Adhyaya 16
The Sūtas Foretell the Glories and Future Deeds of King Pṛthu
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪૃਥੂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੂਤ/ਬੰਦੀ ਉੱਚੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪૃਥੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਧ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਯਥਾਸਕਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪૃਥੂ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਦਮਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਭਾਗੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਤੇ ਕਰ ਲੈ ਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਵੰਡਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਬਾਫ਼ ਬਣਾਕੇ ਮੀਂਹ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਨਿਰਪੱਖ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਸ਼ਤਰੂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇਗਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਣਗੇ। ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹਨ—ਦਿਗਵਿਜਯ, ਧਰਤੀ ਦਾ ‘ਦੋਹਣ’ ਕਰਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ (ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਘੋੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਸਮੇਤ), ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਾ ਰਾਜ-ਵਿਜਯ ਤੋਂ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪૃਥੁ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗਾਇਕ ਉਸ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਨਿਮਰ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਿਫ਼ਤ ਮੁੜ ਕੀਤੀ।
Verse 2
नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥
ਸੂਤਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋ; ਉਸ ਦੀ ਅਹੇਤੁਕ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਵੇਨ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤੱਥਾਪਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਕਤਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗੌਰਵਮਈ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
Verse 3
अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृतादृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥
ਤੱਥਾਪਿ, ਉਦਾਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕਲਾ-ਅਵਤਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਦੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਅਲੌਕਿਕ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਲਾਘਣਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਬਾਣੀ ਸਦਾ ਅਪੂਰੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ।
Verse 4
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥
ਇਹ ਮਹਾਰਾਜ ਪૃਥੂ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਾਏਗਾ, ਧਰਮ-ਸੇਤੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀਆਂ ਤੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 5
एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਯਥਾਭਾਗ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਏਗਾ।
Verse 6
वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥
ਇਹ ਪૃਥੂ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਭ ਉੱਤੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮਾਨ ਕਿਰਪਾ ਵੰਡੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਕਰ ਲੈ ਕੇ ਲੋੜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 7
तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥
ਵੈਨ੍ਯ ਪૃਥੁ ਰਾਜਾ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਦਇਆਲੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਜਣੇ ਨਿਯਮ ਤੋੜ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅਹੇਤੁਕ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਕੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਲੋਕ-ਰਖਿਅਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇਗਾ।
Verse 8
देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣ, ਤਦ ਇਹ ਨਰਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਹਰੀ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।
Verse 9
आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥
ਇਹ ਪૃਥੁ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਯ ਮੁਖ-ਚੰਦਰ, ਸਨੇਹ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮਨੋਹਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਅਨੁਰਾਗਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਭ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗੀ।
Verse 10
अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥
ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣਗੇ; ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਸਭ ਲਈ ਅਗੋਚਰ ਰਹੇਗਾ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਧਾਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਰੁਣ ਜਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਵਾਂਗ ਆਵ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੇਗਾ।
Verse 11
दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥
ਪૃਥੁ ਰਾਜਾ ਦੁਰਾਸਦ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਸਹ ਹੋਵੇਗਾ। ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਲਈ ਦੂਰ ਵਰਗਾ ਰਹੇਗਾ। ਵੇਨ ਦੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਹ ਅਰਣੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਣਗੇ।
Verse 12
अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥
ਪ੍ਰਿਥੂ ਮਹਾਰਾਜ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਭ ਕਰਮ ਵੇਖ ਸਕਣਗੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇਗਾ। ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਟਸਥ ਰਹੇਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ‑ਬਾਹਰ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੂ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ; ਪਰ ਜੇ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਦੰਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹੇਗਾ।
Verse 14
अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਆਮਾਨਸਾਚਲ (ਆਰਕਟਿਕ) ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਫੈਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿਥੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਅਪਰਤਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਆਮਾਨਸਾਚਲ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਛਾਇਆ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਡੋਲ ਰਹੇਗਾ।
Verse 15
रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਲਵੇਗੀ।
Verse 16
दृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਦਇਆਵਾਨ ਰਹੇਗਾ।
Verse 17
मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮੰਨੇਗਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਸਨੇਹੀ ਪਿਤਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੇਵਕ ਬਣੇਗਾ।
Verse 18
देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨੇਗਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਦਾ ਵਧਾਏਗਾ। ਉਹ ਮੁਕਤ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਬਣੇਗਾ।
Verse 19
अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਕੂਟਸਥ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤਿਆਵੇਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ, ਦਿਸਦੀ ਹੋਈ ਵੀ, ਨਿਰਰਥਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Verse 20
अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਇਕੋ-ਇਕ ਵੀਰ ਅਤੇ ਬੇਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿੱਤ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਏਗਾ।
Verse 21
अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਗਾ, ਤਦ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਦਿ-ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਵਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਭਗਵਾਨ ਵਰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 22
अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥
ਇਹ ਅਧਿਰਾਜ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਰਗਾ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਹੇਗਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਤੋੜ ਕੇ ਭੂਮੀ ਸਮਤਲ ਕਰੇਗਾ।
Verse 23
विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪ ਅਜਗਵ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨੂੰ ਗੱਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਬਣ ਕੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇਗਾ, ਤਦ ਦੈਤ-ਸੁਭਾਉ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਤੇ ਚੋਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਣਗੇ।
Verse 24
एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥
ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰੇਗਾ। ਆਖ਼ਰੀ ਯੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਪੁਰੰਦਰ ਇੰਦਰ ਯੱਗ ਦਾ ਘੋੜਾ ਚੁਰਾ ਲਏਗਾ।
Verse 25
एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪૃਥੂ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਹੇਗਾ।
Verse 27
दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥
ਪ੍ਰਿਥੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਤਦ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਉਣਗੇ।
Frequently Asked Questions
Their statement underscores two Bhāgavata principles: (1) Bhagavān-tattva and His empowered manifestations are ultimately beyond the reach of finite speech, even for celestial intellects; and (2) praise becomes valid when it is śruti-smṛti-sādhu guided—spoken under instruction from realized authorities rather than from ego. Thus, their humility safeguards the glorification from becoming mere rhetoric and frames it as service (kīrtana) aligned with paramparā.
An ideal king is portrayed as simultaneously compassionate and strict: he protects dharma, supports yajña and brāhmaṇical culture, shelters the surrendered, and cares for the poor—yet he also punishes irreligion and theft. He is impartial (punishes even his own son if guilty), administratively intelligent (confidential policies, effective espionage), and welfare-oriented (taxation returned as public benefit), reflecting cosmic order through analogies to the sun, earth, air, and Varuṇa.
It foreshadows a coming conflict that tests the limits of royal ambition and divine hierarchy. The aśvamedha establishes sovereignty, but Indra’s theft introduces envy and rivalry even among devas, setting up later chapters where Pṛthu’s power, restraint, and ultimate orientation toward spiritual instruction are highlighted. The episode functions as narrative tension and as a lesson that even dharmic power must remain subordinate to higher devotional and transcendental aims.
Sanat-kumāra is one of the four Kumāras—primordial sages renowned for jñāna and devotion. His meeting with Pṛthu signals the canto’s shift from external conquest to internal liberation: the ideal ruler culminates not merely in prosperity and order, but in receiving and embodying teachings that grant ānanda beyond material success. This encounter anchors kingship within the Bhāgavata telos—bhakti leading to realization.