Adhyaya 4
Satī at Dakṣa’s Sacrifice: Condemnation of Blasphemy and Voluntary Departure by Yoga-Fire
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਖ ਦੀ ਵੈਰ-ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਤੀ ਪਿਤ੍ਰ-ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਡੋਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਲਾਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਠਾਠ ਨਾਲ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਦੱਖ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਭਾ ਸਹਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਮਾਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦੱਖ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਤਦ ਸਤੀ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰੀ ਫਲਕਾਮੀ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਧਿਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਪਮਾਨੀ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਦੀ, ਯੋਗ-ਧਾਰਣਾ ਕਰਦੀ, ਸ਼ਿਵ-ਚਰਨਕਮਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੇਹ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਗੂੰਜ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਦੱਖ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਗਣ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧਵੰਸ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच एतावदुक्त्वा विरराम शङ्कर: पत्न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् । सुहृद्दिदृक्षु: परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ॥ १ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ। ਸਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਆਪਣੇ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਪਰ ਭਵਾਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਵੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ।
Verse 2
सुहृद्दिदृक्षाप्रतिघातदुर्मना: स्नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला । भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथु: ॥ २ ॥
ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੋਕੀ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਤੀ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਈ ਅਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈ। ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੋਖੇ ਪਤੀ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।
Verse 3
ततो विनि:श्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा । पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान् प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रिय: ॥ ३ ॥
ਤਦੋਂ ਸਤੀ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈ; ਇਸਤਰੀ-ਭਾਵ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਇਹ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ।
Verse 4
तामन्वगच्छन् द्रुतविक्रमां सतीम् एकां त्रिनेत्रानुचरा: सहस्रश: । सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादय: पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथा: ॥ ४ ॥
ਸਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਨੁਚਰ—ਮਣਿਮਾਨ ਤੇ ਮਦ ਆਦਿ—ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਗੇ ਨੰਦੀ ਬਲਦ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਏ।
Verse 5
तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभि: । गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभि- र्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु: ॥ ५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੰਛੀ, ਗੇਂਦ, ਦਰਪਣ, ਕਮਲ, ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ, ਚੌਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਬੀਨਾਂ/ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ-ਯਾਤਰਾ ਰਾਜਸੀ ਜੁਲੂਸ ਵਾਂਗ ਠਾਠ ਨਾਲ ਚੱਲੀ।
Verse 6
आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वश: । मृद्दार्वय:काञ्चनदर्भचर्मभि- र्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ॥ ६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਯੱਗ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਸਨ; ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ/ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਦਰਭ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਬਹੁਤੇ ਭਾਂਡੇ, ਅਤੇ ਯੱਗ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Verse 7
तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जन: । ऋते स्वसृर्वै जननीं च सादरा: प्रेमाश्रुकण्ठ्य: परिषस्वजुर्मुदा ॥ ७ ॥
ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯੱਗ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਹੀ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ; ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
Verse 8
सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् । दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ॥ ८ ॥
ਮਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਮਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਆਸਨ ਤੇ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਪਰ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਨਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਨਾ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਤੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।
Verse 9
अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ । अनादृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ॥ ९ ॥
ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਭੂ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਉਪਰੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸਤੀ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਯੱਗ-ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਰੀ ਸਤੀ ਭੜਕ ਉਠੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਐਸੇ ਤੱਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।
Verse 10
जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् । स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिशृण्वत: ॥ १० ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸਤੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਦ್ವੇਸ਼ੀ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ਦਾਇਕ ਯੱਗਾਂ ਉੱਤੇ ਘਮੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭੂਤਗਣ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਉੱਠੇ, ਪਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
Verse 11
देव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायन: प्रिय- स्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन: । तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतम: प्रतीपयेत् ॥ ११ ॥
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਐਸੇ ਸਰਵਾਤਮਾ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਰੇ?
Verse 12
दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवादृशो द्विज । गुणांश्च फल्गून् बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ॥ १२ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ ਦਕਸ਼! ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਫੜਦੇ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਗੁਣ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਹੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਕੱਢ ਲਿਆ।
Verse 13
नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभि- र्निरस्ततेज:सु तदेव शोभनम् ॥ १३ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
Verse 14
यद्वयक्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्तिं तमलङ्घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर: ॥ १४ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ! ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ‘ਸ਼ਿ’ ਅਤੇ ‘ਵ’—ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਲੰਘ੍ਯ ਆਗਿਆ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Verse 15
यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभि- र्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभि: । लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिन- स्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ॥ १५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਮਨ-ਭੌਰੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਬੰਧੂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Verse 16
किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटा: श्मशाने । तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचै- र्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ॥ १६ ॥
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਮਹਾਪੁਰਖ ਉਸ ‘ਅਸ਼ਿਵ’ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਵਿਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਅਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਫੁੱਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 17
कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने । छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चे- ज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्म: ॥ १७ ॥
ਸਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਬੇਪਰਵਾਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਉਹ ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਿੰਦਕ ਦੀ ਜੀਭ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ—ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
Verse 18
अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिण: । जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ॥ १८ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਸਰੀਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਧਾਰਾਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਅੰਨ ਖਾ ਲੈਣ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਲਟੀ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗਾਂਗੀ।
Verse 19
न वेदवादाननुवर्तते मति: स्व एव लोके रमतो महामुने: । यथा गतिर्देवमनुष्ययो: पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थित: ॥ १९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਪਰਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ।
Verse 20
कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् । विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ॥ २० ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਭੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤਾਂ ਲਈ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਕਰਮ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੱਖਰੇ ਹਨ; ਇੱਕੇ ਕਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮੰਨਣਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 21
मा व: पदव्य: पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभि: । तदन्नतृप्तैरसुभृद्भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविता: ॥ २१ ॥
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਾਡੀ ਜੋ ਪਦਵੀ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਟੂਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਲਪਨੀਯ ਹੈ। ਜੋ ਯਜ੍ਞਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ ਦੇਹ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ—ਇਹ ਤਿਆਗੀ, ਆਤਮ-ਸਿੱਧ, ਅਵਧੂਤ-ਸੇਵਿਤ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
Verse 22
नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना । व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गत- स्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ॥ २२ ॥
ਹੇ ਹਰਿ! ਤੂੰ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਚਰਨਕਮਲਾਂ ਦਾ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਹ-ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਅਪਰਾਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 23
गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मना: । व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाऽहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ॥ २३ ॥
ਗੋਤ੍ਰ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਸ਼ਿਵ ਮੈਨੂੰ ‘ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਹਾਸੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਇਹ ਥੈਲੀ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੇਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ।
Verse 24
मैत्रेय उवाच इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन् क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् । स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य दृग्योगपथं समाविशत् ॥ २४ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਨ ਵਿਦੁਰ! ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੀ ਸ਼ਾਂਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤਾ। ਕੇਸਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਯੋਗ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 25
कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रत: । शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥ २५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਦਾਨ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਨਾਭੀ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਕੰਠ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ।
Verse 26
एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहु: समारोपितमङ्कमादरात् । जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ॥ २६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਲਈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਸੀ—ਸਤੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਮਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਿਲ-ਅਗਨੀ ਧਾਰਣਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਾਰਿਆ।
Verse 27
तत: स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् । ददर्श देहो हतकल्मष: सती सद्य: प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ॥ २७ ॥
ਫਿਰ ਸਤੀ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਸੋਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ—ਜਗਦਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕਲਮਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।
Verse 28
तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हाहेति वाद: सुमहानजायत । हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून् केन सती प्रकोपिता ॥ २८ ॥
ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵੱਡਾ ‘ਹਾਇ ਹਾਇ’ ਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਵਰਗੇ ਪੂਜਣਯ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਨੇ ਐਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕਿਉਂ ਛੱਡਿਆ?
Verse 29
अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजा: । जहावसून् यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ॥ २९ ॥
ਅਹੋ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਅਨਾਤਮਤਾ ਹੈ! ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਸਤੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੀ—ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਸੇ ਉਪੇਖਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
Verse 30
सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक् च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति । यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधत: ॥ ३० ॥
ਇਹ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਦਕਸ਼, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਪਕੀਰਤੀ ਪਾਏਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਰੱਖੀ।
Verse 31
वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा: ॥ ३१ ॥
ਲੋਕ ਸਤੀ ਦੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਸਵੈ-ਮ੍ਰਿਤਿਊ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਆਏ ਪਾਰਸ਼ਦ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 32
तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगु: । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ॥ ३२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਐਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ ਜੋ ਯਜ्ञ-ਵਿਘਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
Verse 33
अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ता: सहस्रश: ॥ ३३ ॥
ਅਧਵਰ੍ਯੂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਓਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ‘ਭੁ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਗਣ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ।
Verse 34
तैरलातायुधै: सर्वे प्रमथा: सहगुह्यका: । हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्भिर्ब्रह्मतेजसा ॥ ३४ ॥
ਭੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਅੱਧ-ਸੜੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
Satī is portrayed as torn between two dharmic pulls: loyalty to her husband’s counsel and intense affection for her natal family. Her agitation and repeated wavering indicate inner conflict; ultimately, attachment and grief override discernment, and she goes—only to witness Dakṣa’s public disrespect of Śiva and herself, which becomes the immediate cause of her decisive renunciation.
In the Bhāgavata’s theology, excluding a महान् (great lord/devotee) from yajña reveals that the ritual has become ego-driven rather than God-centered. The omission symbolizes sectarian contempt and the spiritual invalidation of the sacrifice’s purpose—prompting Satī’s condemnation of fruitive ritualism divorced from reverence and devotion.
Satī states a graded dharmic response: if one cannot punish the blasphemer, one should block the ears and leave; if capable, one should forcibly stop the blasphemy. Her intent is to stress the seriousness of insulting the controller of religion and the Lord’s devotee, not to license indiscriminate violence; the narrative then shows consequences unfolding through cosmic, not personal, retribution.
The chapter frames it as yogic departure (yoga-mṛtyu): Satī sits in posture, raises prāṇa through the inner channels, concentrates on the fiery element, and meditates on Śiva’s lotus feet, becoming purified and leaving the body in a blaze generated by meditation. The emphasis is on tapas and yogic mastery, though it is triggered by moral outrage and grief.
The Ṛbhus are a class of empowered demigods manifested through Bhṛgu’s oblations and Yajur-mantras. They embody mantra-śakti and brahma-tejas protecting the sacrificial establishment; they attack Śiva’s attendants and drive them away, intensifying the conflict that will culminate in the larger destruction of Dakṣa’s yajña.