Adhyaya 33
Rāsa-līlā Begins; Divine Multiplication; Moral Doubt and Its Resolution
ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ-ਲੀਲਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੋਪੀ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਸਾਨ্নਿਧ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ, ਗਹਿਣੇ, ਪਸੀਨਾ, ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਸ ਦਾ ਮਧੁਰ ਭਕਤੀ-ਰਸ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ-ਰੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ? ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਈਸ਼ਵਰ ਕਰਮ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਹੈ, ਆਮ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਅ-ਨਿਯੰਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਇਹ ਭਕਤੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਯੋਗਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਵੇਰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਾਮ ਜਲਦੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच इत्थं भगवतो गोप्य: श्रुत्वा वाच: सुपेशला: । जहुर्विरहजं तापं तदङ्गोपचिताशिष: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸ਼ੀਸ਼ਾਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 2
तत्रारभत गोविन्दो रासक्रीडामनुव्रतै: । स्त्रीरत्नैरन्वित: प्रीतैरन्योन्याबद्धबाहुभि: ॥ २ ॥
ਉੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਸ-ਲੀਲਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 3
रासोत्सव: सम्प्रवृत्तो गोपीमण्डलमण्डित: । योगेश्वरेण कृष्णेन तासां मध्ये द्वयोर्द्वयो: । प्रविष्टेन गृहीतानां कण्ठे स्वनिकटं स्त्रिय: । यं मन्येरन् नभस्तावद् विमानशतसङ्कुलम् । दिवौकसां सदाराणामौत्सुक्यापहृतात्मनाम् ॥ ३ ॥
ਰਾਸੋਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜ ਗਿਆ। ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੇ ਹਰ ਦੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਪਾ ਕੇ ਆਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਹਰ ਗੋਪੀ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਇਸ ਰਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਗਏ।
Verse 4
ततो दुन्दुभयो नेदुर्निपेतु: पुष्पवृष्टय: । जगुर्गन्धर्वपतय: सस्त्रीकास्तद्यशोऽमलम् ॥ ४ ॥
ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 5
वलयानां नूपुराणां किङ्किणीनां च योषिताम् । सप्रियाणामभूच्छब्दस्तुमुलो रासमण्डले ॥ ५ ॥
ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਕੰਗਣਾਂ, ਨੂਪੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠਿਆ।
Verse 6
तत्रातिशुशुभे ताभिर्भगवान् देवकीसुत: । मध्ये मणीनां हैमानां महामरकतो यथा ॥ ६ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਨੀਲਮਣੀ।
Verse 7
पादन्यासैर्भुजविधुतिभि: सस्मितैर्भ्रूविलासै- र्भज्यन्मध्यैश्चलकुचपटै: कुण्डलैर्गण्डलोलै: । स्विद्यन्मुख्य: कवररसनाग्रन्थय: कृष्णवध्वो गायन्त्यस्तं तडित इव ता मेघचक्रे विरेजु: ॥ ७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਨਾਲ ਨੱਚੀਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭੌਂਹਾਂ ਦਾ ਖੇਡ ਦਿਖਾਇਆ। ਕਮਰ ਲਚਕੀ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਿਲੇ, ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਲਦੇ ਕੁੰਡਲ ਚਮਕੇ; ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਕੱਸੀਆਂ—ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਵਧੂਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀਆਂ।
Verse 8
उच्चैर्जगुर्नृत्यमाना रक्तकण्ठ्यो रतिप्रिया: । कृष्णाभिमर्शमुदिता यद्गीतेनेदमावृतम् ॥ ८ ॥
ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਕੰਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰ ਗਿਆ।
Verse 9
काचित् समं मुकुन्देन स्वरजातीरमिश्रिता: । उन्निन्ये पूजिता तेन प्रीयता साधु साध्विति । तदेव ध्रुवमुन्निन्ये तस्यै मानं च बह्वदात् ॥ ९ ॥
ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਮੁਕੁੰਦ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਿੱਠੀ ਤਾਨ ਉੱਚੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਗੋਪੀ ਨੇ ਉਹੀ ਧ੍ਰੁਵ-ਸੁਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ; ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ।
Verse 10
काचिद् रासपरिश्रान्ता पार्श्वस्थस्य गदाभृत: । जग्राह बाहुना स्कन्धं श्लथद्वलयमल्लिका ॥ १० ॥
ਰਾਸ ਨਾਚ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਗਦਾਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੋਢਾ ਫੜ ਲਿਆ; ਨੱਚਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
Verse 11
तत्रैकांसगतं बाहुं कृष्णस्योत्पलसौरभम् । चन्दनालिप्तमाघ्राय हृष्टरोमा चुचुम्ब ह ॥ ११ ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਲੇਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਚੱਖ ਕੇ ਗੋਪੀ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ।
Verse 12
कस्याश्चिन्नाट्यविक्षिप्त कुण्डलत्विषमण्डितम् । गण्डं गण्डे सन्दधत्या: प्रादात्ताम्बूलचर्वितम् ॥ १२ ॥
ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਨੱਚਦਿਆਂ ਝਿਲਮਿਲ ਕਰਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਪਣਾ ਗੱਲ੍ਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੱਲ੍ਹ ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਬਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤਾਮਬੂਲ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 13
नृत्यती गायती काचित् कूजन्नूपुरमेखला । पार्श्वस्थाच्युतहस्ताब्जं श्रान्ताधात्स्तनयो: शिवम् ॥ १३ ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਪੀ ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਗਾਂਦੀ ਥੱਕ ਗਈ; ਉਸ ਦੇ ਨੂਪੁਰ ਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਝੰਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੁਖਦਾਈ, ਮੰਗਲਮਈ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਸਤਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ।
Verse 14
गोप्यो लब्ध्वाच्युतं कान्तं श्रिय एकान्तवल्लभम् । गृहीतकण्ठ्यस्तद्दोर्भ्यां गायन्त्यस्तं विजह्रिरे ॥ १४ ॥
ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰੰਗ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਾਇਆ—ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਪ੍ਰਿਯ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਲੱਗ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 15
कर्णोत्पलालकविटङ्ककपोलघर्म- वक्त्रश्रियो वलयनूपुरघोषवाद्यै: । गोप्य: समं भगवता ननृतु: स्वकेश- स्रस्तस्रजो भ्रमरगायकरासगोष्ठ्याम् ॥ १५ ॥
ਕੰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਮਲ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਟਾਂ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧ ਗਈ। ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਮਿੱਠੀ ਵਾਦਯ-ਧੁਨ ਬਣੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਖਿੱਲਰ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਗਾਨ ਨਾਲ ਰਾਸ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਨੱਚੀਆਂ।
Verse 16
एवं परिष्वङ्गकराभिमर्श- स्निग्धेक्षणोद्दामविलासहासै: । रेमे रमेशो व्रजसुन्दरीभि- र्यथार्भक: स्वप्रतिबिम्बविभ्रम: ॥ १६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਲਿੰਗਨ, ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼, ਸਨੇਹ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਖੇਡਮਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਥ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੋਵੇ।
Verse 17
तदङ्गसङ्गप्रमुदाकुलेन्द्रिया: केशान् दुकूलं कुचपट्टिकां वा । नाञ्ज: प्रतिव्योढुमलं व्रजस्त्रियो विस्रस्तमालाभरणा: कुरूद्वह ॥ १७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਆਵਰਨ ਠੀਕ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਖਿੱਲਰ ਗਏ, ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 18
कृष्णविक्रीडितं वीक्ष्य मुमुहु: खेचरस्त्रिय: । कामार्दिता: शशाङ्कश्च सगणो विस्मितोऽभवत् ॥ १८ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠੀਆਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 19
कृत्वा तावन्तमात्मानं यावतीर्गोपयोषित: । रेमे स भगवांस्ताभिरात्मारामोऽपि लीलया ॥ १९ ॥
ਜਿੰਨੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਾਰਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੀਲਾ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ।
Verse 20
तासां रतिविहारेण श्रान्तानां वदनानि स: । प्रामृजत् करुण: प्रेम्णा शन्तमेनाङ्ग पाणिना ॥ २० ॥
ਰਤੀ-ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰੁਣਾਮਈ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਦਿੱਤੇ।
Verse 21
गोप्य: स्फुरत्पुरटकुण्डलकुन्तलत्विड्- गण्डश्रिया सुधितहासनिरीक्षणेन । मानं दधत्य ऋषभस्य जगु: कृतानि पुण्यानि तत्कररुहस्पर्शप्रमोदा: ॥ २१ ॥
ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਬੀ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਹੋਈ ਹਾਸੇ-ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਖ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਰਵ-ਮੰਗਲ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 22
ताभिर्युत: श्रममपोहितुमङ्गसङ्ग- घृष्टस्रज: स कुचकुङ्कुमरञ्जिताया: । गन्धर्वपालिभिरनुद्रुत आविशद् वा: श्रान्तो गजीभिरिभराडिव भिन्नसेतु: ॥ २२ ॥
ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰਤੀ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਕੁਚਲੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਸੰਗਿਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਰਾਜਸੀ ਗਜੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਿਆ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਹਾਥੀ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਮੇੜਾਂ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਦਾ ਅਤੀਕ੍ਰਮ ਕੀਤਾ।
Verse 23
सोऽम्भस्यलं युवतिभि: परिषिच्यमान: प्रेम्णेक्षित: प्रहसतीभिरितस्ततोऽङ्ग । वैमानिकै: कुसुमवर्षिभिरीड्यमानो रेमे स्वयं स्वरतिरत्र गजेन्द्रलील: ॥ २३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੱਸਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਛਿੜਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਦੇਵਤਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਆਤਮਤ੍ਰਿਪਤ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਗਜੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕੇ ਰਮਿਆ।
Verse 24
ततश्च कृष्णोपवने जलस्थल- प्रसूनगन्धानिलजुष्टदिक्तटे । चचार भृङ्गप्रमदागणावृतो यथा मदच्युद् द्विरद: करेणुभि: ॥ २४ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲਣ ਲੱਗੇ। ਜਲ ਅਤੇ ਥਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਮਹਕ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਭੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹੋਣ।
Verse 25
एवं शशाङ्कांशुविराजिता निशा: स सत्यकामोऽनुरताबलागण: । सिषेव आत्मन्यवरुद्धसौरत: सर्वा: शरत्काव्यकथारसाश्रया: ॥ २५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਸੇ ਲੌਕਿਕ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦਨੀ ਸ਼ਰਦ-ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਜੋ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਰਸ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 26
श्रीपरीक्षिदुवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवानंशेन जगदीश्वर: ॥ २६ ॥ स कथं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम् ॥ २७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰীক্ষਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਲਈ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮ-ਸੇਤੂਆਂ ਦੇ ਵਕਤਾ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵਰਗਾ ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਆਚਰਨ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕੇ?
Verse 27
श्रीपरीक्षिदुवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवानंशेन जगदीश्वर: ॥ २६ ॥ स कथं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम् ॥ २७ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰীক্ষਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਲਈ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮ-ਸੇਤੂਆਂ ਦੇ ਵਕਤਾ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵਰਗਾ ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਆਚਰਨ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕੇ?
Verse 28
आप्तकामो यदुपति: कृतवान्वै जुगुप्सितम् । किमभिप्राय एतन्न: शंशयं छिन्धि सुव्रत ॥ २८ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਆਤਮ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਯਦੁਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਜਿਹਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦਿਓ।
Verse 29
श्रीशुक उवाच धर्मव्यतिक्रमो दृष्ट ईश्वराणां च साहसम् । तेजीयसां न दोषाय वह्ने: सर्वभुजो यथा ॥ २९ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਈਸ਼ਵਰ-ਸਮਰਥ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗਾ ਜੋ ਸਾਹਸ ਦਿੱਸੇ, ਉਹ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 30
नैतत् समाचरेज्जातु मनसापि ह्यनीश्वर: । विनश्यत्याचरन् मौढ्याद्यथारुद्रोऽब्धिजं विषम् ॥ ३० ॥
ਜੋ ਮਹਾਨ ਨਿਯੰਤਰਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਕਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਮਰ ਜਾਵੇ।
Verse 31
ईश्वराणां वच: सत्यं तथैवाचरितं क्वचित् । तेषां यत् स्ववचोयुक्तं बुद्धिमांस्तत् समाचरेत् ॥ ३१ ॥
ਈਸ਼ਵਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸਦਾ ਸੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਤਦੋਂ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 32
कुशलाचरितेनैषामिह स्वार्थो न विद्यते । विपर्ययेण वानर्थो निरहङ्कारिणां प्रभो ॥ ३२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਹ ਮਹਾਪੁਰਖ ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਿੱਸੇ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ-ਫਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।
Verse 33
किमुताखिलसत्त्वानां तिर्यङ्मर्त्यदिवौकसाम् । ईशितुश्चेशितव्यानां कुशलाकुशलान्वय: ॥ ३३ ॥
ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਭ ਅਧੀਨ ਹਨ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 34
यत्पादपङ्कजपरागनिषेवतृप्ता योगप्रभावविधुताखिलकर्मबन्धा: । स्वैरं चरन्ति मुनयोऽपि न नह्यमाना- स्तस्येच्छयात्तवपुष: कुत एव बन्ध: ॥ ३४ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦੇ; ਅਤੇ ਜੋਗ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਝਾੜ ਚੁੱਕੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬੰਧਨ ਕਿੱਥੇ?
Verse 35
गोपीनां तत्पतीनां च सर्वेषामेव देहिनाम् । योऽन्तश्चरति सोऽध्यक्ष: क्रीडनेनेह देहभाक् ॥ ३५ ॥
ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹੈ; ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 36
अनुग्रहाय भक्तानां मानुषं देहमास्थित: । भजते तादृशी: क्रीडा या: श्रुत्वा तत्परो भवेत् ॥ ३६ ॥
ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨੁੱਖ-ਸਮਾਨ ਦੇਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਉਸੇ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਣ।
Verse 37
नासूयन् खलु कृष्णाय मोहितास्तस्य मायया । मन्यमाना: स्वपार्श्वस्थान्स्वान्स्वान्दारान् व्रजौकस: ॥ ३७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀ ਮਰਦ ਇਹੀ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
Verse 38
ब्रह्मरात्र उपावृत्ते वासुदेवानुमोदिता: । अनिच्छन्त्यो ययुर्गोप्य: स्वगृहान्भगवत्प्रिया: ॥ ३८ ॥
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਜਿਤਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਤਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 39
विक्रीडितं व्रजवधूभिरिदं च विष्णो: श्रद्धान्वितोऽनुशृणुयादथ वर्णयेद् य: । भक्तिं परां भगवति प्रतिलभ्य कामं हृद्रोगमाश्वपहिनोत्यचिरेण धीर: ॥ ३९ ॥
ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਖੇਡ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧੀਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਿਰਦੇ-ਰੋਗ ਰੂਪ ਕਾਮ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The text presents this as yogeśvara-lakṣaṇa—His supreme mystic sovereignty—revealing that the Lord can reciprocate fully with each devotee without division or limitation. Theologically, it illustrates personal reciprocity (bhakta-vātsalya) and the non-material nature of līlā: the Supreme remains complete while manifesting intimate presence for all.
Śukadeva argues that the Supreme Controller is not subject to karmic contamination and cannot be evaluated like conditioned beings. He uses analogies (fire remains pure while consuming; Rudra drinking poison cannot be imitated) to establish two principles: (1) īśvara is beyond piety/impiety that bind creatures, and (2) imitation by ordinary persons is spiritually destructive. The līlā is framed as mercy meant to attract souls to bhakti, not as a license for sensuality.
The cowherd men (gopas) are bewildered so they believe their wives remain at home, preventing jealousy and social rupture. This supports the narrative’s devotional purpose: the līlā proceeds under divine arrangement, protecting devotees and demonstrating that Kṛṣṇa’s actions occur within His sovereign, non-material potency rather than ordinary social causality.
The chapter states that faithful hearing or describing these pastimes grants pure devotional service (śuddha-bhakti) and quickly conquers lust, described as a disease of the heart. In Bhāgavata logic, properly received līlā-kathā does not inflame kāma; it reorients desire toward the Lord, transforming it into devotion.
The text depicts rāsa as cosmically captivating, revealing Kṛṣṇa as the supreme object of attraction (ākarṣaṇa-śakti). Their agitation functions as a narrative contrast: even celestial observers are moved, underscoring the extraordinary potency of the Lord’s beauty and play, while reminding readers that the līlā operates on a transcendental plane requiring proper understanding.