Adhyaya 21
Pṛthu Mahārāja’s Homecoming, Sacrificial Assembly, and Instruction on Devotional Kingship
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪૃਥੁ ਮਹਾਰਾਜ ਭव्य ਮੰਗਲ-ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਵਿਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਐਸ਼ਵਰਯ ਵਿਚ ਵੀ ਵੈਰਾਗ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜਧਰਮ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਗੰਗਾ–ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਕਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਪૃਥੁ ਵਿਧੀ-ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਭ ਰਾਜਰੂਪ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਸਭਾ ਵਿਚ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਫਲ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਨੂੰ ਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਗ-ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਭਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਤਗੁਣੀ ਪੁੱਤਰ ਪਾਪੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਦੀ ਯਜ੍ਞ ਕਥਾ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच । मौक्तिकैः कुसुम-स्रग्भिर् दुकूलैः स्वर्ण-तोरणैः महासुरभिभिर् धूपैः मण्डितं तत्र तत्र वाइ ॥ १ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਦੁਰ! ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਮੋਤੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 2
चन्दनागुरुतोयार्द्ररथ्याचत्वरमार्गवत् । पुष्पाक्षतफलैस्तोक्मैर्लाजैरर्चिर्भिरर्चितम् ॥ २ ॥
ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ। ਫੁੱਲ, ਅਖਤ, ਅਖੰਡ ਫਲ, ਲਾਜ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਸੇ ਮੰਗਲ ਸਜਾਵਟ ਸੀ।
Verse 3
सवृन्दै: कदलीस्तम्भै: पूगपोतै: परिष्कृतम् । तरुपल्लवमालाभि: सर्वत: समलङ्कृतम् ॥ ३ ॥
ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਕੇਲੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਚੌਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
Verse 4
प्रजास्तं दीपबलिभि: सम्भृताशेषमङ्गलै: । अभीयुर्मृष्टकन्याश्च मृष्टकुण्डलमण्डिता: ॥ ४ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀਵੇ, ਫੁੱਲ, ਦਹੀਂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਪਦਾਰਥ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਆਈ। ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵੀ ਝੰਕਾਰਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈਆਂ।
Verse 5
शङ्खदुन्दुभिघोषेण ब्रह्मघोषेण चर्त्विजाम् । विवेश भवनं वीर: स्तूयमानो गतस्मय: ॥ ५ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੂਤ ਆਦਿ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਨੇ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।
Verse 6
पूजित: पूजयामास तत्र तत्र महायशा: । पौराञ्जानपदांस्तांस्तान्प्रीत: प्रियवरप्रद: ॥ ६ ॥
ਆਪ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾ-ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 7
स एवमादीन्यनवद्यचेष्टित: कर्माणि भूयांसि महान्महत्तम: । कुर्वन् शशासावनिमण्डलं यश: स्फीतं निधायारुरुहे परं पदम् ॥ ७ ॥
ਪ੍ਰਿਥੂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਦੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਕੀਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ—ਪਰਮ ਪਦ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 8
सूत उवाच तदादिराजस्य यशो विजृम्भितं गुणैरशेषैर्गुणवत्सभाजितम् । क्षत्ता महाभागवत: सदस्पते कौषारविं प्राह गृणन्तमर्चयन् ॥ ८ ॥
ਸੂਤ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ! ਆਦਿ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਉਹ ਕੀਰਤੀ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸੀ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾ ਭਾਗਵਤ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਾਰਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 9
विदुर उवाच सोऽभिषिक्त: पृथुर्विप्रैर्लब्धाशेषसुरार्हण: । बिभ्रत् स वैष्णवं तेजो बाह्वोर्याभ्यां दुदोह गाम् ॥ ९ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥੂ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਤੇਜ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦੋਹਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕੀਤਾ।
Verse 10
को न्वस्य कीर्तिं न शृणोत्यभिज्ञो यद्विक्रमोच्छिष्टमशेषभूपा: । लोका: सपाला उपजीवन्ति काम- मद्यापि तन्मे वद कर्म शुद्धम् ॥ १० ॥
ਇੰਨੇ ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਕੌਣ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਗਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਹੋਰ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 11
मैत्रेय उवाच गङ्गायमुनयोर्नद्योरन्तरा क्षेत्रमावसन् । आरब्धानेव बुभुजे भोगान् पुण्यजिहासया ॥ ११ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਦੁਰ! ਪ੍ਰਿਥੂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਐਸ਼ਵਰਯਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਨਿਯਤ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 12
सर्वत्रास्खलितादेश: सप्तद्वीपैकदण्डधृक् । अन्यत्र ब्राह्मणकुलादन्यत्राच्युतगोत्रत: ॥ १२ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹਰ ਥਾਂ ਅਟੱਲ ਸੀ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਾਧੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ-ਗੋਤ੍ਰਜ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹੀ ਲੰਘ ਸਕਦੇ ਸਨ।
Verse 13
एकदासीन्महासत्रदीक्षा तत्र दिवौकसाम् । समाजो ब्रह्मर्षीणां च राजर्षीणां च सत्तम ॥ १३ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਨੇ ਮਹਾਸਤ੍ਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲਈ। ਉੱਥੇ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਰਾਜੇ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 14
तस्मिन्नर्हत्सु सर्वेषु स्वर्चितेषु यथार्हत: । उत्थित: सदसो मध्ये ताराणामुडुराडिव ॥ १४ ॥
ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਆਦਰਨੀਯ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਦ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਚੰਦ ਉਗ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।
Verse 15
प्रांशु: पीनायतभुजो गौर: कञ्जारुणेक्षण: । सुनास: सुमुख: सौम्य: पीनांस: सुद्विजस्मित: ॥ १५ ॥
ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੰਮਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਰੰਗ ਗੌਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਅਰੁਣ ਸਨ। ਨੱਕ ਸਿੱਧਾ, ਚਿਹਰਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਭਾਉ ਗੰਭੀਰ; ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 16
व्यूढवक्षा बृहच्छ्रोणिर्वलिवल्गुदलोदर: । आवर्तनाभिरोजस्वी काञ्चनोरुरुदग्रपात् ॥ १६ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਬਹੁਤ ਚੌੜੀ ਸੀ, ਕਮਰ ਮੋਟੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਬਰਗਦ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਘੁੰਮਾਵਦਾਰ ਸੀ, ਜੰਘਾਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਭਾਗ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 17
सूक्ष्मवक्रासितस्निग्धमूर्धज: कम्बुकन्धर: । महाधने दुकूलाग्र्ये परिधायोपवीय च ॥ १७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ, ਕਾਲੇ, ਚਿਕਣੇ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਸਨ; ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸਜੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਧੋਤੀ ਅਤੇ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸੀ।
Verse 18
व्यञ्जिताशेषगात्रश्रीर्नियमे न्यस्तभूषण: । कृष्णाजिनधर: श्रीमान् कुशपाणि:कृतोचित: ॥ १८ ॥
ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅਤੇ ਉਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਛੱਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਨਿਭਾਏ।
Verse 19
शिशिरस्निग्धताराक्ष: समैक्षत समन्तत: । ऊचिवानिदमुर्वीश: सद: संहर्षयन्निव ॥ १९ ॥
ਸਭਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪૃਥੂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਚੌਫੇਰੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਓਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
Verse 20
चारु चित्रपदं श्लक्ष्णं मृष्टं गूढमविक्लवम् । सर्वेषामुपकारार्थं तदा अनुवदन्निव ॥ २० ॥
ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਰੂਪਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਸੀ; ਸ਼ਬਦ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 21
राजोवाच सभ्या: शृणुत भद्रं व: साधवो य इहागता: । सत्सु जिज्ञासुभिर्धर्ममावेद्यं स्वमनीषितम् ॥ २१ ॥
ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਸਭਾ ਦੇ ਸੱਜਣੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ! ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਿਗਿਆਸੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 22
अहं दण्डधरो राजा प्रजानामिह योजित: । रक्षिता वृत्तिद: स्वेषु सेतुषु स्थापिता पृथक् ॥ २२ ॥
ਪ੍ਰਿਥੂ ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ—ਮੈਂ ਦੰਡਧਾਰੀ ਰਾਜਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਲਗਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 23
तस्य मे तदनुष्ठानाद्यानाहुर्ब्रह्मवादिन: । लोका: स्यु: कामसन्दोहा यस्य तुष्यति दिष्टदृक् ॥ २३ ॥
ਪ੍ਰਿਥੂ ਮਹਾਰਾਜ ਬੋਲੇ—ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਭਾਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 24
य उद्धरेत्करं राजा प्रजा धर्मेष्वशिक्षयन् । प्रजानां शमलं भुङ्क्ते भगं च स्वं जहाति स: ॥ २४ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਰ ਤੇ ਸ਼ੁਲਕ ਵਸੂਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
Verse 25
तत् प्रजा भर्तृपिण्डार्थं स्वार्थमेवानसूयव: । कुरुताधोक्षजधियस्तर्हि मेऽनुग्रह: कृत: ॥ २५ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਜਨੋ, ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਰਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਧੋਖਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਰੱਖੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 26
यूयं तदनुमोदध्वं पितृदेवर्षयोऽमला: । कर्तु: शास्तुरनुज्ञातुस्तुल्यं यत्प्रेत्य तत्फलम् ॥ २६ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ-ਹਿਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕਰਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕ—ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
अस्ति यज्ञपतिर्नाम केषाञ्चिदर्हसत्तमा: । इहामुत्र च लक्ष्यन्ते ज्योत्स्नावत्य: क्वचिद्भुव: ॥ २७ ॥
ਹੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸੱਜਣੋ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞਪਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
Verse 28
मनोरुत्तानपादस्य ध्रुवस्यापि महीपते: । प्रियव्रतस्य राजर्षेरङ्गस्यास्मत्पितु: पितु: ॥ २८ ॥ ईदृशानामथान्येषामजस्य च भवस्य च । प्रह्लादस्य बलेश्चापि कृत्यमस्ति गदाभृता ॥ २९ ॥
ਮਨੂ, ਉੱਤਾਨਪਾਦ, ਮਹਾਰਾਜ ਧ੍ਰੁਵ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਅੰਗ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
मनोरुत्तानपादस्य ध्रुवस्यापि महीपते: । प्रियव्रतस्य राजर्षेरङ्गस्यास्मत्पितु: पितु: ॥ २८ ॥ ईदृशानामथान्येषामजस्य च भवस्य च । प्रह्लादस्य बलेश्चापि कृत्यमस्ति गदाभृता ॥ २९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਅਤੇ ਬਲੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 30
दौहित्रादीनृते मृत्यो: शोच्यान् धर्मविमोहितान् । वर्गस्वर्गापवर्गाणां प्रायेणैकात्म्यहेतुना ॥ ३० ॥
ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਦੌਹਿਤ੍ਰ ਵੇਣ ਵਰਗੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਚਨੀਯ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਉੱਨਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ—ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਪੁਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
Verse 31
यत्पादसेवाभिरुचिस्तपस्विना- मशेषजन्मोपचितं मलं धिय: । सद्य: क्षिणोत्यन्वहमेधती सती यथा पदाङ्गुष्ठविनि:सृता सरित् ॥ ३१ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਮੈਲ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਗੰਗਾ ਤਤਕਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਭਕਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 32
विनिर्धुताशेषमनोमल: पुमा- नसङ्गविज्ञानविशेषवीर्यवान् । यदङ्घ्रिमूले कृतकेतन: पुन- र्न संसृतिं क्लेशवहां प्रपद्यते ॥ ३२ ॥
ਜੋ ਭਗਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਮੂਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 33
तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभि- र्मनोवच:कायगुणै: स्वकर्मभि: । अमायिन: कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धय: ॥ ३३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਨ, ਬਾਣੀ, ਸਰੀਰ, ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਕਪਟ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਤਦ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 34
असाविहानेकगुणोऽगुणोऽध्वर: पृथग्विधद्रव्यगुणक्रियोक्तिभि: । सम्पद्यतेऽर्थाशयलिङ्गनामभि- र्विशुद्धविज्ञानघन: स्वरूपत: ॥ ३४ ॥
ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ-ਚੇਤਨ ਘਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਲਿਪਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਗੁਣ, ਕਰਿਆ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯੱਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਯੱਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਭੋਗਤਾ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਹੈ।
Verse 35
प्रधानकालाशयधर्मसङ्ग्रहे शरीर एष प्रतिपद्य चेतनाम् । क्रियाफलत्वेन विभुर्विभाव्यते यथानलो दारुषु तद्गुणात्मक: ॥ ३५ ॥
ਪ੍ਰਧਾਨ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ), ਕਾਲ, ਆਸ਼ਯ (ਵਾਸਨਾ) ਅਤੇ ਧਰਮ (ਕਰਮ) ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਭਗਵਾਨ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਕਰਿਆ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੋ ਅੱਗ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੇ ਪਰਿਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਹੈ।
Verse 36
अहो ममामी वितरन्त्यनुग्रहं हरिं गुरुं यज्ञभुजामधीश्वरम् । स्वधर्मयोगेन यजन्ति मामका निरन्तरं क्षोणितले दृढव्रता: ॥ ३६ ॥
ਅਹੋ! ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਤੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਵੀ। ਹੇ ਮੇਰੇ ਨਾਗਰਿਕੋ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ।
Verse 37
मा जातु तेज: प्रभवेन्महर्द्धिभि- स्तितिक्षया तपसा विद्यया च । देदीप्यमानेऽजितदेवतानां कुले स्वयं राजकुलाद् द्विजानाम् ॥ ३७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਤਪੱਸਿਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਵਰਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਭੌਤਿਕ ਦਬਦਬਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਣਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 38
ब्रह्मण्यदेव: पुरुष: पुरातनो नित्यं हरिर्यच्चरणाभिवन्दनात् । अवाप लक्ष्मीमनपायिनीं यशो जगत्पवित्रं च महत्तमाग्रणी: ॥ ३८ ॥
ਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯਦੇਵ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਹਰਿ—ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ—ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਟੱਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 39
यत्सेवयाशेषगुहाशय: स्वराड् विप्रप्रियस्तुष्यति काममीश्वर: । तदेव तद्धर्मपरैर्विनीतै: सर्वात्मना ब्रह्मकुलं निषेव्यताम् ॥ ३९ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕੁਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 40
पुमाँल्लभेतानतिवेलमात्मन: प्रसीदतोऽत्यन्तशमं स्वत: स्वयम् । यन्नित्यसम्बन्धनिषेवया तत: परं किमत्रास्ति मुखं हविर्भुजाम् ॥ ४० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭੋਗਤਾ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
अश्नात्यनन्त: खलु तत्त्वकोविदै: श्रद्धाहुतं यन्मुख इज्यनामभि: । न वै तथा चेतनया बहिष्कृते हुताशने पारमहंस्यपर्यगु: ॥ ४१ ॥
ਅਨੰਤ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿੰਨਾ ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਅਰਪਿਤ ਭੋਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਉਹ ਭਗਤ-ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
Verse 42
यद्ब्रह्म नित्यं विरजं सनातनं श्रद्धातपोमङ्गलमौनसंयमै: । समाधिना बिभ्रति हार्थदृष्टये यत्रेदमादर्श इवावभासते ॥ ४२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਅਤੀਤ ਅਵਸਥਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੇਦ-ਵਿਧਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਪ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਮਨ ਸੰਯਮ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਅਰਥ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਲਕਸ਼ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 43
तेषामहं पादसरोजरेणु- मार्या वहेयाधिकिरीटमायु: । यं नित्यदा बिभ्रत आशु पापं नश्यत्यमुं सर्वगुणा भजन्ति ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਆਦਰਨੀਯੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮਕੁਟ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਧੂੜ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੇਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 44
गुणायनं शीलधनं कृतज्ञं वृद्धाश्रयं संवृणतेऽनु सम्पद: । प्रसीदतां ब्रह्मकुलं गवां च जनार्दन: सानुचरश्च मह्यम् ॥ ४४ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਕੇਵਲ ਸਦਾਚਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਆਪ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਨਾਰਦਨ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗ, ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
Verse 45
मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं पितृदेवद्विजातय: । तुष्टुवुर्हृष्टमनस: साधुवादेन साधव: ॥ ४५ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਦੇ ਇੰਨੇ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸਾਧੂ-ਜਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਦਵਾਦ ਤੇ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 46
पुत्रेण जयते लोकानिति सत्यवती श्रुति: । ब्रह्मदण्डहत: पापो यद्वेनोऽत्यतरत्तम: ॥ ४६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ‘ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ’—ਇਹ ਵੇਦਿਕ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ-ਰੂਪੀ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਵੇਨੋ ਨਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 47
हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तम: । विविक्षुरत्यगात्सूनो: प्रह्लादस्यानुभावत: ॥ ४७ ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਨਰਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ; ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਭਗਵਦਧਾਮ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 48
वीरवर्य पित: पृथ्व्या: समा: सञ्जीव शाश्वती: । यस्येदृश्यच्युते भक्ति: सर्वलोकैकभर्तरि ॥ ४८ ॥
ਹੇ ਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪਾਲਕ ਅਚ੍ਯੁਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਕਤੀ ਹੈ।
Verse 49
अहो वयं ह्यद्य पवित्रकीर्ते त्वयैव नाथेन मुकुन्दनाथा: । य उत्तमश्लोकतमस्य विष्णो- र्ब्रह्मण्यदेवस्य कथां व्यनक्ति ॥ ४९ ॥
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਨਾਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯਦੇਵ, ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਕਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Verse 50
नात्यद्भुतमिदं नाथ तवाजीव्यानुशासनम् । प्रजानुरागो महतां प्रकृति: करुणात्मनाम् ॥ ५० ॥
ਹੇ ਨਾਥ, ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਧਰਮ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਮਹਾਪੁਰਖ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ-ਹਿਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Verse 51
अद्य नस्तमस: पारस्त्वयोपासादित: प्रभो । भ्राम्यतां नष्टदृष्टीनां कर्मभिर्दैवसंज्ञितै: ॥ ५१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕਰਮ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਭੁੱਲ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ।
Verse 52
नमो विवृद्धसत्त्वाय पुरुषाय महीयसे । यो ब्रह्म क्षत्रमाविश्य बिभर्तीदं स्वतेजसा ॥ ५२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Frequently Asked Questions
It marks the rājarṣi standard: external opulence and honor do not disturb inner steadiness. The Bhāgavatam uses this to contrast dharmic kingship with ego-driven rule—showing that power and prosperity become spiritually safe only when grounded in detachment and devotion.
Pṛthu teaches that a ruler who merely taxes without educating citizens in dharma becomes liable for their impiety. Moreover, the post-death result is shared among the doer, the director (leader), and the supporter—therefore governance must include moral and devotional guidance, not only administration.
Because the Lord is especially pleased when offerings reach Him through the mouths and blessings of His devotees; He values association and service more than ritual mechanism alone. Thus, honoring brāhmaṇas and Vaiṣṇavas protects society from spiritual offense and turns sacrifice into bhakti rather than mere karma-kāṇḍa.
He appeals to śruti (Vedas) and sadācāra (conduct) of Manu, Uttānapāda, Dhruva, Priyavrata, Aṅga, and also points to the deliverance narratives associated with Prahlāda and Bali—demonstrating that devotion to the Supreme Lord is the consistent conclusion across authorities and histories.