलयतामीश: पर आत्मा तथात्मनाम् ॥ २७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ੍ਰਿਜਣਹਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪਰਮ ਸ੍ਰਿਜਣਹਾਰ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦਮਨਕਾਰੀ ਕਾਲ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ।
Verse 28
यस्येषदुत्कलितरोषकटाक्षमोक्षै- र्वर्त्मादिशत् क्षुभितनक्रतिमिङ्गलोऽब्धि: । सेतु: कृत: स्वयश उज्ज्वलिता च लङ्का रक्ष:शिरांसि भुवि पेतुरिषुक्षतानि ॥ २८ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋਧ-ਭਰੇ ਤਿਰਛੇ ਨਜ਼ਰ-ਪਾਤ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਗਰ ਤੇ ਤਿਮਿੰਗਿਲ ਮੱਛੀਆਂ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਰਾਹ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਯਸ਼ ਲਈ ਮਹਾਂ ਸੇਤੂ ਬਣਾਇਆ, ਲੰਕਾ ਸਾੜੀ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ।
Verse 29
इति विज्ञातविज्ञानमृक्षराजानमच्युत: । व्याजहार महाराज भगवान् देवकीसुत: ॥ २९ ॥ अभिमृश्यारविन्दाक्ष: पाणिना शंकरेण तम् । कृपया परया भक्तं मेघगम्भीरया गिरा ॥ ३० ॥
[ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਤਦ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਗਤ ਨੂੰ ਬੱਦਲ-ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
Verse 30
इति विज्ञातविज्ञानमृक्षराजानमच्युत: । व्याजहार महाराज भगवान् देवकीसुत: ॥ २९ ॥ अभिमृश्यारविन्दाक्ष: पाणिना शंकरेण तम् । कृपया परया भक्तं मेघगम्भीरया गिरा ॥ ३० ॥
[ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਤਦ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਗਤ ਨੂੰ ਬੱਦਲ-ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
Verse 31
मणिहेतोरिह प्राप्ता वयमृक्षपते बिलम् । मिथ्याभिशापं प्रमृजन्नात्मनो मणिनामुना ॥ ३१ ॥
[ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਸ ਮਣੀ ਲਈ ਹੀ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਣੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 32
इत्युक्त: स्वां दुहितरं कन्यां जाम्बवतीं मुदा । अर्हणार्थं स मणिना कृष्णायोपजहार ह ॥ ३२ ॥
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੁਆਰੀ ਧੀ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਨੂੰ ਮਣੀ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
Verse 33
अदृष्ट्वा निर्गमं शौरे: प्रविष्टस्य बिलं जना: । प्रतीक्ष्य द्वादशाहानि दु:खिता: स्वपुरं ययु: ॥ ३३ ॥
ਜਦੋਂ ਸ਼ੌਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਨਾ ਦਿੱਸੇ, ਲੋਕ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਡੀਕਦੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੜ ਗਏ।
Verse 34
निशम्य देवकी देवी रक्मिण्यानकदुन्दुभि: । सुहृदो ज्ञातयोऽशोचन् बिलात् कृष्णमनिर्गतम् ॥ ३४ ॥
ਦੇਵਕੀ ਦੇਵੀ, ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇਵੀ, ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੱਜਣ-ਸਾਕ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ, ਸਭ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 35
सत्राजितं शपन्तस्ते दु:खिता द्वारकौकस: । उपतस्थुश्चन्द्रभागां दुर्गां कृष्णोपलब्धये ॥ ३५ ॥
ਦੁਖੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾਵਾਸੀ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 36
तेषां तु देव्युपस्थानात् प्रत्यादिष्टाशिषा स च । प्रादुर्बभूव सिद्धार्थ: सदारो हर्षयन् हरि: ॥ ३६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ-ਉਪਾਸਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧ ਹਰਿ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 37
उपलभ्य हृषीकेशं मृतं पुनरिवागतम् । सह पत्न्या मणिग्रीवं सर्वे जातमहोत्सवा: ॥ ३७ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ।
Verse 38
सत्राजितं समाहूय सभायां राजसन्निधौ । प्राप्तिं चाख्याय भगवान् मणिं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३८ ॥
ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਮਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ।
Verse 39
स चातिव्रीडितो रत्नं गृहीत्वावाङ्मुखस्तत: । अनुतप्यमानो भवनमगमत् स्वेन पाप्मना ॥ ३९ ॥
ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਉਹ ਰਤਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪੀ ਵਰਤਾਓ ਉੱਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 40
सोऽनुध्यायंस्तदेवाघं बलवद्विग्रहाकुल: । कथं मृजाम्यात्मरज: प्रसीदेद् वाच्युत: कथम् ॥ ४० ॥ किं कृत्वा साधु मह्यं स्यान्न शपेद् वा जनो यथा । अदीर्घदर्शनं क्षुद्रं मूढं द्रविणलोलुपम् ॥ ४१ ॥ दास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरत्नं रत्नमेव च । उपायोऽयं समीचीनस्तस्य शान्तिर्न चान्यथा ॥ ४२ ॥
ਆਪਣੇ ਉਸ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਾ—“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਕਿਵੇਂ ਧੋਵਾਂ? ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਅਲਪਦਰਸ਼ੀ, ਨੀਚ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਧਨਲੋਭੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦੇਣ? ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ—ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹੀ ਠੀਕ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 41
सोऽनुध्यायंस्तदेवाघं बलवद्विग्रहाकुल: । कथं मृजाम्यात्मरज: प्रसीदेद् वाच्युत: कथम् ॥ ४० ॥ किं कृत्वा साधु मह्यं स्यान्न शपेद् वा जनो यथा । अदीर्घदर्शनं क्षुद्रं मूढं द्रविणलोलुपम् ॥ ४१ ॥ दास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरत्नं रत्नमेव च । उपायोऽयं समीचीनस्तस्य शान्तिर्न चान्यथा ॥ ४२ ॥
ਆਪਣੇ ਉਸ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਾ—“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਕਿਵੇਂ ਧੋਵਾਂ? ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਅਲਪਦਰਸ਼ੀ, ਨੀਚ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਧਨਲੋਭੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦੇਣ? ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ—ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹੀ ਠੀਕ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 42
सोऽनुध्यायंस्तदेवाघं बलवद्विग्रहाकुल: । कथं मृजाम्यात्मरज: प्रसीदेद् वाच्युत: कथम् ॥ ४० ॥ किं कृत्वा साधु मह्यं स्यान्न शपेद् वा जनो यथा । अदीर्घदर्शनं क्षुद्रं मूढं द्रविणलोलुपम् ॥ ४१ ॥ दास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरत्नं रत्नमेव च । उपायोऽयं समीचीनस्तस्य शान्तिर्न चान्यथा ॥ ४२ ॥
ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਕਿਵੇਂ ਧੋਵਾਂ, ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਅਲਪਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕੰਜੂਸ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਧਨਲੋਭੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦੇਣ? ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ—ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ—ਅਤੇ ਸ੍ਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹੀ ਠੀਕ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 43
एवं व्यवसितो बुद्ध्या सत्राजित् स्वसुतां शुभाम् । मणिं च स्वयमुद्यम्य कृष्णायोपजहार ह ॥ ४३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭ ਧੀ ਅਤੇ ਸ੍ਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
Verse 44
तां सत्यभामां भगवानुपयेमे यथाविधि । बहुभिर्याचितां शीलरूपौदार्यगुणान्विताम् ॥ ४४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਮ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
Verse 45
भगवानाह न मणिं प्रतीच्छामो वयं नृप । तवास्तां देवभक्तस्य वयं च फलभागिन: ॥ ४५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਰਾਜਾ! ਅਸੀਂ ਇਹ ਮਣੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਤੂੰ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋਵਾਂਗੇ।”
Frequently Asked Questions
Satrājit’s offense is rooted in lobha (greed) and disregard for dharmic kingship: when Kṛṣṇa requested the Syamantaka jewel be given to King Ugrasena (the rightful Yadu ruler) for public benefit and proper custodianship, Satrājit refused. This denial, coupled with later suspicion cast upon Kṛṣṇa, becomes aparādha because it prioritizes private gain and ego over righteous order and trust in the Lord.
Kṛṣṇa undertook a fact-finding journey with citizens, locating Prasena and the horse killed by a lion, then finding the lion slain by Jāmbavān. By entering the cave, recovering the jewel, and returning with it to the royal assembly before Ugrasena and Satrājit, Kṛṣṇa established a public, verifiable chain of evidence—removing the ‘stain’ of rumor and restoring social confidence in dharma.
Jāmbavān is the famed Ṛkṣa-king (bear-king), a great devotee associated with Rāma-līlā. After battling Kṛṣṇa for twenty-eight days, his strength collapses and realization dawns: the opponent is not an ordinary man but Viṣṇu Himself—the source of all strength and the Supreme Controller. His recognition is expressed through explicit theological praise and by offering the jewel and his daughter, indicating surrender and devotion.
Satrājit, remorseful and fearing further offense and social backlash, chooses a dharmic form of atonement: offering his daughter Satyabhāmā to Kṛṣṇa along with the Syamantaka jewel. The marriage resolves the conflict relationally and politically, while the jewel functions as the catalyst that reveals greed, rumor, and the need for righteous stewardship. Notably, Kṛṣṇa declines to keep the jewel, underscoring that His aim is dharma and reputation-restoration, not wealth.