Adhyaya 1
Parīkṣit’s Questions and the Prelude to Kṛṣṇa’s Advent (Earth’s Burden, Viṣṇu’s Order, and Kaṁsa’s Fear)
ਸੂਰਜ‑ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ‑ਲੀਲਾ ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਤੱਕ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ‑ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਿ‑ਕਥਾ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੰਸਾਰ‑ਰੋਗ ਦੀ ਦਵਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀ ਦੀ ਤੁਰੰਤਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਰੋਹਿਣੀ ਕੋਲ ਸਥਾਨਾਂਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵ੍ਰਜ ਜਾਣਾ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ‑ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਕੰਸ‑ਵਧ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਅਵਤਾਰ‑ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅਸੁਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਭੂਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਖੀਰਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਖੀਰੋਦਕਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਯਦੁਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ: ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਕੰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਮੌਤ‑ਪੁਨਰਜਨਮ ਵਿਚਾਰ, ਕੰਸ ਦੀ ਕਪਟਤਾ, ਕੈਦ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵਧ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਸ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮੀ ਰਾਜ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययो: । राज्ञां चोभयवंश्यानां चरितं परमाद्भुतम् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼-ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 2
यदोश्च धर्मशीलस्य नितरां मुनिसत्तम । तत्रांशेनावतीर्णस्य विष्णोर्वीर्याणि शंस न: ॥ २ ॥
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਦੇ, ਬਲਦੇਵ ਸਮੇਤ, ਮਹਿਮਾਮਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ।
Verse 3
अवतीर्य यदोर्वंशे भगवान् भूतभावन: । कृतवान् यानि विश्वात्मा तानि नो वद विस्तरात् ॥ ३ ॥
ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਭੂਤ-ਭਾਵਨ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜੋ ਜੋ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 4
निवृत्ततर्षैरुपगीयमानाद्भवौषधाच्छ्रोत्रमनोऽभिरामात् । क उत्तमश्लोकगुणानुवादात्पुमान् विरज्येत विना पशुघ्नात् ॥ ४ ॥
ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਭਵ-ਰੋਗ ਦੀ ਮਹੌਸ਼ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨ-ਮਨ ਨੂੰ ਰਸਭਰਾ। ਕਸਾਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਛੱਡੇਗਾ?
Verse 5
पितामहा मे समरेऽमरञ्जयै-र्देवव्रताद्यातिरथैस्तिमिङ्गिलै: । दूरत्ययं कौरवसैन्यसागरंकृत्वातरन् वत्सपदं स्म यत्प्लवा: ॥ ५ ॥ द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टमिदं मदङ्गंसन्तानबीजं कुरुपाण्डवानाम् । जुगोप कुक्षिं गत आत्तचक्रोमातुश्च मे य: शरणं गताया: ॥ ६ ॥ वीर्याणि तस्याखिलदेहभाजा-मन्तर्बहि: पूरुषकालरूपै: । प्रयच्छतो मृत्युमुतामृतं चमायामनुष्यस्य वदस्व विद्वन् ॥ ७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ, ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਮਹਾ-ਮੱਛ ਸਮਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ, ਉਸ ਦੁਸਤਾਰ ਕੌਰਵ-ਸੈਨ੍ਯ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵਤਸਪਦ ਵਾਂਗ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਤਰ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ ਦੇ ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੜਨ ਲੱਗੇ ਮੇਰੇ ਦੇਹ—ਕੁਰੂ-ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਬੀਜ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹੀ ਮਾਇਆਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਲਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਮੌਤ ਰੂਪ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਮੁਕਤੀ ਰੂਪ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 6
पितामहा मे समरेऽमरञ्जयै-र्देवव्रताद्यातिरथैस्तिमिङ्गिलै: । दूरत्ययं कौरवसैन्यसागरंकृत्वातरन् वत्सपदं स्म यत्प्लवा: ॥ ५ ॥ द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टमिदं मदङ्गंसन्तानबीजं कुरुपाण्डवानाम् । जुगोप कुक्षिं गत आत्तचक्रोमातुश्च मे य: शरणं गताया: ॥ ६ ॥ वीर्याणि तस्याखिलदेहभाजा-मन्तर्बहि: पूरुषकालरूपै: । प्रयच्छतो मृत्युमुतामृतं चमायामनुष्यस्य वदस्व विद्वन् ॥ ७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ, ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਮਹਾ-ਮੱਛ ਸਮਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ, ਉਸ ਦੁਸਤਾਰ ਕੌਰਵ-ਸੈਨ੍ਯ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵਤਸਪਦ ਵਾਂਗ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਤਰ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ ਦੇ ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੜਨ ਲੱਗੇ ਮੇਰੇ ਦੇਹ—ਕੁਰੂ-ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਬੀਜ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹੀ ਮਾਇਆਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਲਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਮੌਤ ਰੂਪ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਮੁਕਤੀ ਰੂਪ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 7
पितामहा मे समरेऽमरञ्जयै-र्देवव्रताद्यातिरथैस्तिमिङ्गिलै: । दूरत्ययं कौरवसैन्यसागरंकृत्वातरन् वत्सपदं स्म यत्प्लवा: ॥ ५ ॥ द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टमिदं मदङ्गंसन्तानबीजं कुरुपाण्डवानाम् । जुगोप कुक्षिं गत आत्तचक्रोमातुश्च मे य: शरणं गताया: ॥ ६ ॥ वीर्याणि तस्याखिलदेहभाजा-मन्तर्बहि: पूरुषकालरूपै: । प्रयच्छतो मृत्युमुतामृतं चमायामनुष्यस्य वदस्व विद्वन् ॥ ७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ, ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਮਹਾ-ਮੱਛ ਸਮਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ, ਉਸ ਦੁਸਤਾਰ ਕੌਰਵ-ਸੈਨ੍ਯ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵਤਸਪਦ ਵਾਂਗ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਤਰ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ ਦੇ ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੜਨ ਲੱਗੇ ਮੇਰੇ ਦੇਹ—ਕੁਰੂ-ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਬੀਜ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹੀ ਮਾਇਆਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਲਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਮੌਤ ਰੂਪ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਮੁਕਤੀ ਰੂਪ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 8
रोहिण्यास्तनय: प्रोक्तो राम: सङ्कर्षणस्त्वया । देवक्या गर्भसम्बन्ध: कुतो देहान्तरं विना ॥ ८ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੂਜੇ ਚਤੁਰਵਿਊਹ ਦੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਹੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲਰਾਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜੇ ਦੇਹ-ਅੰਤਰ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਾਂਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭੇਦ ਸਮਝਾਓ।
Verse 9
कस्मान्मुकुन्दो भगवान् पितुर्गेहाद् व्रजं गत: । क्व वासं ज्ञातिभि: सार्धं कृतवान् सात्वतांपति: ॥ ९ ॥
ਮੁਕੁੰਦ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਕਿਉਂ ਗਏ? ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ?
Verse 10
व्रजे वसन् किमकरोन्मधुपुर्यां च केशव: । भ्रातरं चावधीत् कंसं मातुरद्धातदर्हणम् ॥ १० ॥
ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਪੁਰੀ (ਮਥੁਰਾ) ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਕੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ? ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਰਾ ਕংস ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ? ਐਸਾ ਵਧ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।
Verse 11
देहं मानुषमाश्रित्य कति वर्षाणि वृष्णिभि: । यदुपुर्यां सहावात्सीत् पत्न्य: कत्यभवन् प्रभो: ॥ ११ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨਾਲ ਯਦੁਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ? ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਰਹੇ?
Verse 12
एतदन्यच्च सर्वं मे मुने कृष्णविचेष्टितम् । वक्तुमर्हसि सर्वज्ञ श्रद्दधानाय विस्तृतम् ॥ १२ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 13
नैषातिदु:सहा क्षुन्मां त्यक्तोदमपि बाधते । पिबन्तं त्वन्मुखाम्भोजच्युतं हरिकथामृतम् ॥ १३ ॥
ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹਰਿਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਅਤਿ ਦੁੱਖਸਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
Verse 14
सूत उवाच एवं निशम्य भृगुनन्दन साधुवादंवैयासकि: स भगवानथ विष्णुरातम् । प्रत्यर्च्य कृष्णचरितं कलिकल्मषघ्नंव्याहर्तुमारभत भागवतप्रधान: ॥ १४ ॥
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ! ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸਪੁੱਤਰ ਪਰਮ ਭਾਗਵਤ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ; ਫਿਰ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚਰਿਤ ਕਥਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Verse 15
श्रीशुक उवाच सम्यग्व्यवसिता बुद्धिस्तव राजर्षिसत्तम । वासुदेवकथायां ते यज्जाता नैष्ठिकी रति: ॥ १५ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਨੈਸ਼ਠਿਕ, ਅਟੱਲ ਰਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
Verse 16
वासुदेवकथाप्रश्न: पुरुषांस्त्रीन् पुनाति हि । वक्तारं प्रच्छकं श्रोतृंस्तत्पादसलिलं यथा ॥ १६ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ-ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਕਤਾ ਨੂੰ, ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਪਾਦ-ਜਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
भूमिर्दृप्तनृपव्याजदैत्यानीकशतायुतै: । आक्रान्ता भूरिभारेण ब्रह्माणं शरणं ययौ ॥ १७ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਫੌਜੀ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਬ ਗਈ; ਤਦ ਉਹ ਆਸਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਈ।
Verse 18
गौर्भूत्वाश्रुमुखी खिन्ना क्रन्दन्ती करुणं विभो: । उपस्थितान्तिके तस्मै व्यसनं समवोचत ॥ १८ ॥
ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਰੁਣ ਰੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਪਤਾ ਦੱਸੀ।
Verse 19
ब्रह्मा तदुपधार्याथ सह देवैस्तया सह । जगाम सत्रिनयनस्तीरं क्षीरपयोनिधे: ॥ १९ ॥
ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੀੜ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 20
तत्र गत्वा जगन्नाथं देवदेवं वृषाकपिम् । पुरुषं पुरुषसूक्तेन उपतस्थे समाहित: ॥ २० ॥
ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਦੇਵਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ—ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਦੇ ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 21
गिरं समाधौ गगने समीरितांनिशम्य वेधास्त्रिदशानुवाच ह । गां पौरुषीं मे शृणुतामरा: पुन-र्विधीयतामाशु तथैव मा चिरम् ॥ २१ ॥
ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਅਮਰੋ, ਖੀਰੋਦਕਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।
Verse 22
पुरैव पुंसावधृतो धराज्वरोभवद्भिरंशैर्यदुषूपजन्यताम् । स यावदुर्व्या भरमीश्वरेश्वर:स्वकालशक्त्या क्षपयंश्चरेद् भुवि ॥ २२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੀੜ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਤੱਕ ਈਸ਼ਵਰੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੀ ਕਾਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਣਗੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ।
Verse 23
वसुदेवगृहे साक्षाद् भगवान्पुरुष: पर: । जनिष्यते तत्प्रियार्थं सम्भवन्तु सुरस्त्रिय: ॥ २३ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।
Verse 24
वासुदेवकलानन्त: सहस्रवदन: स्वराट् । अग्रतो भविता देवो हरे: प्रियचिकीर्षया ॥ २४ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਗੇਤੀ ਕਲਾ ਅਨੰਤ, ਸਹਸ੍ਰ-ਮੁਖ ਅਤੇ ਸਵਰਾਟ ਹੈ; ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਦੇਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 25
विष्णोर्माया भगवती यया सम्मोहितं जगत् । आदिष्टा प्रभुणांशेन कार्यार्थे सम्भविष्यति ॥ २५ ॥
ਵਿਸ਼ਣੂ-ਮਾਇਆ ਨਾਮ ਦੀ ਭਗਵਤੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਗਤ ਮੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 26
श्रीशुक उवाच इत्यादिश्यामरगणान् प्रजापतिपतिर्विभु: । आश्वास्य च महीं गीर्भि: स्वधाम परमं ययौ ॥ २६ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹਾਬਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 27
शूरसेनो यदुपतिर्मथुरामावसन् पुरीम् । माथुराञ्छूरसेनांश्च विषयान् बुभुजे पुरा ॥ २७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਮਾਥੁਰਾ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੂਰਸੇਨ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ।
Verse 28
राजधानी तत: साभूत्सर्वयादवभूभुजाम् । मथुरा भगवान् यत्र नित्यं सन्निहितो हरि: ॥ २८ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਥੁਰਾ ਸਭ ਯਾਦਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ। ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿੱਤ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਘਨਿਸ਼ਠ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
Verse 29
तस्यां तु कर्हिचिच्छौरिर्वसुदेव: कृतोद्वह: । देवक्या सूर्यया सार्धं प्रयाणे रथमारुहत् ॥ २९ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੂਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਵਧੂ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਉਹ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ।
Verse 30
उग्रसेनसुत: कंस: स्वसु: प्रियचिकीर्षया । रश्मीन् हयानां जग्राह रौक्मै रथशतैर्वृत: ॥ ३० ॥
ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੰਸ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਆਪ ਫੜ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 31
चतु:शतं पारिबर्हं गजानां हेममालिनाम् । अश्वानामयुतं सार्धं रथानां च त्रिषट्शतम् ॥ ३१ ॥ दासीनां सुकुमारीणां द्वे शते समलङ्कृते । दुहित्रे देवक: प्रादाद् याने दुहितृवत्सल: ॥ ३२ ॥
ਧੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦੇਵਕ ਨੇ ਰਵਾਨਗੀ ਵੇਲੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਦਾਜ ਦਿੱਤਾ—ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਾਰ ਸੌ ਹਾਥੀ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਰਥ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦੋ ਸੌ ਸੁੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾਸੀਆਂ।
Verse 32
चतु:शतं पारिबर्हं गजानां हेममालिनाम् । अश्वानामयुतं सार्धं रथानां च त्रिषट्शतम् ॥ ३१ ॥ दासीनां सुकुमारीणां द्वे शते समलङ्कृते । दुहित्रे देवक: प्रादाद् याने दुहितृवत्सल: ॥ ३२ ॥
ਧੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦੇਵਕ ਨੇ ਰਵਾਨਗੀ ਵੇਲੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਦਾਜ ਦਿੱਤਾ—ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਾਰ ਸੌ ਹਾਥੀ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਰਥ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦੋ ਸੌ ਸੁੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾਸੀਆਂ।
Verse 33
शङ्खतूर्यमृदङ्गाश्च नेदुर्दुन्दुभय: समम् । प्रयाणप्रक्रमे तात वरवध्वो: सुमङ्गलम् ॥ ३३ ॥
ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਤੁਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਵਿਦਾਈ ਲਈ ਸ਼ੰਖ, ਤੂਰੀਆਂ, ਢੋਲ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਵੱਜ ਉੱਠੇ।
Verse 34
पथि प्रग्रहिणं कंसमाभाष्याहाशरीरवाक् । अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो हन्ता यां वहसेऽबुध ॥ ३४ ॥
ਜਦੋਂ ਕੰਸ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਾਗ ਫੜ ਕੇ ਰੱਥ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਓ ਮੂਰਖ! ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਸਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਬੱਚਾ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ!'
Verse 35
इत्युक्त: स खल: पापो भोजानां कुलपांसन: । भगिनीं हन्तुमारब्धं खड्गपाणि: कचेऽग्रहीत् ॥ ३५ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭੋਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕਲੰਕ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਸ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਲਏ।
Verse 36
तं जुगुप्सितकर्माणं नृशंसं निरपत्रपम् । वसुदेवो महाभाग उवाच परिसान्त्वयन् ॥ ३६ ॥
ਅਜਿਹਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਉਸ ਜ਼ਾਲਮ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ਰਮ ਕੰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।
Verse 37
श्रीवसुदेव उवाच श्लाघनीयगुण: शूरैर्भवान् भोजयशस्कर: । स कथं भगिनीं हन्यात् स्त्रियमुद्वाहपर्वणि ॥ ३७ ॥
ਸ੍ਰੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਰਬੀਰ! ਤੁਸੀਂ ਭੋਜ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭੈਣ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?
Verse 38
मृत्युर्जन्मवतां वीर देहेन सह जायते । अद्य वाब्दशतान्ते वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुव: ॥ ३८ ॥
ਹੇ ਵੀਰ! ਜੋ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਤ ਜੰਮਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਧ੍ਰੂਵ ਹੈ।
Verse 39
देहे पञ्चत्वमापन्ने देही कर्मानुगोऽवश: । देहान्तरमनुप्राप्य प्राक्तनं त्यजते वपु: ॥ ३९ ॥
ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਦੇਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
व्रजंस्तिष्ठन् पदैकेन यथैवैकेन गच्छति । यथा तृणजलौकैवं देही कर्मगतिं गत: ॥ ४० ॥
ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੇ ਦਾ ਕੀੜਾ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਰਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਹੀ ਕਰਮ-ਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਦੇਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
स्वप्ने यथा पश्यति देहमीदृशंमनोरथेनाभिनिविष्टचेतन: । दृष्टश्रुताभ्यां मनसानुचिन्तयन्प्रपद्यते तत् किमपि ह्यपस्मृति: ॥ ४१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰਥ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੇ-ਸੁਣੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਹ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਇਹ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 42
यतो यतो धावति दैवचोदितंमनो विकारात्मकमाप पञ्चसु । गुणेषु मायारचितेषु देह्यसौप्रपद्यमान: सह तेन जायते ॥ ४२ ॥
ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਦੈਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਵਿਕਾਰਮਈ ਮਨ ਮਾਇਆ-ਰਚਿਤ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਧਰ ਜਿਧਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਦੇਹੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ-ਬਦਲਾਅ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 43
ज्योतिर्यथैवोदकपार्थिवेष्वद:समीरवेगानुगतं विभाव्यते । एवं स्वमायारचितेष्वसौ पुमान्गुणेषु रागानुगतो विमुह्यति ॥ ४३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਤੇਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੋ ਕੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹਿਲੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਗੋਲ, ਕਦੇ ਲੰਮੀ ਆਦਿ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਨਾਲ ਫਸ ਕੇ ਅਗਿਆਨ ਵਸ਼ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਮੰਨ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
तस्मान् कस्यचिद्द्रोहमाचरेत् स तथाविध: । आत्मन: क्षेममन्विच्छन् द्रोग्धुर्वै परतो भयम् ॥ ४४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰੀਏ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦ੍ਰੋਹੀ ਨਾ ਬਣੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਰੋਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਰ ਹੀ ਡਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 45
एषा तवानुजा बाला कृपणा पुत्रिकोपमा । हन्तुं नार्हसि कल्याणीमिमां त्वं दीनवत्सल: ॥ ४५ ॥
ਇਹ ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ—ਦਇਆਯੋਗ ਨਿੱਕੀ ਬਾਲਾ—ਧੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਲਿਆਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲ।
Verse 46
श्रीशुक उवाच एवं स सामभिर्भेदैर्बोध्यमानोऽपि दारुण: । न न्यवर्तत कौरव्य पुरुषादाननुव्रत: ॥ ४६ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੌਰਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਮ ਅਤੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕਠੋਰ ਕੰਸ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸੁਭਾਉ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਸੀ। ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ।
Verse 47
निर्बन्धं तस्य तं ज्ञात्वा विचिन्त्यानकदुन्दुभि: । प्राप्तं कालं प्रतिव्योढुमिदं तत्रान्वपद्यत ॥ ४७ ॥
ਕੰਸ ਦੇ ਇਸ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੇੜੇ ਆਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਇਆ।
Verse 48
मृत्युर्बुद्धिमतापोह्यो यावद्बुद्धिबलोदयम् । यद्यसौ न निवर्तेत नापराधोऽस्ति देहिन: ॥ ४८ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਬਲ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੌਤ ਨਾ ਟਲੇ, ਤਾਂ ਮਰਨ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ।
Verse 49
प्रदाय मृत्यवे पुत्रान् मोचये कृपणामिमाम् । सुता मे यदि जायेरन् मृत्युर्वा न म्रियेत चेत् ॥ ४९ ॥ विपर्ययो वा किं न स्याद् गतिर्धातुर्दुरत्यया । उपस्थितो निवर्तेत निवृत्त: पुनरापतेत् ॥ ५० ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਮੌਤ-ਸਰੂਪ ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦਇਆਣੀ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਹੀ ਨਾ ਲੈਣ, ਜਾਂ ਕੰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ; ਜਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਅਟੱਲ ਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਹੁਣ ਵਚਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਅੱਗੇ ਕੰਸ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
Verse 50
प्रदाय मृत्यवे पुत्रान् मोचये कृपणामिमाम् । सुता मे यदि जायेरन् मृत्युर्वा न म्रियेत चेत् ॥ ४९ ॥ विपर्ययो वा किं न स्याद् गतिर्धातुर्दुरत्यया । उपस्थितो निवर्तेत निवृत्त: पुनरापतेत् ॥ ५० ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਮੌਤ-ਸਰੂਪ ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦਇਆਣੀ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਹੀ ਨਾ ਲੈਣ, ਜਾਂ ਕੰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ; ਜਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਅਟੱਲ ਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਹੁਣ ਵਚਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਅੱਗੇ ਕੰਸ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
Verse 51
अग्नेर्यथा दारुवियोगयोगयो-रदृष्टतोऽन्यन्न निमित्तमस्ति । एवं हि जन्तोरपि दुर्विभाव्य:शरीरसंयोगवियोगहेतु: ॥ ५१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਭਾਗ੍ਯ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਯੋਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਗੋਚਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੈਵ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
Verse 52
एवं विमृश्य तं पापं यावदात्मनिदर्शनम् । पूजयामास वै शौरिर्बहुमानपुर:सरम् ॥ ५२ ॥
ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੌਰੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਪਾਪੀ ਕੰਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 53
प्रसन्नवदनाम्भोजो नृशंसं निरपत्रपम् । मनसा दूयमानेन विहसन्निदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥
ਦੇਵਕੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਖ਼ਤਰੇ ਕਰਕੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਪਰ ਕ੍ਰੂਰ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।
Verse 54
श्रीवसुदेव उवाच न ह्यस्यास्ते भयं सौम्य यद् वैसाहाशरीरवाक् । पुत्रान् समर्पयिष्येऽस्या यतस्ते भयमुत्थितम् ॥ ५४ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਤੇਰਾ ਡਰ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਡਰ ਜਾਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮਦੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 55
श्रीशुक उवाच स्वसुर्वधान्निववृते कंसस्तद्वाक्यसारवित् । वसुदेवोऽपि तं प्रीत: प्रशस्य प्राविशद् गृहम् ॥ ५५ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਕੰਸ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਵਸੁਦੇਵ ਵੀ ਕੰਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 56
अथ काल उपावृत्ते देवकी सर्वदेवता । पुत्रान् प्रसुषुवे चाष्टौ कन्यां चैवानुवत्सरम् ॥ ५६ ॥
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਾਲ ਯਥਾਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਤਾਨ ਜਣੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 57
कीर्तिमन्तं प्रथमजं कंसायानकदुन्दुभि: । अर्पयामास कृच्छ्रेण सोऽनृतादतिविह्वल: ॥ ५७ ॥
ਵਾਅਦਾ ਤੋੜ ਕੇ ਝੂਠਾ ਬਣ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਸੁਦੇਵ (ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ) ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀਰਤਿਮਾਨ ਕੰਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 58
किं दु:सहं नु साधूनां विदुषां किमपेक्षितम् । किमकार्यं कदर्याणां दुस्त्यजं किं धृतात्मनाम् ॥ ५८ ॥
ਸੱਚ-ਨਿਸ਼ਠ ਸੰਤਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਅਸਹਿ ਹੈ? ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਲੋੜ? ਨੀਚ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਵਰਜਿਤ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੋ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦੇ?
Verse 59
दृष्ट्वा समत्वं तच्छौरे: सत्ये चैव व्यवस्थितिम् । कंसस्तुष्टमना राजन् प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ ५९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸਮਤਾ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕੰਸ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Verse 60
प्रतियातु कुमारोऽयं न ह्यस्मादस्ति मे भयम् । अष्टमाद् युवयोर्गर्भान्मृत्युर्मे विहित: किल ॥ ६० ॥
ਹੇ ਵਸੁਦੇਵ! ਇਹ ਬੱਚਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾ ਅਤੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਧਾਰਤ ਹੈ।
Verse 61
तथेति सुतमादाय ययावानकदुन्दुभि: । नाभ्यनन्दत तद्वाक्यमसतोऽविजितात्मन: ॥ ६१ ॥
‘ਠੀਕ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਵਸੁਦੇਵ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਸ ਬੇਚਰਿਤਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਦੇ ਸੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ।
Verse 62
नन्दाद्या ये व्रजे गोपा याश्चामीषां च योषित: । वृष्णयो वसुदेवाद्या देवक्याद्या यदुस्त्रिय: ॥ ६२ ॥ सर्वे वै देवताप्राया उभयोरपि भारत । ज्ञातयो बन्धुसुहृदो ये च कंसमनुव्रता: ॥ ६३ ॥
ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਆਦਿ ਗੋਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ-ਦੇਵਕੀ ਆਦਿ ਤੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਹੇ ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸਭ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾਸਮਾਨ ਸਨ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਬੰਧੂ, ਮਿੱਤਰ, ਸੁਹਿਰਦ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਕੰਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਦਿੱਸਦੇ ਸਨ—ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਸਨ।
Verse 63
नन्दाद्या ये व्रजे गोपा याश्चामीषां च योषित: । वृष्णयो वसुदेवाद्या देवक्याद्या यदुस्त्रिय: ॥ ६२ ॥ सर्वे वै देवताप्राया उभयोरपि भारत । ज्ञातयो बन्धुसुहृदो ये च कंसमनुव्रता: ॥ ६३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ੀ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਗਵਾਲੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਸਮੇਤ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਕੰਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਸਨ।
Verse 64
एतत् कंसाय भगवाञ्छशंसाभ्येत्य नारद: । भूमेर्भारायमाणानां दैत्यानां च वधोद्यमम् ॥ ६४ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕੰਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੋਝ ਬਣੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਸ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
Verse 65
ऋषेर्विनिर्गमे कंसो यदून् मत्वा सुरानिति । देवक्या गर्भसम्भूतं विष्णुं च स्ववधं प्रति ॥ ६५ ॥ देवकीं वसुदेवं च निगृह्य निगडैर्गृहे । जातं जातमहन् पुत्रं तयोरजनशङ्कया ॥ ६६ ॥
ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਕੰਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕੰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 66
ऋषेर्विनिर्गमे कंसो यदून् मत्वा सुरानिति । देवक्या गर्भसम्भूतं विष्णुं च स्ववधं प्रति ॥ ६५ ॥ देवकीं वसुदेवं च निगृह्य निगडैर्गृहे । जातं जातमहन् पुत्रं तयोरजनशङ्कया ॥ ६६ ॥
ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਕੰਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕੰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 67
मातरं पितरं भ्रातृन् सर्वांश्च सुहृदस्तथा । घ्नन्ति ह्यसुतृपो लुब्धा राजान: प्रायशो भुवि ॥ ६७ ॥
ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਰਾਜੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
Verse 68
आत्मानमिह सञ्जातं जानन्प्राग् विष्णुना हतम् । महासुरं कालनेमिं यदुभि: स व्यरुध्यत ॥ ६८ ॥
ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ ਕਾਲਨੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਕੰਸ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 69
उग्रसेनं च पितरं यदुभोजान्धकाधिपम् । स्वयं निगृह्य बुभुजे शूरसेनान् महाबल: ॥ ६९ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਕੰਸ ਨੇ ਯਦੂ-ਭੋਜ-ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਆਪ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
Parīkṣit treats Kṛṣṇa-kathā as the direct remedy for saṁsāra (repeated birth and death) and as the consummation of paramparā knowledge. Facing imminent death, he demonstrates the Bhagavata’s ideal: exclusive absorption in Vāsudeva through hearing, which eclipses bodily hunger and thirst and fixes consciousness in the true goal (puruṣārtha) of liberation through bhakti.
Kaṁsa’s reaction to the prophecy shows adharma rooted in envy and fear: he is ready to murder his own sister, violating basic kṣatriya and human ethics. Vasudeva counters with dharmic reasoning—inevitability of death, transmigration, and the karmic consequences of envy—yet Kaṁsa’s rākṣasa-like disposition makes him indifferent to sin, illustrating how power divorced from dharma becomes destructive.
The chapter states that many associates in the Yadu-Vṛṣṇi line and Vraja community are devas taking birth by Viṣṇu’s order to assist the Lord’s mission of reducing the earth’s burden and participating in His līlā. This frames Kṛṣṇa’s advent as a coordinated cosmic event (poṣaṇa/rakṣā) while preserving the intimacy of humanlike relationships central to līlā.
In many transmitted editions and compiled datasets, repetitions can appear due to recension overlaps, formatting duplication, or editorial aggregation. Interpreting the chapter’s intent, the repeated passage reinforces Parīkṣit’s personal indebtedness to Kṛṣṇa’s protection and his urgency to hear the Lord’s transcendental qualities.