Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 25

Sukta 3

ये ते शृङ्गे अजरे जातवेदस्तिग्महेती ब्रह्मसंशिते । ताभ्यां दुर्हार्दमभिदासन्तं किमीदिनं प्रत्यञ्चमर्चिषा जातवेदो वि निक्ष्व

yé te śṛ́ṅge ajáre jātávedas tigmá-hetī bráhma-saṁśite | tā́bhyāṁ durhā́rdam abhídāsantaṁ kīmīdínaṁ pratyáñcam arcíṣā jātavedo ví nikṣva

Those horns of thine, unaging Jātavedas, sharp-weaponed, whetted by the holy spell—with those twain, with flame, thrust down and scatter the hard-hearted Kīmīdin, who assaileth, turned full against us.

ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੇਰੇ ਉਹ ਸਿੰਗ ਅਜਰ ਹਨ—ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਗੇ, ਬ੍ਰਹਮ (ਮੰਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਿਤ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ, ਲੌ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁੜ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਠੋਰ-ਹਿਰਦੇ ਕਿਮੀਦਿਨ ਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਪਾ ਦੇ; ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇ।

येwhich (two)
ये:
विशेषण-सम्बन्धः (सम्बोधन/निर्देशः) — ‘शृङ्गे’ इत्यस्य
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) — स्वामित्वम्
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शृङ्गेtwo horns
शृङ्गे:
कर्म (वि-नि-क्ष्व इत्यस्य) / उद्दिष्ट-वस्तु
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
अजरेunaging, undecaying
अजरे:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas (Agni)
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषनाम)
तिग्महेतीsharp-weaponed (having keen points)
तिग्महेती:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतिग्महेति (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)
ब्रह्मसंशितेsharpened/tempered by brahman (sacred power)
ब्रह्मसंशिते:
विशेषण
TypeAdjective
Rootब्रह्म-सम्-शित (प्रातिपदिक; ‘ब्रह्मणा संशित’ = consecrated/sharpened by sacred power)
ताभ्याम्with those two
ताभ्याम्:
करण (instrument) — ‘अर्चिषा’ सह
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुर्हार्दम्hard-to-bear malice/ill-will
दुर्हार्दम्:
कर्म (अभि-दासन्तम् इत्यस्य) — लक्ष्य-विशेषणम्
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootदुर्हार्द (प्रातिपदिक)
अभिदासन्तम्assailing, attacking
अभिदासन्तम्:
कर्म (वि-नि-क्ष्व इत्यस्य) — हन्तव्य/निवार्यः
TypeParticiple
Rootअभि-दस् (धातु: दसँ/दस् ‘to harm, assail’) → वर्तमान-कृदन्त (शतृ) ‘अभिदासन्त्’
किमीदिनम्the Kīmīdina (demon/afflicter)
किमीदिनम्:
कर्म (वि-नि-क्ष्व इत्यस्य) — प्रतिहन्तव्यः
TypeNoun
Rootकिमीदिन (प्रातिपदिक; राक्षस/कृमि-रोगादि-प्रतीकः)
प्रत्यञ्चम्turned back, repelled
प्रत्यञ्चम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्रत्यञ्च् (प्रातिपदिक; ‘turned back/away’)
अर्चिषाwith flame, with radiance
अर्चिषा:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक)
विapart, away
वि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
निdown, back
नि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
क्ष्वdrive out!, expel!
क्ष्व:
क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: ‘जातवेदः’ (सम्बोधन)
TypeVerb
Rootक्षु (धातु; आज्ञार्थे) / √क्षु ‘to sneeze/spit out’ (Vedic: expel, drive out)

Rishi: Atharvanic/Angirasic

Devata: Agni (Jātavedas) as demon-expeller

Chandas: Triṣṭubh-like (extended syntax; imperative close)

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From invocation of Agni’s enduring weapons → escalation into direct command → decisive expulsion.","listener_experience":"A sense of being defended by a fierce, luminous ally; fear is converted into controlled aggression and boundary-confidence.","intensity":8}