Adhyaya 3
The Appearance of Lord Viṣṇu (Kṛṣṇa) and the Divine Exchange with Yoga-māyā
ਕੰਸ-ਦੇਵਕੀ-ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਅਗਨੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੇਵਗਣ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਚਤੁਰਭੁਜ, ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ-ਪਦਮ ਧਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ। ਵਸੁਦੇਵ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਾਣੀ-ਮਨ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਕੀ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਗੁਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ (ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀ-ਸੁਤਪਾ; ਅਦਿਤੀ-ਕਸ਼੍ਯਪ) ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਯੋਗਮਾਇਆ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਛਤਰ ਬਣ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਰਾਹ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਸੁਦੇਵ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰ ਕੇ ਕੰਸ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵ੍ਰਜ-ਲੀਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਨ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸੱਤਵ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰੋਹਿਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਆਦਿ ਤਾਰੇ-ਗ੍ਰਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ; ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗੀਆਂ, ਬੱਦਲ-ਰਹਿਤ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਗਣ ਚਮਕੇ। ਸ਼ਹਿਰ-ਪਿੰਡ, ਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਧਰਤੀ ਸਰਵ-ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਸਰੋਵਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭੇ; ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੁਖਸਪਰਸ਼ ਹਵਾ ਵਹੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਯਜ્ઞਾਗਨੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡੋਲ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਸਥਿਰ ਜਲੇ। ਕংস ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਜਨਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉੱਪਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਵੱਜ ਉਠੀਆਂ।
Verse 2
श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸੱਤਵ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰੋਹਿਣੀ ਆਦਿ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਹਿ-ਤਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦਿਸੀਆਂ, ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ-ਪਿੰਡ, ਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਧਰਤੀ ਸਰਬ ਮੰਗਲਮਈ ਲੱਗੀ।
Verse 3
श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥
ਨਦੀਆਂ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਜਲ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਹ੍ਰਦ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਕਮਲ-ਕੁਮੁਦ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ-ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਕਲਰਵ ਗੂੰਜਿਆ; ਕੋਇਲ ਆਦਿ ਪੰਛੀ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗੁੰਜਣ ਲੱਗੇ।
Verse 4
श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥
ਸੁਖਦ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਵੇਦ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ्ञ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੀ ਡੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ।
Verse 5
श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥
ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤਦ ਕংস ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੀੜਤ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਪਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।
Verse 6
जगु: किन्नरगन्धर्वास्तुष्टुवु: सिद्धचारणा: । विद्याधर्यश्च ननृतुरप्सरोभि: समं मुदा ॥ ६ ॥
ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਸ্তুਤੀ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 7
मुमुचुर्मुनयो देवा: सुमनांसि मुदान्विता: । मन्दं मन्दं जलधरा जगर्जुरनुसागरम् ॥ ७ ॥ निशीथे तमउद्भूते जायमाने जनार्दने । देवक्यां देवरूपिण्यां विष्णु: सर्वगुहाशय: । आविरासीद् यथा प्राच्यां दिशीन्दुरिव पुष्कल: ॥ ८ ॥
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਗੱਜੇ। ਘਣੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਦੇਵ-ਸਰੂਪਣੀ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਸਰਬ-ਹਿਰਦੇ-ਵਾਸੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 8
मुमुचुर्मुनयो देवा: सुमनांसि मुदान्विता: । मन्दं मन्दं जलधरा जगर्जुरनुसागरम् ॥ ७ ॥ निशीथे तमउद्भूते जायमाने जनार्दने । देवक्यां देवरूपिण्यां विष्णु: सर्वगुहाशय: । आविरासीद् यथा प्राच्यां दिशीन्दुरिव पुष्कल: ॥ ८ ॥
ਘਣੀ ਨਿਸ਼ੀਥ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਦੇਵ-ਸਰੂਪਣੀ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਸਰਬ-ਹਿਰਦੇ-ਵਾਸੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਸ ਪ੍ਰਾਕਟ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮੁਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ-ਧੁਨੀ ਵਰਗੀ ਹੌਲੀ ਗੱਜਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 9
तमद्भुतं बालकमम्बुजेक्षणं चतुर्भुजं शङ्खगदाद्युदायुधम् । श्रीवत्सलक्ष्मं गलशोभिकौस्तुभं पीताम्बरं सान्द्रपयोदसौभगम् ॥ ९ ॥ महार्हवैदूर्यकिरीटकुण्डल- त्विषा परिष्वक्तसहस्रकुन्तलम् । उद्दामकाञ्च्यङ्गदकङ्कणादिभि- र्विरोचमानं वसुदेव ऐक्षत ॥ १० ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਨਵਜਾਤ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸਨ। ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ; ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਆਮ ਕਾਂਤੀ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।
Verse 10
तमद्भुतं बालकमम्बुजेक्षणं चतुर्भुजं शङ्खगदाद्युदायुधम् । श्रीवत्सलक्ष्मं गलशोभिकौस्तुभं पीताम्बरं सान्द्रपयोदसौभगम् ॥ ९ ॥ महार्हवैदूर्यकिरीटकुण्डल- त्विषा परिष्वक्तसहस्रकुन्तलम् । उद्दामकाञ्च्यङ्गदकङ्कणादिभि- र्विरोचमानं वसुदेव ऐक्षत ॥ १० ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੇਸ ਕੀਮਤੀ ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀ ਜੜੇ ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭव्य ਕਰਧਨੀ, ਬਾਜੂਬੰਦ, ਕੰਗਣ ਆਦਿ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਚੰਭੇ ਭਰਿਆ ਸੀ।
Verse 11
स विस्मयोत्फुल्लविलोचनो हरिं सुतं विलोक्यानकदुन्दुभिस्तदा । कृष्णावतारोत्सवसम्भ्रमोऽस्पृशन् मुदा द्विजेभ्योऽयुतमाप्लुतो गवाम् ॥ ११ ॥
ਅਦਭੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਉਤਸਵ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 12
अथैनमस्तौदवधार्य पूरुषं परं नताङ्ग: कृतधी: कृताञ्जलि: । स्वरोचिषा भारत सूतिकागृहं विरोचयन्तं गतभी: प्रभाववित् ॥ १२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਗ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜਨਮ-ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 13
श्रीवसुदेव उवाच विदितोऽसि भवान् साक्षात्पुरुष: प्रकृते: पर: । केवलानुभवानन्दस्वरूप: सर्वबुद्धिदृक् ॥ १३ ॥
ਸ੍ਰੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਖਾਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੋ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ। ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੁਭਵ-ਜਨਿਤ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਬੁੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੋ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।
Verse 14
स एव स्वप्रकृत्येदं सृष्ट्वाग्रे त्रिगुणात्मकम् । तदनु त्वं ह्यप्रविष्ट: प्रविष्ट इव भाव्यसे ॥ १४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤਮਕ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
Verse 15
यथेमेऽविकृता भावास्तथा ते विकृतै: सह । नानावीर्या: पृथग्भूता विराजं जनयन्ति हि ॥ १५ ॥ सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वान्न तेषामिह सम्भव: ॥ १६ ॥ एवं भवान् बुद्ध्यनुमेयलक्षणै- र्ग्राह्यैर्गुणै: सन्नपि तद्गुणाग्रह: । अनावृतत्वाद् बहिरन्तरं न ते सर्वस्य सर्वात्मन आत्मवस्तुन: ॥ १७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਕ੍ਰਿਤ ਮਹੱਤੱਤਵ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ‘ਸੰਭਵ’ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਨੁਮਾਨਯ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੋ; ਅਨਾਵ੍ਰਿਤ ਸਰਵਾਤਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਹਰ-ਅੰਦਰ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।
Verse 16
यथेमेऽविकृता भावास्तथा ते विकृतै: सह । नानावीर्या: पृथग्भूता विराजं जनयन्ति हि ॥ १५ ॥ सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वान्न तेषामिह सम्भव: ॥ १६ ॥ एवं भवान् बुद्ध्यनुमेयलक्षणै- र्ग्राह्यैर्गुणै: सन्नपि तद्गुणाग्रह: । अनावृतत्वाद् बहिरन्तरं न ते सर्वस्य सर्वात्मन आत्मवस्तुन: ॥ १७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਕ੍ਰਿਤ ਮਹੱਤੱਤਵ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ‘ਸੰਭਵ’ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਨੁਮਾਨਯ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੋ; ਅਨਾਵ੍ਰਿਤ ਸਰਵਾਤਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਹਰ-ਅੰਦਰ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।
Verse 17
यथेमेऽविकृता भावास्तथा ते विकृतै: सह । नानावीर्या: पृथग्भूता विराजं जनयन्ति हि ॥ १५ ॥ सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वान्न तेषामिह सम्भव: ॥ १६ ॥ एवं भवान् बुद्ध्यनुमेयलक्षणै- र्ग्राह्यैर्गुणै: सन्नपि तद्गुणाग्रह: । अनावृतत्वाद् बहिरन्तरं न ते सर्वस्य सर्वात्मन आत्मवस्तुन: ॥ १७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਤ-ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ।
Verse 18
य आत्मनो दृश्यगुणेषु सन्निति व्यवस्यते स्वव्यतिरेकतोऽबुध: । विनानुवादं न च तन्मनीषितं सम्यग् यतस्त्यक्तमुपाददत् पुमान् ॥ १८ ॥
ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Verse 19
त्वत्तोऽस्य जन्मस्थितिसंयमान् विभो वदन्त्यनीहादगुणादविक्रियात् । त्वयीश्वरे ब्रह्मणि नो विरुध्यते त्वदाश्रयत्वादुपचर्यते गुणै: ॥ १९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਬਦਲਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।
Verse 20
स त्वं त्रिलोकस्थितये स्वमायया बिभर्षि शुक्लं खलु वर्णमात्मन: । सर्गाय रक्तं रजसोपबृंहितं कृष्णं च वणन तमसा जनात्यये ॥ २० ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਰਚਨਾ ਲਈ ਲਾਲ ਰੰਗ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Verse 21
त्वमस्य लोकस्य विभो रिरक्षिषु- र्गृहेऽवतीर्णोऽसि ममाखिलेश्वर । राजन्यसंज्ञासुरकोटियूथपै- र्निर्व्यूह्यमाना निहनिष्यसे चमू: ॥ २१ ॥
ਹੇ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੋਗੇ।
Verse 22
अयं त्वसभ्यस्तव जन्म नौ गृहे श्रुत्वाग्रजांस्ते न्यवधीत् सुरेश्वर । स तेऽवतारं पुरुषै: समर्पितं श्रुत्वाधुनैवाभिसरत्युदायुध: ॥ २२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਵੋਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੋਗੇ, ਉਸ ਜ਼ਾਲਮ ਕੰਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 23
श्रीशुक उवाच अथैनमात्मजं वीक्ष्य महापुरुषलक्षणम् । देवकी तमुपाधावत् कंसाद् भीता सुविस्मिता ॥ २३ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਕੀ, ਜੋ ਕੰਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 24
श्रीदेवक्युवाच रूपं यत् तत् प्राहुरव्यक्तमाद्यं ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम् । सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहं स त्वं साक्षाद् विष्णुरध्यात्मदीप: ॥ २४ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ, ਵਿਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਖਿਆਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੋ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੀਪਕ ਹੋ।
Verse 25
नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने महाभूतेष्वादिभूतं गतेषु । व्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भवानेक: शिष्यतेऽशेषसंज्ञ: ॥ २५ ॥
ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਲੋ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਤੱਤ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
योऽयं कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेष्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् । निमेषादिर्वत्सरान्तो महीयां- स्तं त्वेशानं क्षेमधाम प्रपद्ये ॥ २६ ॥
ਹੇ ਪਦਾਰਥਕ ਊਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਰਚਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਕਿੰਟਾਂ, ਮਿੰਟਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੋ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ।
Verse 27
मर्त्यो मृत्युव्यालभीत: पलायन् लोकान् सर्वान्निर्भयं नाध्यगच्छत् । त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य सुस्थ: शेते मृत्युरस्मादपैति ॥ २७ ॥
ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ; ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਵ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 28
स त्वं घोरादुग्रसेनात्मजान्न- स्त्राहि त्रस्तान् भृत्यवित्रासहासि । रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसदृशां कृषीष्ठा: ॥ २८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਾ ਕਰੋ, ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਦਿਓ।
Verse 29
जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन । समुद्विजे भवद्धेतो: कंसादहमधीरधी: ॥ २९ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਐਸਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੰਸ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋ।
Verse 30
उपसंहर विश्वात्मन्नदो रूपमलौकिकम् । शङ्खचक्रगदापद्मश्रिया जुष्टं चतुर्भुजम् ॥ ३० ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ-ਪਦਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਅਲੌਕਿਕ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਇਸ ਜਗਤ ਲਈ ਅਸਹਜ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਵੋ ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖੀ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਓ।
Verse 31
विश्वं यदेतत् स्वतनौ निशान्ते यथावकाशं पुरुष: परो भवान् । बिभर्ति सोऽयं मम गर्भगोऽभू- दहो नृलोकस्य विडम्बनं हि तत् ॥ ३१ ॥
ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਔਖੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੋ। ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ—ਹਾਏ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ।
Verse 32
श्रीभगवानुवाच त्वमेव पूर्वसर्गेऽभू: पृश्नि: स्वायम्भुवे सति । तदायं सुतपा नाम प्रजापतिरकल्मष: ॥ ३२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਾਤਾ, ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਹ ਵਸੁਦੇਵ ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਸੁਤਪਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ।
Verse 33
युवां वै ब्रह्मणादिष्टौ प्रजासर्गे यदा तत: । सन्नियम्येन्द्रियग्रामं तेपाथे परमं तप: ॥ ३३ ॥
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 34
वर्षवातातपहिमघर्मकालगुणाननु । सहमानौ श्वासरोधविनिर्धूतमनोमलौ ॥ ३४ ॥ शीर्णपर्णानिलाहारावुपशान्तेन चेतसा । मत्त: कामानभीप्सन्तौ मदाराधनमीहतु: ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ, ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ, ਸੜਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ—ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਆ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵਾਸ-ਨਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋਤੀ; ਸੁੱਕੇ ਝੜੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 35
वर्षवातातपहिमघर्मकालगुणाननु । सहमानौ श्वासरोधविनिर्धूतमनोमलौ ॥ ३४ ॥ शीर्णपर्णानिलाहारावुपशान्तेन चेतसा । मत्त: कामानभीप्सन्तौ मदाराधनमीहतु: ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ, ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ, ਸੜਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ—ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਆ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵਾਸ-ਨਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋਤੀ; ਸੁੱਕੇ ਝੜੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 36
एवं वां तप्यतोस्तीव्रं तप: परमदुष्करम् । दिव्यवर्षसहस्राणि द्वादशेयुर्मदात्मनो: ॥ ३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਏ।
Verse 37
तदा वां परितुष्टोऽहममुना वपुषानघे । तपसा श्रद्धया नित्यं भक्त्या च हृदि भावित: ॥ ३७ ॥ प्रादुरासं वरदराड् युवयो: कामदित्सया । व्रियतां वर इत्युक्ते मादृशो वां वृत: सुत: ॥ ३८ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਦੇਵਕੀ, ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਸ਼ਰਧਾ, ਤਪ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 38
तदा वां परितुष्टोऽहममुना वपुषानघे । तपसा श्रद्धया नित्यं भक्त्या च हृदि भावित: ॥ ३७ ॥ प्रादुरासं वरदराड् युवयो: कामदित्सया । व्रियतां वर इत्युक्ते मादृशो वां वृत: सुत: ॥ ३८ ॥
ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਿਆ।
Verse 39
अजुष्टग्राम्यविषयावनपत्यौ च दम्पती । न वव्राथेऽपवगन मे मोहितौ देवमायया ॥ ३९ ॥
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਦੇਵਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ।
Verse 40
गते मयि युवां लब्ध्वा वरं मत्सदृशं सुतम् । ग्राम्यान् भोगानभुञ्जाथां युवां प्राप्तमनोरथौ ॥ ४० ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਹ ਵਰ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।
Verse 41
अदृष्ट्वान्यतमं लोके शीलौदार्यगुणै: समम् । अहं सुतो वामभवं पृश्निगर्भ इति श्रुत: ॥ ४१ ॥
ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਲ, ਉਦਾਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ—‘ਪ੍ਰਿਸ਼ਨਿਗਰਭ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
Verse 42
तयोवान पुनरेवाहमदित्यामास कश्यपात् । उपेन्द्र इति विख्यातो वामनत्वाच्च वामन: ॥ ४२ ॥
ਅਗਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਤਦ ਮੈਂ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੌਨੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਵਾਮਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Verse 43
तृतीयेऽस्मिन् भवेऽहं वै तेनैव वपुषाथ वाम् । जातो भूयस्तयोरेव सत्यं मे व्याहृतं सति ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਪਰਮ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਇੱਕ ਸਵਰੂਪ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਤੀ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨੋ।
Verse 44
एतद् वां दर्शितं रूपं प्राग्जन्मस्मरणाय मे । नान्यथा मद्भवं ज्ञानं मर्त्यलिङ्गेन जायते ॥ ४४ ॥
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਆ ਜਾਣ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਾ ਮੰਨਦੇ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਆਏ ਹਨ।
Verse 45
युवां मां पुत्रभावेन ब्रह्मभावेन चासकृत् । चिन्तयन्तौ कृतस्नेहौ यास्येथे मद्गतिं पराम् ॥ ४५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਰਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਾਮ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ।
Verse 46
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वासीद्धरिस्तूष्णीं भगवानात्ममायया । पित्रो: सम्पश्यतो: सद्यो बभूव प्राकृत: शिशु: ॥ ४६ ॥
ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੰਗ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ।
Verse 47
ततश्च शौरिर्भगवत्प्रचोदित: सुतं समादाय स सूतिकागृहात् । यदा बहिर्गन्तुमियेष तर्ह्यजा या योगमायाजनि नन्दजायया ॥ ४७ ॥
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸ਼ੌਰੀ ਵਸੁਦੇਵ ਸੂਤਿਕਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਤੋਂ ਨਵਜਾਤ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਹੀ ਲੱਗੇ ਸਨ ਕਿ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਘਰ ਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ।
Verse 48
तया हृतप्रत्ययसर्ववृत्तिषु द्वा:स्थेषु पौरेष्वपि शायितेष्वथ । द्वारश्च सर्वा: पिहिता दुरत्यया बृहत्कपाटायसकीलशृङ्खलै: ॥ ४८ ॥ ता: कृष्णवाहे वसुदेव आगते स्वयं व्यवर्यन्त यथा तमो रवे: । ववर्ष पर्जन्य उपांशुगर्जित: शेषोऽन्वगाद् वारि निवारयन् फणै: ॥ ४९ ॥
ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦਰਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਗਏ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੀਲਾਂ ਤੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੁਲ ਗਏ।
Verse 49
तया हृतप्रत्ययसर्ववृत्तिषु द्वा:स्थेषु पौरेष्वपि शायितेष्वथ । द्वारश्च सर्वा: पिहिता दुरत्यया बृहत्कपाटायसकीलशृङ्खलै: ॥ ४८ ॥ ता: कृष्णवाहे वसुदेव आगते स्वयं व्यवर्यन्त यथा तमो रवे: । ववर्ष पर्जन्य उपांशुगर्जित: शेषोऽन्वगाद् वारि निवारयन् फणै: ॥ ४९ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਹੌਲੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਨੰਤਨਾਗ ਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਿਆ; ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਫਣਾਂ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕ ਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 50
मघोनि वर्षत्यसकृद् यमानुजा गम्भीरतोयौघजवोर्मिफेनिला । भयानकावर्तशताकुला नदी मागन ददौ सिन्धुरिव श्रिय: पते: ॥ ५० ॥
ਇੰਦਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ ਕਾਰਨ ਯਮੁਨਾ ਗਹਿਰੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਤੇਜ਼ ਫੇਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਡਰਾਉਣੇ ਭੰਵਰ ਉਸਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਵੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਿੱਤਾ।
Verse 51
नन्दव्रजं शौरिरुपेत्य तत्र तान् गोपान् प्रसुप्तानुपलभ्य निद्रया । सुतं यशोदाशयने निधाय त- त्सुतामुपादाय पुनर्गृहानगात् ॥ ५१ ॥
ਸ਼ੌਰੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੰਦ ਵ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਗੋਪ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ—ਯੋਗਮਾਇਆ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ—ਚੁੱਕ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕংস ਦੇ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 52
देवक्या: शयने न्यस्य वसुदेवोऽथ दारिकाम् । प्रतिमुच्य पदोर्लोहमास्ते पूर्ववदावृत: ॥ ५२ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠ ਗਏ।
Verse 53
यशोदा नन्दपत्नी च जातं परमबुध्यत । न तल्लिङ्गं परिश्रान्ता निद्रयापगतस्मृति: ॥ ५३ ॥
ਨੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੀ ਕਿ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁੜੀ।
Frequently Asked Questions
The Bhāgavata depicts the Lord’s advent as a restoration of sattva and dharmic harmony: nature, planets, and ritual fires align because Bhagavān’s appearance is the supreme poṣaṇa—His protective descent that subdues demonic disturbance and signals the re-centering of creation under divine order.
Yoga-māyā is the Lord’s internal spiritual potency that orchestrates līlā by arranging concealment and revelation. Here she causes sleep among guards and residents, enables the prison doors to open, facilitates the safe transfer to Gokula, and manifests as Yaśodā’s daughter to protect Kṛṣṇa’s Vraja advent from Kaṁsa’s detection.
Vasudeva’s prayer explains that the Supreme is all-pervading and not conditioned by material processes; the Lord’s appearance is not a forced entry into matter but a self-manifestation by His own potency. Thus He is perceived as ‘born’ for līlā while remaining untouched by guṇas and beyond ordinary sensory cognition.
The four-armed form establishes unmistakable identity: the child is Nārāyaṇa/Viṣṇu, the Supreme controller. The Lord states He shows this form to remind Devakī and Vasudeva of previous births and to ground their faith; then, for intimate human-like līlā and concealment from Kaṁsa, He adopts the two-armed infant form.
The Lord identifies them as Pṛśni and Sutapā in the Svāyambhuva manvantara (when He appeared as Pṛśnigarbha), and later as Aditi and Kaśyapa (when He appeared as Upendra/Vāmana). This frames Kṛṣṇa’s advent as continuous īśānukathā—divine history across manvantaras.