Adhyaya 53
Kṛṣṇa Arrives at Kuṇḍina and Abducts Rukmiṇī (Rukmiṇī-haraṇa Prelude)
ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੀ ਗੁਪਤ ਬੇਨਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੂਤ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤੋਂ-ਰਾਤ ਵਿਦਰਭ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਭਵਿਆ ਵਿਆਹ-ਯੱਗ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਮਘੋਸ਼, ਜਰਾਸੰਧ, ਸ਼ਾਲਵ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਆਦਿ ਰਾਜੇ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ‘ਕਨਿਆਹਰਨ’ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਲਰਾਮ ਵੀ ਯਾਦਵ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਧਰ ਦੂਤ ਦੇ ਦੇਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਕਮਿਣੀ ਘਬਰਾਕੇ ਦੈਵੀ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਡਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਰੁਕਮਿਣੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗਿਦੜਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਪਿੱਛਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच वैदर्भ्या: स तु सन्देशं निशम्य यदुनन्दन: । प्रगृह्य पाणिना पाणिं प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੈਦਰਭੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਯਦੁਨੰਦਨ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 2
श्रीभगवानुवाच तथाहमपि तच्चित्तो निद्रां च न लभे निशि । वेदाहं रुक्मिणा द्वेषान्ममोद्वाहो निवारित: ॥ २ ॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਈਰਖਾ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਵਿਆਹ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 3
तामानयिष्य उन्मथ्य राजन्यापसदान् मृधे । मत्परामनवद्याङ्गीमेधसोऽग्निशिखामिव ॥ ३ ॥
ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨਿਕੰਮੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਵਾਂਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿਚੋਂ ਜਵਲੰਤ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 4
श्रीशुक उवाच उद्वाहर्क्षं च विज्ञाय रुक्मिण्या मधुसूदन: । रथ: संयुज्यतामाशु दारुकेत्याह सारथिम् ॥ ४ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾਰੁਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਰੰਤ ਮੇਰਾ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰ।”
Verse 5
स चाश्वै: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकै: । युक्तं रथमुपानीय तस्थौ प्राञ्जलिरग्रत: ॥ ५ ॥
ਦਾਰੁਕ ਸ਼ੈਬ੍ਯ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮੇਘਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਬਲਾਹਕ ਨਾਮ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੀ ਹੋਈ ਰਥ ਲੈ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 6
आरुह्य स्यन्दनं शौरिर्द्विजमारोप्य तूर्णगै: । आनर्तादेकरात्रेण विदर्भानगमद्धयै: ॥ ६ ॥
ਸ਼ੌਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਕ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰਭ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 7
राजा स कुण्डिनपति: पुत्रस्नेहवशानुग: । शिशुपालाय स्वां कन्यां दास्यन् कर्माण्यकारयत् ॥ ७ ॥
ਕੁੰਡਿਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਵਾਏ।
Verse 8
पुरं सम्मृष्टसंसिक्तमार्गरथ्याचतुष्पथम् । चित्रध्वजपताकाभिस्तोरणै: समलङ्कृतम् ॥ ८ ॥ स्रग्गन्धमाल्याभरणैर्विरजोऽम्बरभूषितै: । जुष्टं स्त्रीपुरुषै: श्रीमद्गृहैरगुरुधूपितै: ॥ ९ ॥
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਹ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਚੌਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਧੁੱਜਾਂ-ਪਤਾਕਾਂ ਅਤੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਹਾਰ-ਫੁੱਲਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਰਤਨ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਨਾਢ ਘਰ ਅਗੁਰੂ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 9
पुरं सम्मृष्टसंसिक्तमार्गरथ्याचतुष्पथम् । चित्रध्वजपताकाभिस्तोरणै: समलङ्कृतम् ॥ ८ ॥ स्रग्गन्धमाल्याभरणैर्विरजोऽम्बरभूषितै: । जुष्टं स्त्रीपुरुषै: श्रीमद्गृहैरगुरुधूपितै: ॥ ९ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗਲੀਆਂ, ਵਪਾਰਕ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਚੌਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਵਾਇਆ ਅਤੇ ਤੋਰਣਾਂ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਧੁੱਜਾਂ-ਪਤਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਹਾਰਾਂ, ਫੁੱਲਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਨਾਢ ਘਰ ਅਗੁਰੂ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 10
पितृन् देवान् समभ्यर्च्य विप्रांश्च विधिवन्नृप । भोजयित्वा यथान्यायं वाचयामास मङ्गलम् ॥ १० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਰਾਜ ਭੀਸ਼ਮਕ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਵਧੂ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗਲ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੰਗਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 11
सुस्नातां सुदतीं कन्यां कृतकौतुकमङ्गलाम् । आहतांशुकयुग्मेन भूषितां भूषणोत्तमै: ॥ ११ ॥
ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੀ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਕੌਤੁਕ-ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਉੱਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਤਨ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
Verse 12
चक्रु: सामर्ग्यजुर्मन्त्रैर्वध्वा रक्षां द्विजोत्तमा: । पुरोहितोऽथर्वविद्वै जुहाव ग्रहशान्तये ॥ १२ ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੱਖਿਆ-ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 13
हिरण्यरूप्यवासांसि तिलांश्च गुडमिश्रितान् । प्रादाद् धेनूश्च विप्रेभ्यो राजा विधिविदां वर: ॥ १३ ॥
ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਕੱਪੜੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।
Verse 14
एवं चेदिपती राजा दमघोष: सुताय वै । कारयामास मन्त्रज्ञै: सर्वमभ्युदयोचितम् ॥ १४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਦੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।
Verse 15
मदच्युद्भिर्गजानीकै: स्यन्दनैर्हेममालिभि: । पत्त्यश्वसङ्कुलै: सैन्यै: परीत: कुण्डिनं ययौ ॥ १५ ॥
ਮਦ ਟਪਕਾਉਂਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਲ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ-ਘੁੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਕੁੰਡਿਨ ਨੂੰ ਚਲਿਆ।
Verse 16
तं वै विदर्भाधिपति: समभ्येत्याभिपूज्य च । निवेशयामास मुदा कल्पितान्यनिवेशने ॥ १६ ॥
ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਭੀਸ਼ਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਠਹਿਰਾਇਆ।
Verse 17
तत्र शाल्वो जरासन्धो दन्तवक्रो विदूरथ: । आजग्मुश्चैद्यपक्षीया: पौण्ड्रकाद्या: सहस्रश: ॥ १७ ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਲਵ, ਜਰਾਸੰਧ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ, ਵਿਦੂਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੇ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਆਦਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 18
कृष्णरामद्विषो यत्ता: कन्यां चैद्याय साधितुम् । यद्यागत्य हरेत् कृष्णो रामाद्यैर्यदुभिर्वृत: ॥ १८ ॥ योत्स्याम: संहतास्तेन इति निश्चितमानसा: । आजग्मुर्भूभुज: सर्वे समग्रबलवाहना: ॥ १९ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਲਈ ਵਧੂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ—“ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਵਧੂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆਏ।
Verse 19
कृष्णरामद्विषो यत्ता: कन्यां चैद्याय साधितुम् । यद्यागत्य हरेत् कृष्णो रामाद्यैर्यदुभिर्वृत: ॥ १८ ॥ योत्स्याम: संहतास्तेन इति निश्चितमानसा: । आजग्मुर्भूभुज: सर्वे समग्रबलवाहना: ॥ १९ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਲਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਜੇ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆ ਕੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ-ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 20
श्रुत्वैतद् भगवान् रामो विपक्षीयनृपोद्यमम् । कृष्णं चैकं गतं हर्तुं कन्यां कलहशङ्कित: ॥ २० ॥ बलेन महता सार्धं भ्रातृस्नेहपरिप्लुत: । त्वरित: कुण्डिनं प्रागाद् गजाश्वरथपत्तिभि: ॥ २१ ॥
ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਡਰ ਹੋਇਆ। ਭਰਾ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਉਹ ਪੈਦਲ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਕੁੰਡਿਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 21
श्रुत्वैतद् भगवान् रामो विपक्षीयनृपोद्यमम् । कृष्णं चैकं गतं हर्तुं कन्यां कलहशङ्कित: ॥ २० ॥ बलेन महता सार्धं भ्रातृस्नेहपरिप्लुत: । त्वरित: कुण्डिनं प्रागाद् गजाश्वरथपत्तिभि: ॥ २१ ॥
ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਡਰ ਹੋਇਆ। ਭਰਾ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਉਹ ਪੈਦਲ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਕੁੰਡਿਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 22
भीष्मकन्या वरारोहा काङ्क्षन्त्यागमनं हरे: । प्रत्यापत्तिमपश्यन्ती द्विजस्याचिन्तयत्तदा ॥ २२ ॥
ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੂਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਉਸਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ।
Verse 23
अहो त्रियामान्तरित उद्वाहो मेऽल्पराधस: । नागच्छत्यरविन्दाक्षो नाहं वेद्म्यत्र कारणम् । सोऽपि नावर्ततेऽद्यापि मत्सन्देशहरो द्विज: ॥ २३ ॥
ਹਾਏ! ਰਾਤ ਮੁੱਕਦੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਅਲਪਭਾਗੀ ਹਾਂ! ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
Verse 24
अपि मय्यनवद्यात्मा दृष्ट्वा किञ्चिज्जुगुप्सितम् । मत्पाणिग्रहणे नूनं नायाति हि कृतोद्यम: ॥ २४ ॥
ਸ਼ਾਇਦ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਏ।
Verse 25
दुर्भगाया न मे धाता नानुकूलो महेश्वर: । देवी वा विमुखी गौरी रुद्राणी गिरिजा सती ॥ २५ ॥
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁર્ભਾਗੀ ਹਾਂ; ਨਾ ਤਾਂ ਧਾਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈ, ਨਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ। ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ—ਜੋ ਗੌਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਗਿਰਿਜਾ ਤੇ ਸਤੀ ਕਹਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
Verse 26
एवं चिन्तयती बाला गोविन्दहृतमानसा । न्यमीलयत कालज्ञा नेत्रे चाश्रुकलाकुले ॥ २६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਸਮਾਂ ਬਾਕੀ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 27
एवं वध्वा: प्रतीक्षन्त्या गोविन्दागमनं नृप । वाम ऊरुर्भुजो नेत्रमस्फुरन् प्रियभाषिण: ॥ २७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਉਸ ਵਧੂ ਦੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ, ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਅੱਖ ਫੜਕ ਉਠੇ; ਇਹ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਫਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ।
Verse 28
अथ कृष्णविनिर्दिष्ट: स एव द्विजसत्तम: । अन्त:पुरचरीं देवीं राजपुत्रीं ददर्श ह ॥ २८ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਇਆ।
Verse 29
सा तं प्रहृष्टवदनमव्यग्रात्मगतिं सती । आलक्ष्य लक्षणाभिज्ञा समपृच्छच्छुचिस्मिता ॥ २९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸਤੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 30
तस्या आवेदयत् प्राप्तं शशंस यदुनन्दनम् । उक्तं च सत्यवचनमात्मोपनयनं प्रति ॥ ३० ॥
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਦੁਨੰਦਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 31
तमागतं समाज्ञाय वैदर्भी हृष्टमानसा । न पश्यन्ती ब्राह्मणाय प्रियमन्यन्ननाम सा ॥ ३१ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੈਦਰਭੀ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਕੋਈ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਲੱਭੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 32
प्राप्तौ श्रुत्वा स्वदुहितुरुद्वाहप्रेक्षणोत्सुकौ । अभ्ययात्तूर्यघोषेण रामकृष्णौ समर्हणै: ॥ ३२ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਤੂਰਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੇਟ-ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ।
Verse 33
मधुपर्कमुपानीय वासांसि विरजांसि स: । उपायनान्यभीष्टानि विधिवत् समपूजयत् ॥ ३३ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮਧੁ-ਪਾਰਕ, ਨਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਉਪਹਾਰ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 34
तयोर्निवेशनं श्रीमदुपाकल्प्य महामति: । ससैन्ययो: सानुगयोरातिथ्यं विदधे यथा ॥ ३४ ॥
ਮਹਾਮਤੀ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸੰਗਤ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਿਵਾਸ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕੀਤਾ।
Verse 35
एवं राज्ञां समेतानां यथावीर्यं यथावय: । यथाबलं यथावित्तं सर्वै: कामै: समर्हयत् ॥ ३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਸ਼ਮਕ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ, ਉਮਰ, ਬਲ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 36
कृष्णमागतमाकर्ण्य विदर्भपुरवासिन: । आगत्य नेत्राञ्जलिभि: पपुस्तन्मुखपङ्कजम् ॥ ३६ ॥
ਵਿਦਰਭ-ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਦਾ ਮਧੁ ਪੀਣ ਲੱਗੇ।
Verse 37
अस्यैव भार्या भवितुं रुक्मिण्यर्हति नापरा । असावप्यनवद्यात्मा भैष्म्या: समुचित: पति: ॥ ३७ ॥
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਬੋਲੇ—ਰੁਕਮਿਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਭੈਸ਼ਮੀ ਲਈ ਇਕੋ ਯੋਗ ਪਤੀ ਹਨ।
Verse 38
किञ्चित्सुचरितं यन्नस्तेन तुष्टस्त्रिलोककृत् । अनुगृह्णातु गृह्णातु वैदर्भ्या: पाणिमच्युत: ॥ ३८ ॥
ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵੈਦਰਭੀ ਦਾ ਹੱਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ।
Verse 39
एवं प्रेमकलाबद्धा वदन्ति स्म पुरौकस: । कन्या चान्त:पुरात् प्रागाद् भटैर्गुप्ताम्बिकालयम् ॥ ३९ ॥
ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਉਫਾਨ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਉਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਦੁਲਹਨ, ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਈ।
Verse 40
पद्भ्यां विनिर्ययौ द्रष्टुं भवान्या: पादपल्लवम् । सा चानुध्यायती सम्यङ्मुकुन्दचरणाम्बुजम् ॥ ४० ॥ यतवाङ्मातृभि: सार्धं सखीभि: परिवारिता । गुप्ता राजभटै: शूरै: सन्नद्धैरुद्यतायुधै: । मृदङ्गशङ्खपणवास्तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे ॥ ४१ ॥
ਰੁਕਮਣੀ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ, ਭਵਾਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੁੰਦ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।
Verse 41
पद्भ्यां विनिर्ययौ द्रष्टुं भवान्या: पादपल्लवम् । सा चानुध्यायती सम्यङ्मुकुन्दचरणाम्बुजम् ॥ ४० ॥ यतवाङ्मातृभि: सार्धं सखीभि: परिवारिता । गुप्ता राजभटै: शूरै: सन्नद्धैरुद्यतायुधै: । मृदङ्गशङ्खपणवास्तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे ॥ ४१ ॥
ਉਹ ਚੁੱਪ ਧਾਰੇ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਚੱਲੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਿਪਾਹੀ, ਸਜ्ज ਹੋ ਕੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਪਣਵ, ਤੂਰਯ ਤੇ ਭੇਰੀ ਆਦਿ ਵਾਜੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 42
नानोपहारबलिभिर्वारमुख्या: सहस्रश: । स्रग्गन्धवस्त्राभरणैर्द्विजपत्न्य: स्वलङ्कृता: ॥ ४२ ॥ गायन्त्यश्च स्तुवन्तश्च गायका वाद्यवादका: । परिवार्य वधूं जग्मु: सूतमागधवन्दिन: ॥ ४३ ॥
ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਰਮੁਖਿਆں ਨਾਨਾ ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਬਲੀ-ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲੀਆਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।
Verse 43
नानोपहारबलिभिर्वारमुख्या: सहस्रश: । स्रग्गन्धवस्त्राभरणैर्द्विजपत्न्य: स्वलङ्कृता: ॥ ४२ ॥ गायन्त्यश्च स्तुवन्तश्च गायका वाद्यवादका: । परिवार्य वधूं जग्मु: सूतमागधवन्दिन: ॥ ४३ ॥
ਗਾਇਕ ਗਾਂਦੇ ਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਚੱਲੇ, ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਵੰਦੀਜਨ ਦੁਲਹਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 44
आसाद्य देवीसदनं धौतपादकराम्बुजा । उपस्पृश्य शुचि: शान्ता प्रविवेशाम्बिकान्तिकम् ॥ ४४ ॥
ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਏ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਾਤਾ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
Verse 45
तां वै प्रवयसो बालां विधिज्ञा विप्रयोषित: । भवानीं वन्दयांचक्रुर्भवपत्नीं भवान्विताम् ॥ ४५ ॥
ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਭਵਾਨੀ—ਭਵਪਤਨੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 46
नमस्ये त्वाम्बिकेऽभीक्ष्णं स्वसन्तानयुतां शिवाम् । भूयात् पतिर्मे भगवान् कृष्णस्तदनुमोदताम् ॥ ४६ ॥
[ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ:] ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਪਤਨੀ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣਨ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਨੋਰਥ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ।
Verse 47
अद्भिर्गन्धाक्षतैर्धूपैर्वास:स्रङ्माल्यभूषणै: । नानोपहारबलिभि: प्रदीपावलिभि: पृथक् ॥ ४७ ॥ विप्रस्त्रिय: पतिमतीस्तथा तै: समपूजयत् । लवणापूपताम्बूलकण्ठसूत्रफलेक्षुभि: ॥ ४८ ॥
ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਜਲ, ਸੁਗੰਧ, ਅੱਖਤ, ਧੂਪ, ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਹਾਰ-ਆਭੂਸ਼ਣ, ਨਾਨਾ ਉਪਹਾਰ-ਬਲੀ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਮਕੀਨ ਪਦਾਰਥ, ਅਪੂਪ, ਤਾਮਬੂਲ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਫਲ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
Verse 48
अद्भिर्गन्धाक्षतैर्धूपैर्वास:स्रङ्माल्यभूषणै: । नानोपहारबलिभि: प्रदीपावलिभि: पृथक् ॥ ४७ ॥ विप्रस्त्रिय: पतिमतीस्तथा तै: समपूजयत् । लवणापूपताम्बूलकण्ठसूत्रफलेक्षुभि: ॥ ४८ ॥
ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਜਲ, ਸੁਗੰਧ, ਅੱਖਤ, ਧੂਪ, ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਹਾਰ-ਆਭੂਸ਼ਣ, ਨਾਨਾ ਉਪਹਾਰ-ਬਲੀ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਮਕੀਨ ਪਦਾਰਥ, ਅਪੂਪ, ਤਾਮਬੂਲ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਫਲ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
Verse 49
तस्यै स्त्रियस्ता: प्रददु: शेषां युयुजुराशिष: । ताभ्यो देव्यै नमश्चक्रे शेषां च जगृहे वधू: ॥ ४९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਵਧੂ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਵਧੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
Verse 50
मुनिव्रतमथ त्यक्त्वा निश्चक्रामाम्बिकागृहात् । प्रगृह्य पाणिना भृत्यां रत्नमुद्रोपशोभिना ॥ ५० ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ। ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਅੰਗੂਠੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੇ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 51
तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् ददृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥
ਰੁਕਮਿਣੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦੇਵਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਧੀਰ-ਗੰਭੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮੁਖੜਾ, ਸ਼ਿਆਮ ਕਾਂਤੀ, ਨਿਤੰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਜੜੀ ਮੇਖਲਾ, ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਉਭਰਦੇ ਸਤਨ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਸਸ਼ੰਕ ਨੈਣ—ਸਭ ਮਨ ਹਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ-ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਕੁੰਦ-ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੱਖਦੀ ਸੀ।
Verse 52
तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् ददृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥
ਉਹ ਰਾਜਹੰਸਣੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੀ ਸੀ; ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਯਸ਼ਸਵੀ ਵੀਰ ਕਾਮ-ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 53
तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् ददृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥
ਉਸ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੰਸੀ ਅਤੇ ਲੱਜਾ-ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਚੁਰਾ ਲਏ; ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹਾਥੀ, ਰਥ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 54
तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् ददृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥
ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇਵੀ-ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਧੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ ਸੀ। ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮੁਖ, ਸੁਗਠਿਤ ਕਮਰ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਨਿਤੰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨ-ਜੜੀ ਮੇਖਲਾ, ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਉਭਰਦੇ ਸਤਨ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਣ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ—ਸਭ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ। ਬਿੰਬ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਅਧਰਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦ-ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਦੰਦ ਚਮਕਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਿਲ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੀ। ਰਾਜਹੰਸਣੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੀ; ਛਣਕਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਸ਼ੋਭਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸ ਹਟਾ ਕੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਥ ਚੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 55
तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् ददृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਥ ਚੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਅਚ੍ਯੁਤ ਹਰੀ—ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
Verse 56
रथं समारोप्य सुपर्णलक्षणं राजन्यचक्रं परिभूय माधव: । ततो ययौ रामपुरोगम: शनै: शृगालमध्यादिव भागहृद्धरि: ॥ ५६ ॥
ਗਰੁੜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗੇ ਬਲਰਾਮ ਸਨ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨਿਕਲ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Verse 57
तं मानिन: स्वाभिभवं यश:क्षयं परे जरासन्धमुखा न सेहिरे । अहो धिगस्मान् यश आत्तधन्वनां गोपैर्हृतं केशरिणां मृगैरिव ॥ ५७ ॥
ਜਰਾਸੰਧ ਆਦਿ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰਾਜੇ ਇਹ ਹਾਰ ਤੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਹਾਨੀ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਹਾਏ, ਸਾਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ! ਅਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਮਾਣ ਲੁੱਟ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਗੌਰਵ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਲੁੱਟ ਲੈਣ!”
Frequently Asked Questions
Within the Purāṇic-kṣatriya framework, this resembles the rākṣasa form of marriage (forcible taking in the presence of rival kings), which is treated as culturally intelligible for warrior society. The Bhāgavata emphasizes not coercion of the bride but protection of her freely chosen surrender: Rukmiṇī explicitly selects Kṛṣṇa, sends a messenger, and prays for Him. Kṛṣṇa’s act counters adharma rooted in envy and political manipulation, while honoring her consent and exclusive devotion.
Rukmiṇī approaches Ambikā as a venerable devī within Vedic dharma, seeking auspicious facilitation, yet her petition is explicitly centered on Kṛṣṇa as the supreme goal. In Bhāgavata theology, subordinate deities can be respected as empowered within the Lord’s governance, while the devotee’s ultimate refuge (āśraya) remains Bhagavān; thus the prayer functions as culturally orthodox worship aligned to single-pointed bhakti.
Śiśupāla is the intended groom; his supporters include Jarāsandha, Śālva, Dantavakra, Vidūratha, Pauṇḍraka and other kings. Their stated motivation is to prevent Kṛṣṇa from taking the bride, but the narrative frames the deeper cause as envy (asūyā) of Kṛṣṇa and Balarāma, converting a wedding alliance into a coalition of adharma.