Adhyaya 36
The Killing of Ariṣṭāsura and Kaṁsa’s Plot to Summon Kṛṣṇa
ਅਰਿਸ਼ਟਾਸੁਰ ਨੇ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਈ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕੰਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਕੰਸ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
Shlokas
Verse 1
श्री बादरायणिरुवाच अथ तर्ह्यागतो गोष्ठमरिष्टो वृषभासुर: । महींमहाककुत्काय: कम्पयन्खुरविक्षताम् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣੀ (ਸ਼ੁਕਦੇਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਅਰਿਸ਼ਟ ਨਾਮ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਸੁਰ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵੱਡੇ ਕੂਬੜ ਵਾਲੇ ਬਲਦ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ ਕੰਬਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 2
रम्भमाण: खरतरं पदा च विलिखन् महीम् । उद्यम्य पुच्छं वप्राणि विषाणाग्रेण चोद्धरन् । किञ्चित्किञ्चिच्छकृन् मुञ्चन्मूत्रयन्स्तब्धलोचन: ॥ २ ॥
ਅਰਿਸ਼ਟਾਸੁਰ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਗੱਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਖੁਰਚਣ ਲੱਗਾ। ਪੂੰਛ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਤਾਣ ਕੇ, ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਉਖਾੜਦਾ ਅਤੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਛੱਡਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 3
यस्य निर्ह्रादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवां नृणाम् । पतन्त्यकालतो गर्भा: स्रवन्ति स्म भयेन वै ॥ ३ ॥ निर्विशन्ति घना यस्य ककुद्यचलशङ्कया । तं तीक्ष्णशृङ्गमुद्वीक्ष्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसु: ॥ ४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਗੱਜਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਡਰ ਗਏ; ਡਰ ਕਰਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਅਕਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੇ ਕੂਬੜ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਸਮਝ ਕੇ ਬੱਦਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲਾਉਂਦੇ; ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗੋਪ ਕੰਬ ਉਠੇ।
Verse 4
यस्य निर्ह्रादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवां नृणाम् । पतन्त्यकालतो गर्भा: स्रवन्ति स्म भयेन वै ॥ ३ ॥ निर्विशन्ति घना यस्य ककुद्यचलशङ्कया । तं तीक्ष्णशृङ्गमुद्वीक्ष्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसु: ॥ ४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਗੱਜਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਡਰ ਗਏ; ਡਰ ਕਰਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਅਕਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੇ ਕੂਬੜ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਸਮਝ ਕੇ ਬੱਦਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲਾਉਂਦੇ; ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗੋਪ ਕੰਬ ਉਠੇ।
Verse 5
पशवो दुद्रुवुर्भीता राजन्सन्त्यज्य गोकुलम् । कृष्ण कृष्णेति ते सर्वे गोविन्दं शरणं ययु: ॥ ५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂ ਗੋਕੁਲ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕ “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ” ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਗੋਵਿੰਦ ਕੋਲ ਦੌੜ ਪਏ।
Verse 6
भगवानपि तद् वीक्ष्य गोकुलं भयविद्रुतम् । मा भैष्टेति गिराश्वास्य वृषासुरमुपाह्वयत् ॥ ६ ॥
ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ “ਡਰੋ ਨਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਲਲਕਾਰਿਆ।
Verse 7
गोपालै: पशुभिर्मन्द त्रासितै: किमसत्तम । मयि शास्तरि दुष्टानां त्वद्विधानां दुरात्मनाम् ॥ ७ ॥
ਓ ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਗੋਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ—ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਲਈ।
Verse 8
इत्यास्फोत्याच्युतोऽरिष्टं तलशब्देन कोपयन् । सख्युरंसे भुजाभोगं प्रसार्यावस्थितो हरि: ॥ ८ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਹਰੀ ਨੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਥੱਪੀਆਂ; ਉਸ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਅਰਿਸ਼ਟ ਹੋਰ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਹ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
Verse 9
सोऽप्येवं कोपितोऽरिष्ट: खुरेणावनिमुल्लिखन् । उद्यत्पुच्छभ्रमन्मेघ: क्रुद्ध: कृष्णमुपाद्रवत् ॥ ९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ ਅਰਿਸ਼ਟ ਖੁਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣ ਲੱਗਾ; ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਪੂੰਛ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
Verse 10
अग्रन्यस्तविषाणाग्र: स्तब्धासृग्लोचनोऽच्युतम् । कटाक्षिप्याद्रवत्तूर्णमिन्द्रमुक्तोऽशनिर्यथा ॥ १० ॥
ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨੁੱਕ ਅੱਗੇ ਤਾਣ ਕੇ, ਲਹੂ-ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਘੂਰਦਾ ਅਰਿਸ਼ਟ ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੁੱਟਿਆ ਵਜ੍ਰ।
Verse 11
गृहीत्वा शृङ्गयोस्तं वा अष्टादश पदानि स: । प्रत्यपोवाह भगवान् गज: प्रतिगजं यथा ॥ ११ ॥
ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਅਠਾਰਾਂ ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਦੂਜੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਧੱਕ ਦੇਵੇ।
Verse 12
सोऽपविद्धो भगवता पुनरुत्थाय सत्वरम् । आपतत् स्विन्नसर्वाङ्गो नि:श्वसन्क्रोधमूर्च्छित: ॥ १२ ॥
ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਬੈਲ-ਦੈਤ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
Verse 13
तमापतन्तं स निगृह्य शृङ्गयो: पदा समाक्रम्य निपात्य भूतले । निष्पीडयामास यथार्द्रमम्बरं कृत्वा विषाणेन जघान सोऽपतत् ॥ १३ ॥
ਜਦੋਂ ਅਰਿਸ਼ਟ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਆਇਆ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿੰਗ ਫੜ ਕੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਨਿਚੋੜਿਆ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਉਖਾੜ ਕੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਢਹਿ ਪਿਆ।
Verse 14
असृग् वमन् मूत्रशकृत् समुत्सृजन् क्षिपंश्च पादाननवस्थितेक्षण: । जगाम कृच्छ्रं निऋर्तेरथ क्षयं पुष्पै: किरन्तो हरिमीडिरे सुरा: ॥ १४ ॥
ਲਹੂ ਵਾਂਗਦਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪਾਖਾਨਾ ਛੱਡਦਾ, ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਉਲਟਦਾ ਹੋਇਆ ਅਰਿਸ਼ਟਾਸੁਰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਯਮਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 15
एवं कुकुद्मिनं हत्वा स्तूयमान: द्विजातिभि: । विवेश गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सव: ॥ १५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਲ-ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ, ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਉਤਸਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
Verse 16
अरिष्टे निहते दैत्ये कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । कंसायाथाह भगवान् नारदो देवदर्शन: ॥ १६ ॥
ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਰਿਸ਼ਟ ਦੈਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਕংস ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਉਂ ਕਿਹਾ।
Verse 17
यशोदाया: सुतां कन्यां देवक्या: कृष्णमेव च । रामं च रोहिणीपुत्रं वसुदेवेन बिभ्यता । न्यस्तौ स्वमित्रे नन्दे वै याभ्यां ते पुरुषा हता: ॥ १७ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਰੋਹਿਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਵੀ ਹੈ। ਡਰ ਕਰਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਕੋਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।
Verse 18
निशम्य तद्भोजपति: कोपात्प्रचलितेन्द्रिय: । निशातमसिमादत्त वसुदेवजिघांसया ॥ १८ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭੋਜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਕੰਸ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ।
Verse 19
निवारितो नारदेन तत्सुतौ मृत्युमात्मन: । ज्ञात्वा लोहमयै: पाशैर्बबन्ध सह भार्यया ॥ १९ ॥
ਪਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਣਗੇ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕੰਸ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 20
प्रतियाते तु देवर्षौ कंस आभाष्य केशिनम् । प्रेषयामास हन्येतां भवता रामकेशवौ ॥ २० ॥
ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਕੰਸ ਨੇ ਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 21
ततो मुष्टिकचाणूरशलतोशलकादिकान् । अमात्यान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाह भोजराट् ॥ २१ ॥
ਫਿਰ ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੰਸ ਨੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਚਾਣੂਰ, ਸ਼ਲ, ਤੋਸ਼ਲ ਆਦਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 22
भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ । नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभे: ॥ २२ ॥ रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्यु: किल निदर्शित: । भवद्भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया ॥ २३ ॥
ਹੇ ਵੀਰ ਚਾਣੂਰ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੰਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ।
Verse 23
भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ । नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभे: ॥ २२ ॥ रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्यु: किल निदर्शित: । भवद्भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया ॥ २३ ॥
ਹੇ ਵੀਰ ਚਾਣੂਰ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੰਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ।
Verse 24
मञ्चा: क्रियन्तां विविधा मल्लरङ्गपरिश्रिता: । पौरा जानपदा: सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम् ॥ २४ ॥
ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਚ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ।
Verse 25
महामात्र त्वया भद्र रङ्गद्वार्युपनीयताम् । द्विप: कुवलयापीडो जहि तेन ममाहितौ ॥ २५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਵਤ! ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।
Verse 26
आरभ्यतां धनुर्यागश्चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून्मेध्यान् भूतराजाय मीढुषे ॥ २६ ॥
ਚੌਦਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨੁਸ਼-ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤਰਾਜ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
Verse 27
इत्याज्ञाप्यार्थतन्त्रज्ञ आहूय यदुपुङ्गवम् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं ततोऽक्रूरमुवाच ह ॥ २७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੀ ਚਾਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕੰਸ ਨੇ ਯਦੂਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਇਉਂ ਬੋਲਿਆ।
Verse 28
भो भो दानपते मह्यं क्रियतां मैत्रमादृत: । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु ॥ २८ ॥
ਓ ਓ ਦਾਨਪਤੀ ਅਕਰੂਰ! ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ। ਭੋਜਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਡਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
Verse 29
अतस्त्वामाश्रित: सौम्य कार्यगौरवसाधनम् । यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभु: ॥ २९ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਅਕਰੂਰ, ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 30
गच्छ नन्दव्रजं तत्र सुतावानकदुन्दुभे: । आसाते ताविहानेन रथेनानय मा चिरम् ॥ ३० ॥
ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਜਾ; ਉੱਥੇ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਰਥ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।
Verse 31
निसृष्ट: किल मे मृत्युर्देवैर्वैकुण्ठसंश्रयै: । तावानय समं गोपैर्नन्दाद्यै: साभ्युपायनै: ॥ ३१ ॥
ਵੈਕੁੰਠਨਾਥ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਬਣਾਕੇ ਭੇਜੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਨੰਦ ਆਦਿ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਟਾਂ-ਉਪਹਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਲ ਲਿਆ ਆ।
Verse 32
घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना । यदि मुक्तौ ततो मल्लैर्घातये वैद्युतोपमै: ॥ ३२ ॥
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਓਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਮਰਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤਾਕਤਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 33
तयोर्निहतयोस्तप्तान् वसुदेवपुरोगमान् । तद्बन्धून् निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशार्हकान् ॥ ३३ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਸੂਦੇਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ, ਭੋਜ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾਰਹਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ—ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 34
उग्रसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकं । तद्भ्रातरं देवकं च ये चान्ये विद्विषो मम ॥ ३४ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਤਾ ਉਗਰਸੇਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੇਵਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 35
ततश्चैषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰ! ਤਦ ਇਹ ਧਰਤੀ ਕੰਡਿਆਂ (ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 36
जरासन्धो मम गुरुर्द्विविदो दयित: सखा । शम्बरो नरको बाणो मय्येव कृतसौहृदा: । तैरहं सुरपक्षीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान् ॥ ३६ ॥
ਜਰਾਸੰਧ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਸ਼ੰਬਰ, ਨਰਕ ਅਤੇ ਬਾਨਾਸੁਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 37
एतज्ज्ञात्वानय क्षिप्रं रामकृष्णाविहार्भकौ । धनुर्मखनिरीक्षार्थं द्रष्टुं यदुपुरश्रियम् ॥ ३७ ॥
ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਬਾਲਰਾਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼-ਯੱਗ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਿਹਾਰਣ।
Verse 38
श्रीअक्रूर उवाच राजन् मनीषितं सध्र्यक् तव स्वावद्यमार्जनम् । सिद्ध्यसिद्ध्यो: समं कुर्याद्दैवं हि फलसाधनम् ॥ ३८ ॥
ਸ੍ਰੀ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਮੰਗਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਅਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਮ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੈਵ ਹੈ।
Verse 39
मनोरथान् करोत्युच्चैर्जनो दैवहतानपि । युज्यते हर्षशोकाभ्यां तथाप्याज्ञां करोमि ते ॥ ३९ ॥
ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਰੋਕ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਡਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।
Verse 40
श्रीशुक उवाच एवमादिश्य चाक्रूरं मन्त्रिणश्च विसृज्य स: । प्रविवेश गृहं कंसस्तथाक्रूर: स्वमालयम् ॥ ४० ॥
ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ ਕংস ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਕਰੂਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
On the narrative level, Ariṣṭāsura embodies a direct threat to Vraja’s life and livelihood, and Kṛṣṇa’s act is poṣaṇa—protecting those who have taken shelter of Him. Symbolically, the bull can represent distorted strength and violent religiosity: power without dharma. The Lord’s effortless subjugation teaches that fear dissolves when one turns to Bhagavān as the true refuge, and that adharma—however massive—cannot stand before Him.
Nārada converts Kaṁsa’s vague dread into targeted certainty by identifying Kṛṣṇa and Balarāma as Vasudeva’s sons and the agents of Kaṁsa’s foretold death. Kaṁsa responds with layered contingency planning—imprisoning Vasudeva and Devakī, deploying Keśī, stationing Kuvalayāpīḍa at the arena gate, arranging lethal wrestling ‘on a pretext,’ and using the bow-sacrifice festival as political cover to draw the brothers into Mathurā.
Akrūra is a leading Yadu noble summoned by Kaṁsa to bring Kṛṣṇa and Balarāma to Mathurā. His compliance—framed by his sober reflection on destiny and duty—becomes the narrative hinge that transports the story from Vraja to Mathurā. By ordering Akrūra’s chariot mission, Kaṁsa unintentionally facilitates the very sequence that will culminate in his own downfall.
Akrūra articulates a classical Bhāgavata tension: people act from desire and agency (puruṣakāra), yet outcomes manifest under daiva (destiny/supreme arrangement). His counsel implies equanimity in success and failure, but it also foreshadows the Bhāgavata’s theological view that Bhagavān’s plan operates through human decisions—Kaṁsa’s schemes and Akrūra’s obedience both become instruments in the Lord’s larger līlā.