Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3

त्रिर्यातुधानः प्रसितिं त एत्वृतं यो अग्ने अनृतेन हन्ति । तमर्चिषा स्फूर्जयन् जातवेदः समक्षमेनं गृणते नि युङ्ग्धि

trír yātudhā́naḥ prásitiṃ ta etv ṛtáṃ yó agne ánṛtena hánti | tám arcíṣā sphū́rjayan jātavedo samákṣam enaṃ gṛṇaté ní yuṅgdhi ||

Thrice let the Yātudhāna pass into thy noose, he who, O Agni, smiteth ṛta with untruth. Him, flashing with thy flame, O Jātavedas, bind down in open sight, for the singer who extolleth thee.

ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇਰੇ ਪਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਪਵੇ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਅਨ੍ਰਿਤ (ਝੂਠ) ਨਾਲ ਰਿਤ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਆਪਣੀ ਲੌ ਨਾਲ ਚਮਕਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜਦਿਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਲਈ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ।

त्रिःthrice
त्रिः:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिः (अव्यय)
यातुlet (him/it) go
यातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु, 2P ‘to go’) → यातु (लोट्)
धानःthe placer/one who sets (i.e., the sorcerer/agent)
धानः:
कर्तृ (यातु-क्रियायाः)
TypeNoun/Adjective
Rootधा (धातु ‘to put/place’) → धान (कृदन्त-प्रातिपदिक) → धानः
प्रसितिम्the sending/impulsion; the directed course
प्रसितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्र-√सि/से (धातु ‘to bind/fasten/drive’; noun formation) → प्रसिति (स्त्री) → प्रसितिम्
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (प्रसितिम्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) → ते
एतुlet it come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु, 2P ‘to go’) → एतु (लोट्)
ऋतम्truth; cosmic order
ऋतम्:
कर्म (हन्ति-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (हन्ति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम) → यः
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अनृतेनby falsehood
अनृतेन:
करण
TypeNoun
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
हन्तिstrikes; harms
हन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु, 2P ‘to strike/kill’) → हन्ति
तम्him
तम्:
कर्म (स्फूर्जयन्/नि युङ्ग्धि-क्रिययोः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम) → तम्
अर्चिषाwith flame; with radiance
अर्चिषा:
करण
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक)
स्फूर्जयन्flashing/crackling
स्फूर्जयन्:
कर्तृ (गौण-क्रिया; जातवेदः-विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootस्फूर्ज् (धातु ‘to crackle/flash/roar’) → स्फूर्जयत् (वर्तमान-कृदन्त) → स्फूर्जयन्
जातवेदःO Jātavedas (Agni, knower of all births)
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootजात (√जन्, कृदन्त) + वेदस् (विद्/वेद ‘knowledge’) → जातवेदस्
समक्षम्in the presence; before (one)
समक्षम्:
अधिकरण (स्थान/समक्षत्वे)
TypeIndeclinable (adverbial) / Noun-like
Rootसम् + अक्ष (प्रातिपदिक) → समक्ष (अव्ययीभाव/उपपद-समास) → समक्षम्
एनम्this one; him
एनम्:
कर्म (नि युङ्ग्धि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootइदम्/एतद्-प्रकार (सर्वनाम) → एनम्
गृणते(to one who) praises/sings
गृणते:
क्रिया (यस्य समक्षम्)
TypeVerb
Rootगॄ/गृ (धातु ‘to sing/praise’) → गृणते
निdown; into; firmly
नि:
क्रियाविशेषण (युङ्ग्धि-उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
युङ्ग्धिyoke; bind; fasten
युङ्ग्धि:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (धातु, 7P ‘to yoke/attach’) → युङ्क्ति/युङ्धि (लोट्)

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa tradition (Anukramaṇī-dependent)

Devata: Agni Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From calling the offender into the noose to a climactic public binding under blazing flame.","listener_experience":"Courage and moral firmness; sense that truth is defended by a visible power.","intensity":7}