Adhyaya 25
Nārada Instructs Prācīnabarhiṣat: The Purañjana Narrative Begins (City of Nine Gates)
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਚੇਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ-ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸਤ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਰਸਮੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਕੇ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਕਰਮਫਲ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਜਾਗੇ। ਆਤਮ-ਤੱਤਵ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਲਈ ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪਕ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਮਿੱਤਰ ਅਵਿਜ्ञਾਤ ਦੀ। ਪੁਰੰਜਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਨੌ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੇਠ ਇਕ ਮੋਹਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀ ਭੋਗ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੇਹ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ-ਮਨ-ਪ੍ਰਾਣ-ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਕ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਨੁਕਰਨ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਕੈਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच इति सन्दिश्य भगवान् बार्हिषदैरभिपूजित: । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हर: ॥ १ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਿਸਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ। ਰਾਜਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 2
रुद्रगीतं भगवत: स्तोत्रं सर्वे प्रचेतस: । जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वर्षाणामयुतं जले ॥ २ ॥
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਿਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 3
प्राचीनबर्हिषं क्षत्त: कर्मस्वासक्तमानसम् । नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञ: कृपालु: प्रत्यबोधयत् ॥ ३ ॥
ਹੇ ਖੱਤ੍ਹਾ! ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ਼ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਧਿਆਤਮ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।
Verse 4
श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणात्मन ईहसे । दु:खहानि: सुखावाप्ति: श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ ४ ॥
ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
Verse 5
राजोवाच न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधी: । ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभि: ॥ ५ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਨਾਰਦ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਕਰਮ-ਫਲ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
Verse 6
गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधी: । न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्त्मसु ॥ ६ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਝੂਠੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਲਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ। ਉਹ ਮੂਰਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 7
नारद उवाच भो भो: प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताञ्जीवसङ्घान्निर्घृणेन सहस्रश: ॥ ७ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
Verse 8
एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव । सम्परेतम् अय:कूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यव: ॥ ८ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਜੁਲਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਮਰਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੇਦਣਗੇ।
Verse 9
अत्र ते कथयिष्येऽमुमितिहासं पुरातनम् । पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ ९ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਾਰੇ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
Verse 10
आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् बृहच्छ्रवा: । तस्याविज्ञातनामासीत्सखाविज्ञातचेष्टित: ॥ १० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਜਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸਦਾ ‘ਅਵਿਜ्ञਾਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 11
सोऽन्वेषमाण: शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभु: । नानुरूपं यदाविन्ददभूत्स विमना इव ॥ ११ ॥
ਉਹ ਯੋਗ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਭਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਨ ਮੁਤਾਬਕ ਥਾਂ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਉਦਾਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 12
न साधु मेने ता: सर्वा भूतले यावती: पुर: । कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ १२ ॥
ਇੰਦ੍ਰੀ ਭੋਗ ਦੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ; ਹਰ ਥਾਂ ਘਾਟ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
Verse 13
स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु । ददर्श नवभिर्द्वार्भि: पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ १३ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 14
प्राकारोपवनाट्टालपरिखैरक्षतोरणै: । स्वर्णरौप्यायसै: शृङ्गै: सङ्कुलां सर्वतो गृहै: ॥ १४ ॥
ਉਹ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਅੱਟਾਲਿਕਾਂ, ਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਹਰ ਥਾਂ ਘਰ ਹੀ ਘਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 15
नीलस्फटिकवैदूर्यमुक्तामरकतारुणै: । क्लृप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ १५ ॥
ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਨੀਲਮ, ਸਫਟਿਕ, ਵੈਦੂਰਯ, ਮੋਤੀ, ਪੰਨਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਾਣਿਕ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।
Verse 16
सभाचत्वररथ्याभिराक्रीडायतनापणै: । चैत्यध्वजपताकाभिर्युक्तां विद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥
ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭਾ-ਘਰ, ਚੌਕ, ਗਲੀਆਂ-ਸੜਕਾਂ, ਖੇਡ-ਥਾਵਾਂ, ਮਦਿਰਾਲੇ, ਜੂਏ ਦੇ ਘਰ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ, ਚੈਤ੍ਯ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਜਾਉਂਦਾ ਸੀ।
Verse 17
पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले । नदद्विहङ्गालिकुलकोलाहलजलाशये ॥ १७ ॥
ਨਗਰੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਚਹਚਹਾਹਟ ਤੇ ਗੂੰਜ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
Verse 18
हिमनिर्झरविप्रुष्मत्कुसुमाकरवायुना । चलत्प्रवालविटपनलिनीतटसम्पदि ॥ १८ ॥
ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਫੁਹਾਰ ਦੇ ਜਲਕਣ ਵਸੰਤ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਮੂੰਗੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੋਮਲ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਿਲਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨਮੋਹਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
Verse 19
नानारण्यमृगव्रातैरनाबाधे मुनिव्रतै: । आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितै: ॥ १९ ॥
ਉਸ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮੁਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਹਿੰਸਕ ਤੇ ਨਿਰਇਰਖਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉੱਪਰੋਂ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਐਸੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਪੰਥੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ।
Verse 20
यदृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । भृत्यैर्दशभिरायान्तीमेकैकशतनायकै: ॥ २० ॥
ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉੱਥੇ ਟਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਸੇਵਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।
Verse 21
पञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वत: । अन्वेषमाणामृषभमप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ २१ ॥
ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਨ ਵਰਗਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ; ਕਾਮਰੂਪਣੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਯੋਗ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।
Verse 22
सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् । समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ २२ ॥
ਉਸਦੀ ਨੱਕ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਸੁਡੌਲ ਸਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 23
पिशङ्गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् । पद्भ्यां क्वणद्भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ २३ ॥
ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਅਤੇ ਨਿਤੰਬ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ। ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਸਦੇ ਨੂਪੁਰ ਝੰਕਾਰਦੇ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਦੇਵਾਂਗਨਾ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 24
स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ । वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ २४ ॥
ਉਹ ਗਜਗਾਮਿਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾੜੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਯੌਵਨ-ਪ੍ਰਗਟ, ਸਮਾਨ ਗੋਲ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਸਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 25
तामाह ललितं वीर: सव्रीडस्मितशोभनाम् । स्निग्धेनापाङ्गपुङ्खेन स्पृष्ट: प्रेमोद्भ्रमद्भ्रुवा ॥ २५ ॥
ਵੀਰ ਪੁਰੰਜਨ ਨੇ ਲਾਜ਼ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਨੇਹੀ ਕਟਾਖ਼ ਦੇ ਤੀਰ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 26
का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुत: सति । इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ २६ ॥
ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਭੀਰੂ! ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦਾ ਤੇਰਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਦੱਸ।
Verse 27
क एतेऽनुपथा ये त एकादश महाभटा: । एता वा ललना: सुभ्रु कोऽयं तेऽहि: पुर:सर: ॥ २७ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀਏ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਅਤੇ ਇਹ ਦਸ ਖਾਸ ਸੇਵਕ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੱਪ ਕੌਣ ਹੈ?
Verse 28
त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने । त्वदङ्घ्रिकामाप्तसमस्तकामं क्व पद्मकोश: पतित: कराग्रात् ॥ २८ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਭਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਨੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਜੋ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਪਤਿਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਿਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨਹੀਂ; ਦੱਸ, ਉਹ ਕਮਲ ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗਿਆ ਜਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਟ ਆਈ?
Verse 29
नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक् पुरीमिमां वीरवरेण साकम् । अर्हस्यलङ्कर्तुमदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੱਸੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾ; ਜਾਣ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਵੀਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।
Verse 30
यदेष मापाङ्गविखण्डितेन्द्रियं सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्भ्रुवा । त्वयोपसृष्टो भगवान्मनोभव: प्रबाधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३० ॥
ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਕਟਾਖ਼ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਰ ਕਾਮ-ਰਸ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਸ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਨੋਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।
Verse 31
त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् । उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਟਕਦੇ ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਏ, ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ ਦੇ।
Verse 32
नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् । अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ ३२ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰੰਜਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਉਹ ਵੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਮੰਨ ਗਈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
Verse 33
न विदाम वयं सम्यक्कर्तारं पुरुषर्षभ । आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ ३३ ॥
ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣਾ, ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਮੂਲ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।
Verse 34
इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न तत: परम् । येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मन: ॥ ३४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਮੂਰਖ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
Verse 35
एते सखाय: सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद । सुप्तायां मयि जागर्ति नागोऽयं पालयन् पुरीम् ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੱਜਣ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਪ (ਪ੍ਰਾਣ), ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ।
Verse 36
दिष्ट्यागतोऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामानभीप्ससे । उद्वहिष्यामि तांस्तेऽहं स्वबन्धुभिररिन्दम ॥ ३६ ॥
ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ।
Verse 37
इमां त्वमधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो । मयोपनीतान् गृह्णान: कामभोगान् शतं समा: ॥ ३७ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰੀ ਰਸ ਮਾਣ ਸਕੋ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੰਦਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 38
कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् । असम्परायाभिमुखमश्वस्तनविदं पशुम् ॥ ३८ ॥
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਕਾਮ-ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ? ਅਜਿਹੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰੀ ਰਸ ਮਾਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Verse 39
धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दोऽमृतं यश: । लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदु: ॥ ३९ ॥
ਇਸਤ੍ਰੀ ਬੋਲੀ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਸੁਖ ਦੇ ਅਨੇਕ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖ ਕੇਵਲੀ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
Verse 40
पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानामात्मनश्च ह । क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्गृहाश्रम: ॥ ४० ॥
ਇਸਤ੍ਰੀ ਬੋਲੀ—ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਭਵ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈ; ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।
Verse 41
का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । न वृणीत प्रियं प्राप्तं मादृशी त्वादृशं पतिम् ॥ ४१ ॥
ਹੇ ਵੀਰ! ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਾ ਸਵੀਕਾਰੇਗਾ? ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵਰਵੇ?
Verse 42
कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयो: स्त्रिया न सज्जेद्भुजयोर्महाभुज । योऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ ४२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ! ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮਨ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਖਿੱਚੇ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭੋਗ-ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੇਰੀ ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨਾਥ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਸਾਡੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 43
नारद उवाच इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथ: । तां प्रविश्य पुरीं राजन्मुमुदाते शतं समा: ॥ ४३ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪਰਸਪਰ ਸਮਝ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ।
Verse 44
उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकै: । क्रीडन् परिवृत: स्त्रीभिर्ह्रदिनीमाविशच्छुचौ ॥ ४४ ॥
ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਗਾਇਕ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗਰਮੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਠੰਢੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 45
सप्तोपरि कृता द्वार: पुरस्तस्यास्तु द्वे अध: । पृथग्विषयगत्यर्थं तस्यां य: कश्चनेश्वर: ॥ ४५ ॥
ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ—ਸੱਤ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਦੋ ਹੇਠਾਂ ਭੂਗਰਭ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਹ ਬਣੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਹੀ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 46
पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ ४६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 47
खद्योताविर्मुखी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सख: ॥ ४७ ॥
ਖਦ੍ਯੋਤਾ ਅਤੇ ਆਵਿਰਮੁਖੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਾ ਦ੍ਯੁਮਾਨ ਨਾਮਕ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਭ੍ਰਾਜਿਤ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 48
नलिनी नालिनी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ ४८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਲਿਨੀ ਅਤੇ ਨਾਲਿਨੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਾ ਅਵਧੂਤ ਨਾਮਕ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਸੌਰਭ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 49
मुख्या नाम पुरस्ताद् द्वास्तयापणबहूदनौ । विषयौ याति पुरराड्रसज्ञविपणान्वित: ॥ ४९ ॥
ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਪੰਜਵਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ‘ਮੁਖਿਆ’ (ਮੁੱਖ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਰਸਜ੍ਞ ਅਤੇ ਵਿਪਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੂਦਨ ਅਤੇ ਆਪਣ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 50
पितृहूर्नृप पुर्या द्वार्दक्षिणेन पुरञ्जन: । राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५० ॥
ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ‘ਪਿਤ੍ਰਹੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਧਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣ-ਪੰਚਾਲ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 51
देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जन: । राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५१ ॥
ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ‘ਦੇਵਹੂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਧਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਪੰਚਾਲ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 52
आसुरी नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वित: ॥ ५२ ॥
ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ‘ਆਸੁਰੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੁਰਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਾਮਕ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 53
निऋर्तिर्नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वित: ॥ ५३ ॥
ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ‘ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਲੁਬਧਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਸ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 54
अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ॥ ५४ ॥
ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਾਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਅੰਨ੍ਹੇ ਸਨ। ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਜਾ ਪੁਰੰਜਨ ਦੁર્ભਾਗੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਜਾ ਕੇ ਕਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 55
स यर्ह्यन्त:पुरगतो विषूचीनसमन्वित: । मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्भवम् ॥ ५५ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵਿਸੂਚੀਨ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਕ—ਮਨ—ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮੋਹ, ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੀ ਸੀ।
Verse 56
एवं कर्मसु संसक्त: कामात्मा वञ्चितोऽबुध: । महिषी यद्यदीहेत तत्तदेवान्ववर्तत ॥ ५६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਅਬੁੱਧ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਭੌਤਿਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਉਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 57
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀ, ਪੁਰੰਜਨ ਵੀ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਪੀਂਦਾ। ਉਹ ਖਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖਾਂਦਾ; ਉਹ ਚਬਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚਬਾਂਦਾ। ਉਹ ਗਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਗਾਂਦਾ; ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੋਂਦਾ, ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹੱਸਦਾ; ਉਹ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਬੋਲਦਾ। ਉਹ ਦੌੜਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੌੜਦਾ; ਉਹ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਲੇਟਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਾਲ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਬੈਠਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬੈਠਦਾ। ਉਹ ਸੁਣਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੁਣਦਾ; ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵੇਖਦਾ; ਉਹ ਸੁੰਘਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੁੰਘਦਾ; ਉਹ ਛੁਹੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਛੁਹੰਦਾ। ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਜਦੋਂ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸੋਗ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ।
Verse 58
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀ, ਪੁਰੰਜਨ ਵੀ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਪੀਂਦਾ। ਉਹ ਖਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖਾਂਦਾ; ਉਹ ਚਬਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚਬਾਂਦਾ। ਉਹ ਗਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਗਾਂਦਾ; ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੋਂਦਾ, ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹੱਸਦਾ; ਉਹ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਬੋਲਦਾ। ਉਹ ਦੌੜਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੌੜਦਾ; ਉਹ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਲੇਟਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਾਲ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਬੈਠਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬੈਠਦਾ। ਉਹ ਸੁਣਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੁਣਦਾ; ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵੇਖਦਾ; ਉਹ ਸੁੰਘਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੁੰਘਦਾ; ਉਹ ਛੁਹੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਛੁਹੰਦਾ। ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਜਦੋਂ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸੋਗ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ।
Verse 59
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦੀ, ਤਦੋਂ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਵੀ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪੀਂਦਾ। ਰਾਣੀ ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ, ਚਬਾਉਂਦੀ, ਗਾਉਂਦੀ, ਰੋਂਦੀ, ਹੱਸਦੀ ਜਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ, ਰਾਜਾ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਦਾ। ਰਾਣੀ ਚੱਲਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ; ਉਹ ਰੁਕਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੁਕਦਾ; ਉਹ ਸੈਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਾਲ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਬੈਠਦੀ, ਸੁਣਦੀ, ਵੇਖਦੀ, ਸੁੰਘਦੀ ਜਾਂ ਛੁਹੰਦੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ। ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
Verse 60
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
ਰਾਣੀ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੀ—ਮਦਿਰਾ ਪੀਣਾ, ਖਾਣਾ, ਚਬਾਉਣਾ, ਗਾਉਣਾ, ਰੋਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਬੋਲਣਾ, ਦੌੜਣਾ, ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣਾ, ਲੇਟਣਾ, ਬੈਠਣਾ, ਸੁਣਣਾ, ਵੇਖਣਾ, ਸੁੰਘਣਾ ਜਾਂ ਛੁਹਣਾ—ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਕੇ ਓਹੀ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ।
Verse 61
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਜਨ ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ।
Verse 62
विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चित: । नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञ: क्लैब्यात्क्रीडामृगो यथा ॥ ६२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਜਨ ਰਾਜਾ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਚਾਹ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਨੱਚਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Nārada targets the king’s kāmya orientation—rituals performed for results rather than for Bhagavān—and highlights their हिंसा (violence) and karmic backlash. The vision of sacrificed animals awaiting revenge dramatizes the doctrine of karma: even religiously framed action can bind when driven by desire, cruelty, or ego, whereas true dharma culminates in ātma-jñāna and devotion.
Avijñāta signifies the unknowable controller within worldly perception—often explained in the tradition as Paramātmā (the indwelling Lord) whose guidance is present yet not recognized by the materially absorbed jīva. The name underscores that without spiritual knowledge, the soul cannot properly interpret the divine witness and director accompanying it through embodied life.
The ‘city of nine gates’ (nava-dvāra-purī) denotes the human body with its primary openings through which consciousness engages the world. The allegory teaches that when the soul (Purañjana) identifies with this city and accepts sense gratification as life’s aim, it becomes governed by the mind, senses, and prāṇa, losing autonomy and forgetting its spiritual purpose.
She represents the allure of material enjoyment and household entanglement—often mapped to buddhi/pravṛtti that promises happiness through sense life—while the five-hooded serpent commonly indicates prāṇa (life-air) or the vital force sustaining the body. Together they portray how embodied life is maintained and defended while simultaneously pulling the jīva into deeper identification and dependence.