Adhyaya 49

Verse 1

श्रीशुक उवाच स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽङ्कितम् । ददर्श तत्राम्बिकेयं सभीष्मं विदुरं पृथाम् ॥ १ ॥ सहपुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं सगौतमम् । कर्णं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान् सुहृदोऽपरान् ॥ २ ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਕ੍ਰੂਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਪૃਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰਯ, ਕਰਣ, ਸੁਯੋਧਨ, ਦ੍ਰੌਣੀ (ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ), ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 2

श्रीशुक उवाच स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽङ्कितम् । ददर्श तत्राम्बिकेयं सभीष्मं विदुरं पृथाम् ॥ १ ॥ सहपुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं सगौतमम् । कर्णं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान् सुहृदोऽपरान् ॥ २ ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਕ੍ਰੂਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਪૃਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰਯ, ਕਰਣ, ਸੁਯੋਧਨ, ਦ੍ਰੌਣੀ (ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ), ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 3

यथावदुपसङ्गम्य बन्धुभिर्गान्दिनीसुत: । सम्पृष्टस्तै: सुहृद्वार्तां स्वयं चापृच्छदव्ययम् ॥ ३ ॥

ਗਾਂਦਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਖੰਡ ਕੁਸ਼ਲ-ਖੇਮ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ।

Verse 4

उवास कतिचिन्मासान् राज्ञो वृत्तविवित्सया । दुष्प्रजस्याल्पसारस्य खलच्छन्दानुवर्तिन: ॥ ४ ॥

ਉਹ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਪਰਖ ਸਕੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਖੋਟੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਸੀ।

Verse 5

तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश्च सद्गुणान् । प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्भ‍िश्चिकीर्षितम् ॥ ५ ॥ कृतं च धार्तराष्ट्रैर्यद् गरदानाद्यपेशलम् । आचख्यौ सर्वमेवास्मै पृथा विदुर एव च ॥ ६ ॥

ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਤੇਜ, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਬਲ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਸਦਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਸ਼ੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਾਰਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਕਪਟ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

Verse 6

तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश्च सद्गुणान् । प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्भ‍िश्चिकीर्षितम् ॥ ५ ॥ कृतं च धार्तराष्ट्रैर्यद् गरदानाद्यपेशलम् । आचख्यौ सर्वमेवास्मै पृथा विदुर एव च ॥ ६ ॥

ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਤੇਜ, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਬਲ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਸਦਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਸ਼ੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਾਰਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਕਪਟ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

Verse 7

पृथा तु भ्रातरं प्राप्तमक्रूरमुपसृत्य तम् । उवाच जन्मनिलयं स्मरन्त्यश्रुकलेक्षणा ॥ ७ ॥

ਕੁੰਤੀਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

Verse 8

अपि स्मरन्ति न: सौम्य पितरौ भ्रातरश्च मे । भगिन्यौ भ्रातृपुत्राश्च जामय: सख्य एव च ॥ ८ ॥

[ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਕੀ ਸਾਡੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ, ਭੈਣਾਂ, ਭਤੀਜੇ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?

Verse 9

भ्रात्रेयो भगवान् कृष्ण: शरण्यो भक्तवत्सल: । पैतृष्वस्रेयान् स्मरति रामश्चाम्बुरुहेक्षण: ॥ ९ ॥

ਕੀ ਮੇਰਾ ਭਾਣਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਭਕਤਵਤਸਲ ਤੇ ਸ਼ਰਨਦਾਤਾ, ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੁਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 10

सपत्नमध्ये शोचन्तीं वृकानां हरिणीमिव । सान्‍त्‍वयिष्यति मां वाक्यै: पितृहीनांश्च बालकान् ॥ १० ॥

ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂ ਭੇੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿਰਣੀ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਕੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਹੀਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਵੇਗਾ?

Verse 11

कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वभावन । प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिश्चावसीदतीम् ॥ ११ ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਹੇ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਲਕ ਗੋਵਿੰਦ! ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ; ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦਬੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।

Verse 12

नान्यत्तव पदाम्भोजात् पश्यामि शरणं नृणाम् । बिभ्यतां मृत्युसंसारादीश्वरस्यापवर्गिकात् ॥ १२ ॥

ਮੌਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈਂ।

Verse 13

नम: कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने । योगेश्वराय योगाय त्वामहं शरणं गता ॥ १३ ॥

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਰਮ ਸ਼ੁੱਧ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਰੂਪ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 14

श्रीशुक उवाच इत्यनुस्मृत्य स्वजनं कृष्णं च जगदीश्वरम् । प्रारुदद् दु:खिता राजन् भवतां प्रपितामही ॥ १४ ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਰਦਾਦੀ ਕੁੰਤੀਦੇਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪਈ।

Verse 15

समदु:खसुखोऽक्रूरो विदुरश्च महायशा: । सान्‍त्‍वयामासतु: कुन्तीं तत्पुत्रोत्पत्तिहेतुभि: ॥ १५ ॥

ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸਾਂਝੀ ਅਕਰੂਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਦੁਰ—ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 16

यास्यन् राजानमभ्येत्य विषमं पुत्रलालसम् । अवदत् सुहृदां मध्ये बन्धुभि: सौहृदोदितम् ॥ १६ ॥

ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਅਨਿਆਇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਧੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਸਨੇਹ-ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 17

अक्रूर उवाच भो भो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्तिवर्धन । भ्रातर्युपरते पाण्डावधुनासनमास्थित: ॥ १७ ॥

ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਪਾਂਡੂ ਚਲ ਬਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਹੁਣ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈਂ।

Verse 18

धर्मेण पालयन्नुर्वीं प्रजा: शीलेन रञ्जयन् । वर्तमान: सम: स्वेषु श्रेय: कीर्तिमवाप्स्यसि ॥ १८ ॥

ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੁਚਰਿਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਿਆਂ—ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 19

अन्यथा त्वाचरँल्ल‍ोके गर्हितो यास्यसे तम: । तस्मात् समत्वे वर्तस्व पाण्डवेष्वात्मजेषु च ॥ १९ ॥

ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਣਗੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਰੱਖ।

Verse 20

नेह चात्यन्तसंवास: कस्यचित् केनचित् सह । राजन् स्वेनापि देहेन किमु जायात्मजादिभि: ॥ २० ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਵਾਸਾ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਦੀਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਫਿਰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।

Verse 21

एक: प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते । एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम् ॥ २१ ॥

ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪਾਪ ਦਾ ਵੀ।

Verse 22

अधर्मोपचितं वित्तं हरन्त्यन्येऽल्पमेधस: । सम्भोजनीयापदेशैर्जलानीव जलौकस: ॥ २२ ॥

ਅਲਪ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਧਨ ਹੋਰ ਲੋਕ ‘ਪਿਆਰੇ ਆਸਰੇ’ ਬਣ ਕੇ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 23

पुष्णाति यानधर्मेण स्वबुद्ध्या तमपण्डितम् । तेऽकृतार्थं प्रहिण्वन्ति प्राणा राय: सुतादय: ॥ २३ ॥

‘ਇਹ ਸਭ ਮੇਰਾ ਹੈ’ ਸਮਝ ਕੇ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

स्वयं किल्बिषमादाय तैस्त्यक्तो नार्थकोविद: । असिद्धार्थो विशत्यन्धं स्वधर्मविमुखस्तम: ॥ २४ ॥

ਆਪਣੇ ਪਾਪ-ਫਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਕਥਿਤ ਆਸਰੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਮੂਰਖ ਜੀਵ, ਉਦੇਸ਼ ਅਸਿੱਧ ਰਹਿ ਨਰਕ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

तस्माल्ल‍ोकमिमं राजन् स्वप्नमायामनोरथम् । वीक्ष्यायम्यात्मनात्मानं सम: शान्तो भव प्रभो ॥ २५ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਅਤੇ ਸਮਭਾਵ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 26

धृतराष्ट्र उवाच यथा वदति कल्याणीं वाचं दानपते भवान् । तथानया न तृप्यामि मर्त्य: प्राप्य यथामृतम् ॥ २६ ॥

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਾਨਪਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜੀ ਮੰਗਲਮਈ ਬਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਮਰਤ੍ਯ ਵਾਂਗ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 27

तथापि सूनृता सौम्य हृदि न स्थीयते चले । पुत्रानुरागविषमे विद्युत् सौदामनी यथा ॥ २७ ॥

ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਚੰਚਲ ਹਿਰਦਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਉੱਥੇ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 28

ईश्वरस्य विधिं को नु विधुनोत्यन्यथा पुमान् । भूमेर्भारावताराय योऽवतीर्णो यदो: कुले ॥ २८ ॥

ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਯਦੂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ ਉਲਟ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 29

यो दुर्विमर्शपथया निजमाययेदं सृष्ट्वा गुणान् विभजते तदनुप्रविष्ट: । तस्मै नमो दुरवबोधविहारतन्त्र- संसारचक्रगतये परमेश्वराय ॥ २९ ॥

ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਚਿੰਤ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਰਚ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਅਗਮ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

श्रीशुक उवाच इत्यभिप्रेत्य नृपतेरभिप्रायं स यादव: । सुहृद्भ‍ि: समनुज्ञात: पुनर्यदुपुरीमगात् ॥ ३० ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ਜ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 31

शशंस रामकृष्णाभ्यां धृतराष्ट्रविचेष्टितम् । पाण्डवान् प्रति कौरव्य यदर्थं प्रेषित: स्वयम् ॥ ३१ ॥

ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।