Adhyaya 26

Verse 1

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਧਨੁਧਾਰੀ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤੂਣੀਰ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਰਥ ਪੰਜ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸੀ; ਦੋ ਪਹੀਏ ਤੇ ਇੱਕ ਧੁਰਾ; ਤਿੰਨ ਝੰਡੇ, ਇੱਕ ਲਗਾਮ, ਇੱਕ ਸਾਰਥੀ, ਇੱਕ ਆਸਨ, ਜੂ ਲਈ ਦੋ ਡੰਡੇ, ਪੰਜ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸੱਤ ਢੱਕਣ; ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪੰਜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ। ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਪੰਚਪ੍ਰਸਥ’ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 2

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਧਨੁਧਾਰੀ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਵਚ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਤੂਣੀਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ‘ਪੰਚਪ੍ਰਸਥ’ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਥ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਹੀਏ, ਇੱਕ ਧੁਰਾ, ਤਿੰਨ ਝੰਡੇ, ਇੱਕ ਲਗਾਮ, ਇੱਕ ਸਾਰਥੀ, ਇੱਕ ਆਸਨ, ਜੂਏ ਦੇ ਦੋ ਡੰਡੇ, ਪੰਜ ਹਥਿਆਰ, ਸੱਤ ਢੱਕਣ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸਨ।

Verse 3

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਵਚ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਤੂਣੀਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਨਾਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਪੰਚਪ੍ਰਸਥ’ ਵਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ; ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪਹੀਏ, ਇੱਕ ਧੁਰਾ, ਤਿੰਨ ਝੰਡੇ, ਇੱਕ ਲਗਾਮ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ।

Verse 4

चचार मृगयां तत्र द‍ृप्त आत्तेषुकार्मुक: । विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालस: ॥ ४ ॥

ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮ੍ਰਿਗਯਾ ਦੇ ਵਿਆਸਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਉਸ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 5

आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रह: । न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान् ॥ ५ ॥

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਸੁਰੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤੇ ਬੇਦਰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਬਹੁਤਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

तीर्थेषु प्रतिद‍ृष्टेषु राजा मेध्यान् पशून् वने । यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते ॥ ६ ॥

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਰਾਜਾ ਮਾਸ-ਭੋਜਨ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਯਜ્ઞ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੇਵਲ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ‘ਮੇਧ੍ਯ’ (ਯਜ्ञ-ਯੋਗ) ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਧ ਕਰੇ; ਬਿਨਾ ਲੋੜ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਪਾਬੰਦੀ ਪਸ਼ੂ-ਹੱਤਿਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਰਜ-ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੂਲਖ਼ਰਚੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਸ਼ੂ-ਵਧ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

य एवं कर्म नियतं विद्वान् कुर्वीत मानव: । कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ ७ ॥

ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।

Verse 8

अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते । गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यध: ॥ ८ ॥

ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਮਨਮਾਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਗੁਆ ਕੇ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजै: शिलीमुखै: । विप्लवोऽभूद्दु:खितानां दु:सह: करुणात्मनाम् ॥ ९ ॥

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਬੜੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਮਰ ਗਏ। ਦਿਆਲੂ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।

Verse 10

शशान् वराहान् महिषान् गवयान् रुरुशल्यकान् । मेध्यानन्यांश्च विविधान् विनिघ्नन् श्रममध्यगात् ॥ १० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼, ਸੂਰ, ਮੱਝਾਂ, ਨੀਲਗਾਈ, ਸੇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਦੇ-ਮਾਰਦੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ।

Verse 11

तत: क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । कृतस्‍नानोचिताहार: संविवेश गतक्लम: ॥ ११ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕੀਤੀ।

Verse 12

आत्मानमर्हयां चक्रे धूपालेपस्रगादिभि: । साध्वलङ्कृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मन: ॥ १२ ॥

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਨੇ ਧੂਪ, ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 13

तृप्तो हृष्ट: सुद‍ृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानस: । न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ १३ ॥

ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 14

अन्त:पुरस्त्रियोऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । अपि व: कुशलं रामा: सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ १४ ॥

ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਲਕਣ (ਰਾਣੀ) ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤ ਹੋ?”

Verse 15

न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पद: । यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता । व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञ: को नामासीत दीनवत् ॥ १५ ॥

ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਘਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦੀਆਂ। ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਪਤਿਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਪਹੀਏ ਬਿਨਾਂ ਰਥ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਨਿਕੰਮੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਮੂਰਖ ਬੈਠੇਗਾ?

Verse 16

क्‍व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ १६ ॥

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਲੇ ਸਦਾ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ? ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਧਾਰਦੀ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸੋ।

Verse 17

रामा ऊचु: नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्वय‍वस्यति । भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन् ॥ १७ ॥

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨਰਨਾਥ! ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਕਿਉਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਹਨ! ਵੇਖੋ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਬਿਸਤਰੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਵ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।

Verse 18

नारद उवाच पुरञ्जन: स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ १८ ॥

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿ! ਜਦੋਂ ਪੁਰੰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਧੂਤ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਗ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਉਲਝ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 19

सान्‍त्वयन् श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । प्रेयस्या: स्‍नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ १९ ॥

ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਜਨਿਤ ਰੋਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

Verse 20

अनुनिन्येऽथ शनकैर्वीरोऽनुनयकोविद: । पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥ २० ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਵੀਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨ ਛੂਹੇ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 21

पुरञ्जन उवाच नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्वीश्वरा: शुभे । कृताग:स्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ २१ ॥

ਪੁਰੰਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੁਭੇ, ਸੋਹਣੀਏ! ਜਦੋਂ ਮਾਲਕ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਲਏ ਪਰ ਉਸਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ-ਦੰਡ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਾਲਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨੌਕਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਕ੍ਰਿਤ-ਪੁਣ੍ਯ, ਅਰਥਾਤ ਅਭਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

परमोऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पित: । बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षण: ॥ २२ ॥

ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਮਾਲਕ ਜਦੋਂ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਡਾਂਟ-ਡੰਡ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੀ ਸਧਾਰਨਾ ਹੈ।

Verse 23

सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्‌वनुरागभार व्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं न: स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ २३ ॥

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਠਹਿਰ ਕੇ ਖਿੜਦੀ ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ-ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਨੀਲੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉੱਚਾ ਨੱਕ—ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ; ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।

Verse 24

तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि योऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्या- मन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ २४ ॥

ਹੇ ਵੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੁਰਰਿਪੁ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।

Verse 25

वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीममविमृष्टमपेतरागम् । पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ २५ ॥

ਪ੍ਰਿਯੇ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਤਿਲਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਲਾ, ਉਦਾਸ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ, ਬਿਨਾ ਸਿੰਗਾਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਸਤਨ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠ ਕੁੰਕੁਮ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੇਖੇ।

Verse 26

तन्मे प्रसीद सुहृद: कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेग विस्रस्तपौंस्‍नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ २६ ॥

ਹੇ ਰਾਣੀ, ਪਾਪੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਅਧੀਨ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਹਲ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਕਾਮਾਤੁਰ ਵੀ ਹਾਂ; ਕਿਹੜੀ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਾਮਾਕੁਲ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇਗੀ?