Adhyaya 41
Kṛṣṇa Enters Mathurā: City Splendor, Devotees’ Reception, and the Washerman’s Fate
ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਸਮੇਟ ਕੇ ਮੁੜ ਸਧਾਰਣ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮ ਤੱਤ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਓਝਲ ਵੀ। ਅਕਰੂਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ; ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਅਕਰੂਰ ਕੰਸ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਸੱਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਨਤਕ ਮੰਚ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼੍ਰਵਣ→ਦਰਸ਼ਨ→ਭਾਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਯਾਤਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰ ਮੰਗਣ ‘ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਰਾਜਧੋਬੀ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਿਮਰ ਬੁਣਕਰ ਅਤੇ ਮਾਲਾਕਾਰ ਸੁਦਾਮਾ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਵਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਭੇਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕੰਸ-ਵਧ ਵੱਲ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच स्तुवतस्तस्य भगवान् दर्शयित्वा जले वपु: । भूय: समाहरत् कृष्णो नटो नाट्यमिवात्मन: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਸਮੇਟ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
सोऽपि चान्तर्हितं वीक्ष्य जलादुन्मज्य सत्वर: । कृत्वा चावश्यकं सर्वं विस्मितो रथमागमत् ॥ २ ॥
ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਲੁਕ ਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਰਥ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
Verse 3
तमपृच्छद्धृषीकेश: किं ते दृष्टमिवाद्भुतम् । भूमौ वियति तोये वा तथा त्वां लक्षयामहे ॥ ३ ॥
ਤਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
Verse 4
श्रीअक्रूर उवाच अद्भुतानीह यावन्ति भूमौ वियति वा जले । त्वयि विश्वात्मके तानि किं मेऽदृष्टं विपश्यत: ॥ ४ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ?
Verse 5
यत्राद्भुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले । तं त्वानुपश्यतो ब्रह्मन् किं मे दृष्टमिहाद्भुतम् ॥ ५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਦਭੁਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਅਦਭੁਤ ਵੇਖਾਂ?
Verse 6
इत्युक्त्वा चोदयामास स्यन्दनं गान्दिनीसुत: । मथुरामनयद् रामं कृष्णं चैव दिनात्यये ॥ ६ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਂਦਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਰਥ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
Verse 7
मार्गे ग्रामजना राजंस्तत्र तत्रोपसङ्गता: । वसुदेवसुतौ वीक्ष्य प्रीता दृष्टिं न चाददु: ॥ ७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਾ ਸਕੇ।
Verse 8
तावद् व्रजौकसस्तत्र नन्दगोपादयोऽग्रत: । पुरोपवनमासाद्य प्रतीक्षन्तोऽवतस्थिरे ॥ ८ ॥
ਉੱਧਰ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਨੰਦਗੋਪ ਆਦਿ ਰਥ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਠਹਿਰ ਗਏ।
Verse 9
तान् समेत्याह भगवानक्रूरं जगदीश्वर: । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रश्रितं प्रहसन्निव ॥ ९ ॥
ਨੰਦ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਿਮਰ ਅਕਰੂਰ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।
Verse 10
भवान् प्रविशतामग्रे सहयान: पुरीं गृहम् । वयं त्विहावमुच्याथ ततो द्रक्ष्यामहे पुरीम् ॥ १० ॥
ਤੁਸੀਂ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੇਲਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂਗੇ।
Verse 11
श्रीअक्रूर उवाच नाहं भवद्भ्यां रहित: प्रवेक्ष्ये मथुरां प्रभो । त्यक्तुं नार्हसि मां नाथ भक्तं ते भक्तवत्सल ॥ ११ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਨਾਥ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹਾਂ; ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
Verse 12
आगच्छ याम गेहान्न: सनाथान्कुर्वधोक्षज । सहाग्रज: सगोपालै: सुहृद्भिश्च सुहृत्तम ॥ १२ ॥
ਆਓ, ਅਧੋක්ෂਜ! ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਗੋਪਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਘਰ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਸੁਹਿਰਦ, ਆਪਣੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਨਾਥ ਕਰੋ।
Verse 13
पुनीहि पादरजसा गृहान् नो गृहमेधिनाम् । यच्छौचेनानुतृप्यन्ति पितर: साग्नय: सुरा: ॥ १३ ॥
ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰਿਹਮੇਧੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਰਜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ, ਯਜ੍ਞ ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣਗੇ।
Verse 14
अवनिज्याङ्घ्रियुगलमासीत्श्लोक्यो बलिर्महान् । ऐश्वर्यमतुलं लेभे गतिं चैकान्तिनां तु या ॥ १४ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕੇਵਲ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਐਸ਼ਵਰਯ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਏਕਾਂਤ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 15
आपस्तेऽङ्घ्य्रवनेजन्यस्त्रींल्लोकान् शुचयोऽपुनन् । शिरसाधत्त या: शर्व: स्वर्याता: सगरात्मजा: ॥ १५ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਬਣਿਆ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਜਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 16
देवदेव जगन्नाथ पुण्यश्रवणकीर्तन । यदूत्तमोत्तम:श्लोक नारायण नमोऽस्तु ते ॥ १६ ॥
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗੰਨਾਥ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਹੈ; ਹੇ ਯਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ! ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 17
श्रीभगवानुवाच आयास्ये भवतो गेहमहमार्यसमन्वित: । यदुचक्रद्रुहं हत्वा वितरिष्ये सुहृत्प्रियम् ॥ १७ ॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਯਦੂ ਕੁਲ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 18
श्रीशुक उवाच एवमुक्तो भगवता सोऽक्रूरो विमना इव । पुरीं प्रविष्ट: कंसाय कर्मावेद्य गृहं ययौ ॥ १८ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਕਰੂਰ ਜਿਵੇਂ ਮਨੋਂ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਕংস ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 19
अथापराह्ने भगवान् कृष्ण: सङ्कर्षणान्वित: । मथुरां प्राविशद् गोपैर्दिदृक्षु: परिवारित: ॥ १९ ॥
ਅਪਰਾਹਣ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ, ਗੋਪ ਬਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
Verse 20
ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥ २० ॥ सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटै: श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु ॥ २१ ॥ जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम् ॥ २२ ॥ आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितै: प्रसूनदीपावलिभि: सपल्लवै: । सवृन्दरम्भाक्रमुकै: सकेतुभि: स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकै: ॥ २३ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸਫ਼ਟਿਕ ਦੇ ਉੱਚੇ ਗੋਪੁਰ-ਦੁਆਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਪਾਟ ਤੇ ਤੋਰਣ, ਤਾਂਬੇ-ਪੀਤਲ ਦੇ ਕੋਠਾਰ, ਅਪਹੁੰਚ ਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗ਼-ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਨਗਰੀ।
Verse 21
ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥ २० ॥ सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटै: श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु ॥ २१ ॥ जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम् ॥ २२ ॥ आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितै: प्रसूनदीपावलिभि: सपल्लवै: । सवृन्दरम्भाक्रमुकै: सकेतुभि: स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकै: ॥ २३ ॥
ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਕਾਂ, ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬਾਗਾਂ, ਗਿਲਡਾਂ ਦੇ ਸਭਾ-ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਵੈਦੂਰਯ, ਹੀਰੇ, ਨਿਰਮਲ ਸਫ਼ਟਿਕ, ਨੀਲਮ, ਮੂੰਗਾ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਪੰਨੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 22
ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥ २० ॥ सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटै: श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु ॥ २१ ॥ जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम् ॥ २२ ॥ आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितै: प्रसूनदीपावलिभि: सपल्लवै: । सवृन्दरम्भाक्रमुकै: सकेतुभि: स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकै: ॥ २३ ॥
ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੰਧਰਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪਾਲਤੂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਗਰੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਮਾਰਗ, ਬਾਜ਼ਾਰ-ਰਾਹ, ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਚੌਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਹਰ ਥਾਂ ਫੁੱਲਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ, ਲਾਜ ਅਤੇ ਚੌਲ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 23
ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥ २० ॥ सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटै: श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु ॥ २१ ॥ जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम् ॥ २२ ॥ आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितै: प्रसूनदीपावलिभि: सपल्लवै: । सवृन्दरम्भाक्रमुकै: सकेतुभि: स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकै: ॥ २३ ॥
ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਲਗੇ ਸਨ। ਨੇੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ, ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਧਵਜ-ਪਤਾਕੇ, ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਤਣੇ ਵੀ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ।
Verse 24
तां सम्प्रविष्टौ वसुदेवनन्दनौ वृतौ वयस्यैर्नरदेववर्त्मना । द्रष्टुं समीयुस्त्वरिता: पुरस्त्रियो हर्म्याणि चैवारुरुहुर्नृपोत्सुका: ॥ २४ ॥
ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਸੁਦੇਵ-ਨੰਦਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੋਪ-ਸਖਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੇਖਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਝ ਉਤਸੁਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ।
Verse 25
काश्चिद् विपर्यग्धृतवस्त्रभूषणा विस्मृत्य चैकं युगलेष्वथापरा: । कृतैकपत्रश्रवनैकनूपुरा नाङ्क्त्वा द्वितीयं त्वपराश्च लोचनम् ॥ २५ ॥
ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਲਟੇ ਪਾ ਲਏ; ਕੁਝ ਨੇ ਜੋੜੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨੂਪੁਰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਜਲ-ਸਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਇੰਨੀ ਘਬਰਾਹਟ ਸੀ।
Verse 26
अश्नन्त्य एकास्तदपास्य सोत्सवा अभ्यज्यमाना अकृतोपमज्जना: । स्वपन्त्य उत्थाय निशम्य नि:स्वनं प्रपाययन्त्योऽर्भमपोह्य मातर: ॥ २६ ॥
ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਉਤਸਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ; ਕੁਝ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਤੇਲ-ਮਾਲਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ; ਜੋ ਸੁੱਤੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉੱਠ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੌੜ ਪਈਆਂ।
Verse 27
मनांसि तासामरविन्दलोचन: प्रगल्भलीलाहसितावलोकै: । जहार मत्तद्विरदेन्द्रविक्रमो दृशां ददच्छ्रीरमणात्मनोत्सवम् ॥ २७ ॥
ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਡਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਸਕਾਨ-ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ। ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ-ਰਾਜੇ ਵਰਗੀ ਠਾਠ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਅਲੌਕਿਕ ਦੇਹ ਨਾਲ—ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਸਰੋਤ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 28
दृष्ट्वा मुहु: श्रुतमनुद्रुतचेतसस्तं तत्प्रेक्षणोत्स्मितसुधोक्षणलब्धमाना: । आनन्दमूर्तिमुपगुह्य दृशात्मलब्धं हृष्यत्त्वचो जहुरनन्तमरिन्दमाधिम् ॥ २८ ॥
ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਿਘਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਣਿਤ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਨੰਦਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਹੇ ਸ਼ਤਰੁਦਮਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਨੰਤ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 29
प्रासादशिखरारूढा: प्रीत्युत्फुल्लमुखाम्बुजा: । अभ्यवर्षन् सौमनस्यै: प्रमदा बलकेशवौ ॥ २९ ॥
ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਕੌਲ-ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 30
दध्यक्षतै: सोदपात्रै: स्रग्गन्धैरभ्युपायनै: । तावानर्चु: प्रमुदितास्तत्र तत्र द्विजातय: ॥ ३० ॥
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਖੁਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦਹੀਂ, ਅਖ਼ਤ, ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਘੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 31
ऊचु: पौरा अहो गोप्यस्तप: किमचरन्महत् । या ह्येतावनुपश्यन्ति नरलोकमहोत्सवौ ॥ ३१ ॥
ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ—ਅਹੋ! ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਦੇ ਮਹੋਤਸਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 32
रजकं कञ्चिदायान्तं रङ्गकारं गदाग्रज: । दृष्ट्वायाचत वासांसि धौतान्यत्युत्तमानि च ॥ ३२ ॥
ਰੰਗਾਈ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਧੋਬੀ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਦਾਧਰ ਦੇ ਅਗਰਜ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਮੰਗੇ।
Verse 33
देह्यावयो: समुचितान्यङ्ग वासांसि चार्हतो: । भविष्यति परं श्रेयो दातुस्ते नात्र संशय: ॥ ३३ ॥
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਿੱਤਰ! ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅਰਹ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਯੋਗ ਕੱਪੜੇ ਦੇ। ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਭਲਾ ਮਿਲੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 34
स याचितो भगवता परिपूर्णेन सर्वत: । साक्षेपं रुषित: प्राह भृत्यो राज्ञ: सुदुर्मद: ॥ ३४ ॥
ਸਰਬ ਪਾਸੋਂ ਪੂਰਨ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਉਹ ਅਤਿ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਤੌਹਿਨ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 35
ईदृशान्येव वासांसि नित्यं गिरिवनेचर: । परिधत्त किमुद्वृत्ता राजद्रव्याण्यभीप्सथ ॥ ३५ ॥
ਰਜਕ ਬੋਲਿਆ—ਓ ਬੇਅਦਬ ਮੁੰਡਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਐਸੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਧਿੱਠਾਈ ਕਿਉਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਿਲਕियत ਹੈ!
Verse 36
याताशु बालिशा मैवं प्रार्थ्यं यदि जिजीवीषा । बध्नन्ति घ्नन्ति लुम्पन्ति दृप्तं राजकुलानि वै ॥ ३६ ॥
ਮੂਰਖੋ, ਫੌਰਨ ਇੱਥੋਂ ਟੁਰ ਜਾਓ! ਜੇ ਜੀਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਐਸਾ ਮੰਗਣਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਿੱਠ ਹੋਵੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੰਦੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 37
एवं विकत्थमानस्य कुपितो देवकीसुत: । रजकस्य कराग्रेण शिर: कायादपातयत् ॥ ३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ ਧੋਬੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
तस्यानुजीविन: सर्वे वास:कोशान्विसृज्य वै । दुद्रुवु: सर्वतो मार्गं वासांसि जगृहेऽच्युत: ॥ ३८ ॥
ਧੋਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਗੱਠਰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਤਦ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਲਏ।
Verse 39
वसित्वात्मप्रिये वस्त्रे कृष्ण: सङ्कर्षणस्तथा । शेषाण्यादत्त गोपेभ्यो विसृज्य भुवि कानिचित् ॥ ३९ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਾਕੀ ਕੱਪੜੇ ਗੋਪ ਬਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤੇ।
Verse 40
ततस्तु वायक: प्रीतस्तयोर्वेषमकल्पयत् । विचित्रवर्णैश्चैलेयैराकल्पैरनुरूपत: ॥ ४० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਜੁਲਾਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।
Verse 41
नानालक्षणवेषाभ्यां कृष्णरामौ विरेजतु: । स्वलङ्कृतौ बालगजौ पर्वणीव सितेतरौ ॥ ४१ ॥
ਨਾਨਾ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕੇ; ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਉਹ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਜਾਏ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗੇ—ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ।
Verse 42
तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात्सारूप्यमात्मन: । श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम् ॥ ४२ ॥
ਉਸ ਜੁਲਾਹੇ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਕਤੀ (ਸਾਰੂਪ੍ਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਬਲ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਅ-ਤੇਜ ਮਿਲੇਗਾ।
Verse 43
तत: सुदाम्नो भवनं मालाकारस्य जग्मतु: । तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरसा भुवि ॥ ४३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਦਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਸੁਦਾਮਾ ਤੁਰੰਤ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 44
तयोरासनमानीय पाद्यं चार्घ्यार्हणादिभि: । पूजां सानुगयोश्चक्रे स्रक्ताम्बूलानुलेपनै: ॥ ४४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਲਾ, ਤੰਬੂਲ, ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 45
प्राह न: सार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो । पितृदेवर्षयो मह्यं तुष्टा ह्यागमनेन वाम् ॥ ४५ ॥
[ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ।
Verse 46
भवन्तौ किल विश्वस्य जगत: कारणं परम् । अवतीर्णाविहांशेन क्षेमाय च भवाय च ॥ ४६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਜਗਤ ਦੇ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੋ। ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।
Verse 47
न हि वां विषमा दृष्टि: सुहृदोर्जगदात्मनो: । समयो: सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि ॥ ४७ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੱਥਾਪਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।
Verse 48
तावाज्ञापयतं भृत्यं किमहं करवाणि वाम् । पुंसोऽत्यनुग्रहो ह्येष भवद्भिर्यन्नियुज्यते ॥ ४८ ॥
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।
Verse 49
इत्यभिप्रेत्य राजेन्द्र सुदामा प्रीतमानस: । शस्तै: सुगन्धै: कुसुमैर्माला विरचिता ददौ ॥ ४९ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਤਾਜ਼ੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੂੰਥ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 50
ताभि: स्वलङ्कृतौ प्रीतौ कृष्णरामौ सहानुगौ । प्रणताय प्रपन्नाय ददतुर्वरदौ वरान् ॥ ५० ॥
ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ ਸਜਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਰਦਾਤਾ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਸੁਦਾਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 51
सोऽपि वव्रेऽचलां भक्तिं तस्मिन्नेवाखिलात्मनि । तद्भक्तेषु च सौहार्दं भूतेषु च दयां पराम् ॥ ५१ ॥
ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਅਖਿਲ-ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹੀ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਦਇਆ—ਇਹੀ ਵਰ ਮੰਗੇ।
Verse 52
इति तस्मै वरं दत्त्वा श्रियं चान्वयवर्धिनीम् । बलमायुर्यश: कान्तिं निर्जगाम सहाग्रज: ॥ ५२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਦਾਮਾ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਬਲ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਏ।
Frequently Asked Questions
It highlights līlā-tattva: Bhagavān reveals His aiśvarya (majestic divinity) to confirm truth and strengthen devotion, then withdraws it to preserve intimate humanlike exchange. Like an actor concluding a performance, Kṛṣṇa demonstrates sovereign control over revelation (yogamāyā), ensuring devotees relate through love rather than being forced into awe alone.
Akrūra is a devotee bound by a difficult assignment: he must complete a political mission for Kaṁsa while inwardly serving Kṛṣṇa’s plan. His “heavy heart” reflects the tension between external duty and internal bhakti, and it foreshadows Kaṁsa’s imminent downfall—Akrūra knows the Lord has come to remove the Yadu enemy, yet he must still act as messenger to set events in motion.
They model the Bhagavata pathway where hearing (śravaṇa) matures into direct vision (darśana) and emotional transformation (bhāva). Having repeatedly heard of Kṛṣṇa, they become absorbed at first sight, forget ordinary duties, and internally ‘embrace’ Him by taking Him into the heart through the eyes—depicting devotional psychology where the Lord’s beauty awakens latent devotion.
The episode is not about poverty or a simple refusal; it is about arrogant hostility aligned with adharmic royal power. The washerman insults the Lords and threatens violence on the King’s behalf, embodying pride, disrespect, and complicity in Kaṁsa’s regime. Kṛṣṇa’s swift punishment functions as rakṣā (protecting devotees and dharma) and as a narrative signal that Mathurā’s oppressive order will be dismantled.
They form a moral-spiritual triad: (1) the washerman represents aparādha—pride and contempt toward Bhagavān; (2) the weaver represents affectionate service offered spontaneously, rewarded with wellbeing and spiritual attainment; (3) Sudāmā represents surrendered devotion, hospitality, and right understanding of the Lord’s impartiality and reciprocal love, choosing bhakti itself as the highest boon.
Sudāmā asks for unshakable devotion to Kṛṣṇa, friendship with devotees, and compassion for all beings. In Bhagavata theology, this surpasses material prosperity and even impersonal liberation because it establishes an eternal relationship with the Supreme Soul and aligns one’s life with the Lord’s own compassionate purpose.