Adhyaya 17

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्युक्ता सादिती राजन्स्वभर्त्रा कश्यपेन वै । अन्वतिष्ठद् व्रतमिदं द्वादशाहमतन्द्रिता ॥ १ ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

Verse 2

चिन्तयन्त्येकया बुद्ध्या महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृह्येन्द्रियदुष्टाश्वान्मनसा बुद्धिसारथि: ॥ २ ॥ मनश्चैकाग्रया बुद्ध्या भगवत्यखिलात्मनि । वासुदेवे समाधाय चचार ह पयोव्रतम् ॥ ३ ॥

ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਪੁਰਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰੂਪੀ ਉੱਤਾਵਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਖਿਲਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਪਯੋ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

चिन्तयन्त्येकया बुद्ध्या महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृह्येन्द्रियदुष्टाश्वान्मनसा बुद्धिसारथि: ॥ २ ॥ मनश्चैकाग्रया बुद्ध्या भगवत्यखिलात्मनि । वासुदेवे समाधाय चचार ह पयोव्रतम् ॥ ३ ॥

ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਪੁਰਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰੂਪੀ ਉੱਤਾਵਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਖਿਲਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਪਯੋ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

तस्या: प्रादुरभूत्तात भगवानादिपुरुष: । पीतवासाश्चतुर्बाहु: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ ४ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 5

तं नेत्रगोचरं वीक्ष्य सहसोत्थाय सादरम् । ननाम भुवि कायेन दण्डवत् प्रीतिविह्वला ॥ ५ ॥

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਅਦਿਤੀ ਤੁਰੰਤ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪੈ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 6

सोत्थाय बद्धाञ्जलिरीडितुं स्थिता नोत्सेह आनन्दजलाकुलेक्षणा । बभूव तूष्णीं पुलकाकुलाकृति- स्तद्दर्शनात्युत्सवगात्रवेपथु: ॥ ६ ॥

ਅਦਿਤੀ ਉੱਠ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਛਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਉਤਸਵ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 7

प्रीत्या शनैर्गद्गदया गिरा हरिं तुष्टाव सा देव्यदिति: कुरूद्वह । उद्वीक्षती सा पिबतीव चक्षुषा रमापतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् ॥ ७ ॥

ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦੇਵੀ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਯਜ्ञਪਤੀ ਤੇ ਜਗਤਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 8

श्रीअदितिरुवाच यज्ञेश यज्ञपुरुषाच्युत तीर्थपाद तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय । आपन्नलोकवृजिनोपशमोदयाद्य शं न: कृधीश भगवन्नसि दीननाथ: ॥ ८ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਜ्ञੇਸ਼, ਹੇ ਯਜ्ञਪੁਰੁਸ਼ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਨਾਮ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈਂ—ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰ।

Verse 9

विश्वाय विश्वभवनस्थितिसंयमाय स्वैरं गृहीतपुरुशक्तिगुणाय भूम्ने । स्वस्थाय शश्वदुपबृंहितपूर्णबोध- व्यापादितात्मतमसे हरये नमस्ते ॥ ९ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਹੈਂ; ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ-ਲਯ ਤੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਪੂਰਨ ਬੋਧ ਨਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਮਿਟਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਹਰਿ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 10

आयु: परं वपुरभीष्टमतुल्यलक्ष्मी- र्द्योभूरसा: सकलयोगगुणास्त्रिवर्ग: । ज्ञानं च केवलमनन्त भवन्ति तुष्टात् त्वत्तो नृणां किमु सपत्नजयादिराशी: ॥ १० ॥

ਹੇ ਅਨੰਤ! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਮ ਆਯੁ, ਇੱਛਿਤ ਦੇਹ, ਅਤੁੱਲ ਧਨ-ਵੈਭਵ, ਸਵਰਗ-ਭੂ-ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਭੋਗ, ਤ੍ਰਿਵਰਗ, ਸਭ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੈਰੀ-ਜਿੱਤ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ!

Verse 11

श्रीशुक उवाच अदित्यैवं स्तुतो राजन्भगवान्पुष्करेक्षण: । क्षेत्रज्ञ: सर्वभूतानामिति होवाच भारत ॥ ११ ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਅਦਿਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰਜ੍ਞ (ਅੰਤਰਯਾਮੀ) ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲੇ।

Verse 12

श्रीभगवानुवाच देवमातर्भवत्या मे विज्ञातं चिरकाङ्‌क्षितम् । यत् सपत्नैर्हृतश्रीणां च्यावितानां स्वधामत: ॥ १२ ॥

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵਮਾਤਾ, ਤੇਰੀ ਚਿਰਕਾਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 13

तान्विनिर्जित्य समरे दुर्मदानसुरर्षभान् । प्रतिलब्धजयश्रीभि: पुत्रैरिच्छस्युपासितुम् ॥ १३ ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਜੈ-ਸ਼੍ਰੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 14

इन्द्रज्येष्ठै: स्वतनयैर्हतानां युधि विद्विषाम् । स्त्रियो रुदन्तीरासाद्य द्रष्टुमिच्छसि दु:खिता: ॥ १४ ॥

ਇੰਦਰ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤੇ ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਦੁੱਖ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 15

आत्मजान्सुसमृद्धांस्त्वं प्रत्याहृतयश:श्रिय: । नाकपृष्ठमधिष्ठाय क्रीडतो द्रष्टुमिच्छसि ॥ १५ ॥

ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਐਸ਼ਵਰਜ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ।

Verse 16

प्रायोऽधुना तेऽसुरयूथनाथा अपारणीया इति देवि मे मति: । यत्तेऽनुकूलेश्वरविप्रगुप्ता न विक्रमस्तत्र सुखं ददाति ॥ १६ ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ-ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਜੇਯ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾਲੁ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਲ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 17

अथाप्युपायो मम देवि चिन्त्य: सन्तोषितस्य व्रतचर्यया ते । ममार्चनं नार्हति गन्तुमन्यथा श्रद्धानुरूपं फलहेतुकत्वात् ॥ १७ ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ ਅਦਿਤੀ, ਤੇਰੇ ਵਰਤ-ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 18

त्वयार्चितश्चाहमपत्यगुप्तये पयोव्रतेनानुगुणं समीडित: । स्वांशेन पुत्रत्वमुपेत्य ते सुतान् गोप्तास्मि मारीचतपस्यधिष्ठित: ॥ १८ ॥

ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਪਯੋ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਰੀਚਿ-ਵੰਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 19

उपधाव पतिं भद्रे प्रजापतिमकल्मषम् । मां च भावयती पत्यावेवंरूपमवस्थितम् ॥ १९ ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਕੋਲ ਜਾ। ਪਤੀ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਥਿਤ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਕਰ।

Verse 20

नैतत् परस्मा आख्येयं पृष्टयापि कथञ्चन । सर्वं सम्पद्यते देवि देवगुह्यं सुसंवृतम् ॥ २० ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਦੇਵ-ਗੁਹ੍ਯ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ; ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਦੱਸੀਂ। ਜੋ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

श्रीशुक उवाच एतावदुक्त्वा भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । अदितिर्दुर्लभं लब्ध्वा हरेर्जन्मात्मनि प्रभो: । उपाधावत् पतिं भक्त्या परया कृतकृत्यवत् ॥ २१ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਇਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਕਿ ਹਰੀ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਤੀ ਕੋਲ ਗਈ।

Verse 22

स वै समाधियोगेन कश्यपस्तदबुध्यत । प्रविष्टमात्मनि हरेरंशं ह्यवितथेक्षण: ॥ २२ ॥

ਸਮਾਧੀ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਦੇ ਭੁੱਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 23

सोऽदित्यां वीर्यमाधत्त तपसा चिरसम्भृतम् । समाहितमना राजन्दारुण्यग्निं यथानिल: ॥ २३ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਘਿਸਾਈ ਵਧਾ ਕੇ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਹਿਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਚਿਤ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਾਈ।

Verse 24

अदितेर्धिष्ठितं गर्भं भगवन्तं सनातनम् । हिरण्यगर्भो विज्ञाय समीडे गुह्यनामभि: ॥ २४ ॥

ਜਦੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਹ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।

Verse 25

श्रीब्रह्मोवाच जयोरुगाय भगवन्नुरुक्रम नमोऽस्तु ते । नमो ब्रह्मण्यदेवाय त्रिगुणाय नमो नम: ॥ २५ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਉਰੁਗਾਯ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ! ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 26

नमस्ते पृश्निगर्भाय वेदगर्भाय वेधसे । त्रिनाभाय त्रिपृष्ठाय शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ २६ ॥

ਹੇ ਪೃਸ਼੍ਨਿਗਰਭ, ਹੇ ਵੇਦਗਰਭ, ਹੇ ਵੇਧਸ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ), ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਨਾਭ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪૃਸ਼੍ਠ, ਹੇ ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 27

त्वमादिरन्तो भुवनस्य मध्य- मनन्तशक्तिं पुरुषं यमाहु: । कालो भवानाक्षिपतीश विश्वं स्रोतो यथान्त:पतितं गभीरम् ॥ २७ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ, ਮੱਧ (ਪ੍ਰਕਟਤਾ) ਅਤੇ ਅੰਤ (ਪ੍ਰਲਯ) ਹੋ; ਵੇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਥ! ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਪੱਤੇ-ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਾ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋ।

Verse 28

त्वं वै प्रजानां स्थिरजङ्गमानां प्रजापतीनामसि सम्भविष्णु: । दिवौकसां देव दिवश्‍च्युतानां परायणं नौरिव मज्जतोऽप्सु ॥ २८ ॥

ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਜਨਕ ਹੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਉਤਪੱਤੀਕਰਤਾ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵ! ਸਵਰਗ-ਪਦ ਤੋਂ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਕੋ ਸ਼ਰਨ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨੌਕਾ ਹੀ ਇਕੋ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।